Αχ, Αρλέτα

Αυτό το πράμα που δεσπόζει στη φωτογραφία, λίγο πιο κάτω, είναι, λέει, άγαλμα της Αρλέτας, που πέθανε το 2017. Ο γλύπτης του, ο Κυριάκος Ρόκος, έχει σχεδιάσει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα έργα της σύγχρονης στρατευμένης γλυπτικής, το άγαλμα των «νεκρών» της ΕΡΤ. Οι ρέκτες της γλυπτικής του τον ξέρουν και από το ζουπηγμένο ανθρωπάκι μέσα στο σιντριβάνι στην αρχή της Ερμού.

Το γλυπτό που υποδύεται την Αρλέτα θα αποκαλυφθεί την Κυριακή στην οδό Καλλιδρομίου, στα Εξάρχεια. Μαθαίνω ότι έχει εξασφαλιστεί θετική γνωμοδότηση ήδη από το 2018 (δημαρχία Καμίνη) από τη Διεύθυνση Σχεδίου Πόλεως και Αστικού Περιβάλλοντος. Δεν ξέρω αν έχει γνωμοδοτήσει για την τερατώδη αυτή «τιμή» στην τραγουδίστρια η Επιτροπή Κρίσης Καλλιτεχνικής Αρτιότητας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης (αν υπάρχει και αν έχει συγκροτηθεί). Αλλά καταλαβαίνω ότι στην πραγματικότητα είμαστε ανίσχυροι, ο δημόσιος χώρος ανήκει σε όποιον έχει θράσος και έναν χορηγό. Ή όποιον θέλει να στείλει με ένα μνημείο πολιτικά ή άλλα μηνύματα. Πριν από μερικές ημέρες, έστησε ένα γλυπτό στη Γυάρο το ΚΚΕ. Και κάτι υπερεθνικιστές, στο Πισοδέρι Φλώρινας, αποκάλυψαν μια κιτς στήλη κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Σε ποιον ανήκει ο δημόσιος χώρος; Ιδίως από την εποχή που χειραφετήθηκε από τον νεοκλασικισμό και έγινε έρμαιο ιδεολογιών ή νεωτερισμών, συνήθως σχετιζόμενων με κάποιο οικονομικό κίνητρο ή με την πολιτική εξουσία, παραδόθηκε αυθαιρέτως σε πολλές και διαφορετικές ασχήμιες στο όνομα της τέχνης. Είναι πολλά τα αγάλματα που όχι μόνο δεν προκαλούν δέος και την προσοχή, αλλά, αντιθέτως, κινητοποιούν αισθήματα χλεύης. Αυτό δεν εμποδίζει, φυσικά, να στήνονται συνεχώς καινούργια μνημεία ασχήμιας. Η ασάφεια του θεσμικού τοπίου, οι πολλές και διάφορες, ενεργές ή ανενεργές επιτροπές περί την Τοπική Αυτοδιοίκηση και η έλλειψη κρατικής πολιτικής για τα δημόσια μνημεία δίνουν σε πολλούς αυτή τη δυνατότητα.

Η Αθήνα και η ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας είναι γεμάτη με άσχημα έργα, μνημεία κακογουστιάς και αστείων συμβολισμών, πολλά από τα οποία είχαν την εύνοια των δημοτικών Αρχών – κάποια άλλα ουδείς γνωρίζει, ή θυμάται, πώς στήθηκαν. Ερχεται τώρα κι αυτό εις μνήμην της Αρλέτας – που την προσβάλλει. Η Αρλέτα ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση του τραγουδιού, μοναδική και ανεπανάληπτη, που προφύλαξε τη δημιουργική της ιδιοσυγκρασία μη επιτρέποντας την κατάταξή της σε καλλιτεχνικές τελεολογίες και σε ελαφρολαϊκά συμφέροντα. Με τη στάση της προφύλαξε καλά την τέχνη της από την παραχάραξη και την οικειοποίηση. Αλλά μετά τον θάνατό μας όλοι είμαστε ανυπεράσπιστοι. Ετσι η εικόνα της Αρλέτας παραχαράσσεται σήμερα και, διαστρεβλωμένη, παραδίδεται στους περιπατητές ως ακόμα ένα μνημείο κακογουστιάς των αθηναϊκών διαδρομών. Υπάρχει άραγε κανείς να αξιώσει τον σεβασμό στη μνήμη της;