Ο Ιούνιος των δικαστών

Ο μήνας Ιούνιος διακρίνεται από μια ιδιαίτερη κινητικότητα για το δικαστικό σώμα. Στο τέλος του μήνα αποχωρούν οι δικαστικοί λειτουργοί που καταλαμβάνονται από το όριο ηλικίας. Το Υπουργικό Συμβούλιο επιλέγει τα μέλη του προεδρείου των τριών ανώτατων δικαστηρίων για την πλήρωση των κενούμενων θέσεων. Τα ανώτατα δικαστικά συμβούλια αποφασίζουν τις υπηρεσιακές μεταβολές, προαγωγές και μεταθέσεις για όλους τους δικαστικούς λειτουργούς μέχρι και τον βαθμό του συμβούλου Επικρατείας, του αρεοπαγίτου και του συμβούλου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Οι μέρες του Ιουνίου προμηνύουν την έναρξη των δικαστικών διακοπών από τον επόμενο μήνα, ύστερα από μια έντονη δραστηριότητα στη διάρκεια του λήγοντος δικαστικού έτους.

Η απομάκρυνση από τα δικαστικά έδρανα, έπειτα από μια πολύχρονη υπηρεσία, αποτελεί για τον δικαστικό λειτουργό σταθμό ζωής. ΕΈρχεται η ώρα της περισυλλογής για τα χρόνια που πέρασαν στις αίθουσες των συνεδριάσεων και διασκέψεων, τις σημαντικές δίκες και αποφάσεις, τη συνεργασία με παλιούς και νεότερους συναδέλφους, τις επαγγελματικές χαρές και λύπες και κάποιες ζωηρές εικόνες από την ακροαματική ποινική διαδικασία. Αν και το προβλεπόμενο από το Σύνταγμα όριο ηλικίας (67ο) είναι γνωστό, δεν είναι πάντοτε προετοιμασμένος ο απερχόμενος δικαστής για τη νέα πορεία της ζωής του.

Σημειώνεται ότι το όριο ηλικίας στα διάφορα δικαστικά συστήματα της Ευρώπης κυμαίνεται από 65 έως 70 έτη. Προσωπικά πιστεύω ότι το ισχύον στην Ελλάδα όριο είναι το καταλληλότερο για την υπηρεσία και τον δικαστή. Και βεβαίως αποδοκιμάζω την προσπάθεια που έγινε, με προδήλως αβάσιμη ερμηνεία του Συντάγματος (δεν ερμηνεύονται οι αριθμοί), να αυξηθεί νομοθετικά το ηλικιακό όριο στα 70 έτη.

Ο Ιούνιος είναι ο κρίσιμος μήνας για τους δικαστές που έχουν τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα να επιλεγούν από το Υπουργικό Συμβούλιο στους βαθμούς του προέδρου, εισαγγελέα, αντιπροέδρου και γενικού επιτρόπου των τριών ανώτατων δικαστηρίων. Πριν από την επιλογή επικρατεί ένα κλίμα νευρικότητας στους αντίστοιχους δικαστικούς χώρους. Μετά την επιλογή η χαρά των προαχθέντων εκδηλώνεται παράλληλα με την απογοήτευση των παραλειφθέντων συναδέλφων τους. Οταν μάλιστα επιλέγονται πρόσωπα με κατάφωρη παραβίαση της επετηρίδας, διαταράσσονται οι προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις των συνυπηρετούντων δικαστών και τελικά η εύρυθμη λειτουργία του δικαστηρίου.

Εχει χυθεί πολύ μελάνι για το θέμα του ορθότερου τρόπου επιλογής των μελών του προεδρείου των ανώτατων δικαστηρίων. Οι αναθεωρήσεις του Συντάγματος, κατά τα έτη 2001 και 2019, δεν μετέβαλαν την ισχύουσα συνταγματική ρύθμιση, η οποία αναθέτει στην κυβέρνηση την επιλογή. Εως ότου ο μελλοντικός συντακτικός νομοθέτης θεσπίσει μια γενικότερα αποδεκτή λύση, μπορούν να γίνουν νομοθετικές μεταρρυθμίσεις για τη μείωση ή και την εξουδετέρωση των μειονεκτημάτων της ισχύουσας ρύθμισης.

