«Ναυμαχία» ΝΑΤΟ – ΕΕ στη Λιβύη

Oι ναυτικές αντιπαραθέσεις στα ανοικτά των λιβυκών ακτών πολλαπλασιάζονται τον τελευταίο καιρό. Και υποδαυλίζουν την ένταση που φαίνεται να κλιμακώνεται ανάμεσα στην Τουρκία και στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ομως η κρίση στη Λιβύη έχει ακόμα ευρύτερες επιπτώσεις – το μέλλον της συνεργασίας μεταξύ του ΝΑΤΟ και της ΕΕ φαίνεται να διακυβεύεται στη Μεσόγειο.

Η Αγκυρα συμμετέχει στη ΝΑΤΟϊκή αποστολή στη Μεσόγειο που ονομάζεται «Sea Guardian» μαζί με την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. Αυτή η επιχείρηση ναυτικής επιτήρησης ξεκίνησε το 2016 με βασικούς στόχους τη διασφάλιση της ασφάλειας στη ναυσιπλοΐα και την αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου. Οταν το τουρκικό σκάφος απείλησε τη γαλλική κορβέτα «Courbet», «επιχειρούσε ως μέρος της Sea Guardian, πριν περάσει σε εθνική επιχείρηση», λέει αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. Οι Γάλλοι φυσικά διαμαρτυρήθηκαν έντονα, όμως η Αγκυρα επενδύει σε αυτό το διπλό χαρτί. Είναι στο ΝΑΤΟ αλλά δεν έχουν τα ίδια συμφέροντα, όσο για την ΕΕ, η τουρκική κυβέρνηση δεν έχει κανένα πρόβλημα να την προκαλέσει δημοσίως.

Και κάπως έτσι ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ενωση έρχονται αντιμέτωπες. Η επιχείρηση Sea Guardian αλληλο-επικαλύπτεται με τη ναυτική αποστολή «Ειρήνη» της ΕΕ στη Μεσόγειο, σκοπός της οποίας είναι να επιβάλλει στη Λιβύη το εμπάργκο όπλων που επιβλήθηκε από τα Ηνωμένα Εθνη. Η συνύπαρξη αυτών των δύο επιχειρήσεων προκαλεί σημαντικά προβλήματα όταν δεν γίνονται σεβαστοί οι κανόνες εμπλοκής, όπως συνέβη με την περίπτωση της φρεγάτας «Courbet». «Αντί να συντονίζουμε τις δύο επιχειρήσεις, υποστηρίζοντας η μία την άλλη καθώς οι περισσότερες χώρες ανήκουν και στους δύο οργανισμούς, εκτός από την Τουρκία, ερχόμαστε σε αντιπαράθεση», σχολιάζει αξιωματικός του ΝΑΤΟ.

Με δεδομένη τη συμπεριφορά του τουρκικού ναυτικού, η επιχείρηση «Ειρήνη» σήμερα είναι εντελώς αδύναμη να εκπληρώσει την αποστολή της. Στις Βρυξέλλες κανείς δεν θέλει την επιδείνωση της ναυτικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Ομως από την πλευρά των Ευρωπαίων, ο διχασμός απέναντι στην κρίση της Λιβύης περιπλέκει την εκτόνωση της κατάστασης, όπως και την ανάπτυξη μιας κοινής στρατηγικής. Χώρες όπως η Γαλλία και η Ελλάδα έχουν προβληματικές σχέσεις με την Τουρκία, άλλες όπως η Γερμανία επιθυμούν ηρεμία, ενώ οι Ιταλοί παίρνουν με τον τρόπο τους το μέρος της Αγκυρας. Επισήμως, βέβαια, πριν από λίγες ημέρες Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία ζήτησαν την άμεση διακοπή κάθε ξένης επέμβασης στη Λιβύη.

«Το πρόβλημα», παρατηρεί ο βέλγος δημοσιογράφος Νικολά Γκρο-Βερέντ, «είναι ότι η διπλωματία αποτελεί περίπλοκη άσκηση με την Τουρκία, που αποφάσισε να εμπλακεί στη Συρία και τη Λιβύη. Ιδιαίτερα καθώς η Αγκυρα κρατά την Ευρώπη όμηρο, ελέγχοντας τη ροή των σύρων προσφύγων».

Εάν οι Ευρωπαίοι δείχνουν αφοπλισμένοι και προσεκτικοί, το ΝΑΤΟ εμφανίζεται παραλυμένο από τη στάση της Αγκυρας. Η Τουρκία είναι παλιό μέλος του βορειοατλαντικού συμφώνου και έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό μετά τις ΗΠΑ μεταξύ των κρατών-μελών. Την τελευταία δεκαετία όμως οι σχέσεις της Αγκυρας τόσο με την ΕΕ όσο και με το ΝΑΤΟ έχουν μεγάλες διακυμάνσεις. Η ΕΕ και το ΝΑΤΟ ιστορικά λειτουργούν σε συνεργασία, όμως με τις κρίσεις στη Συρία και τη Λιβύη, την αψυχολόγητη, σε αρκετές περιπτώσεις, στάση των ΗΠΑ, τα εθνικά συμφέροντα κάποιων χωρών και την Τουρκία να αγνοεί βασικές αρχές της διεθνούς νομιμότητας, οι δύο μεγάλοι οργανισμοί έχουν έρθει αντιμέτωποι. Και κανείς, προς το παρόν, δεν φαίνεται να παίρνει την ευθύνη για την εκτόνωση της κατάστασης.