Ο πληθωρισμός των οργανικών θέσεων αντιπροέδρων, δέκα στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ισάριθμες στον Αρειο Πάγο και οκτώ στο Ελεγκτικό Συνέδριο, αποτελεί πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία. Στα τρία ευρωπαϊκά δικαστήρια και στα εθνικά δικαστήρια της Ευρωπαϊκής Ενωσης προβλέπονται μία έως τρεις ή και καθόλου θέσεις αντιπροέδρων. Η επικρατούσα παρ’ ημίν αντίληψη ότι πρέπει να προΐσταται κάθε τμήματος αντιπρόεδρος εξηγεί τον μεγάλο αριθμό θέσεων. Με δεδομένο ότι τα δικαιοδοτικά και διοικητικά καθήκοντα του προϊσταμένου τμήματος μπορεί να ασκεί έμπειρος σύμβουλος ή αρεοπαγίτης, προτείνω την ανάθεση καθηκόντων προέδρου τμήματος σε ικανό δικαστή που θα επιλέγεται από την Ολομέλεια του οικείου δικαστηρίου. O επιλεγόμενος θα διευθύνει το τμήμα για ορισμένη θητεία που μπορεί να ανανεώνεται. Οι πέραν των δύο οργανικές θέσεις των αντιπροέδρων μπορούν να μετατραπούν σε θέσεις αρεοπαγίτου ή συμβούλου.

Τα κυριότερα πλεονεκτήματα της πρότασης είναι: α) επιλογή από το αρμοδιότερο όργανο που γνωρίζει την επαγγελματική ικανότητα του δικαστή για τη διεύθυνση των εργασιών του τμήματος, β) ενίσχυση του αισθήματος δικαστικής ανεξαρτησίας στους πολίτες και στους ίδιους τους δικαστές, γ) απαλλαγή της πολιτικής εξουσίας από την κριτική για παρέμβαση στη δικαστική λειτουργία και δ) εναρμόνιση με την κρατούσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση δικαστική οργάνωση.

Οι αποφάσεις των ανώτατων δικαστικών συμβουλίων αναμένονται με ανυπομονησία μόνον καθόσον αφορούν τις τοποθετήσεις και τις μεταθέσεις. Η αναμονή προαγωγής δεν προκαλεί ανησυχία διότι όλοι οι δικαστές, από τον βαθμό του πρωτοδίκη έως του αρεοπαγίτη, κρίνονται προακτέοι, πλην ολιγάριθμων εξαιρέσεων. Η πρακτική αυτή έχει συχνά ως αποτέλεσμα τη δημιουργία «υπαλληλικής» νοοτροπίας, αφού δεν ανταμείβεται η επίδειξη επιμέλειας. Οπως χαριτολογώντας παρατηρούσε παλαιός συνάδελφος, η «κατ’ απόλυτον εκλογή», που προβλέπει ο νόμος, έχει στην πράξη μετατραπεί σε «κατ’ απόλυτον αρχαιότητα» προαγωγή! Λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι ο κύκλος των υποψηφίων για προαγωγή στα ανώτατα δικαστήρια, σύμφωνα με την ισχύουσα ατυχή νομοθεσία, περιορίζεται μεταξύ των προέδρων εφετών, δεν είναι παράδοξο ότι απευθύνονται εκκλήσεις για την αποδοχή προαγωγής στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης! Επιβάλλεται άμεση μεταρρύθμιση με επέκταση των τυπικών προσόντων σε εφέτες ύστερα από ορισμένο χρόνο παραμονής στον βαθμό.

Η προσμονή των δικαστικών διακοπών κατακλύζει με ένα ευχάριστο συναίσθημα τους εργάτες της Θέμιδος. Λησμονούνται οι κοπιαστικές μέρες του δικαστικού έτους και σχεδιάζονται οικογενειακές ή φιλικές εξορμήσεις εκτός της έδρας του δικαστηρίου… Ωστόσο δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι η περίοδος των διακοπών συνεπάγεται αποχή από τα νομοθετικά κείμενα και τα δικόγραφα. Ενα μέρος αυτής αναλίσκεται στη συγγραφή των εκκρεμών αποφάσεων και στην εκδίκαση επειγουσών υποθέσεων.

Το δημοσίευμα αυτό δεν αποβλέπει μόνο στην ενημέρωση του ευρύτερου αναγνωστικού κοινού, αλλά δνδει στον συντάκτη την ευκαιρία να επισημάνει δημοσίως παθογένειες του δικαστικού συστήματος και να διατυπώσει ορισμένες προτάσεις για τη βελτίωσή του. Τα τελευταία χρόνια λέγονται και ακούγονται πολλά για την εξωτερική και την εσωτερική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, αλλά δεν συζητούνται δημοσίως σοβαρές προτάσεις μεταρρυθμίσεων. Πέρα από τις προαναφερόμενες υπάρχουν κι άλλες τολμηρότερες που υπερβαίνουν το πλαίσιο του παρόντος άρθρου.

Ο Χρίστος Γ. Γεραρής είναι επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου {LF}της Επικρατείας