Likes, καρδούλες και φίλτρα λογικής

«Είναι δυνατόν να καθορίσουν τα social media τις ανθρώπινες πράξεις; Να επηρεάσουν τις ανθρώπινες επιλογές φτάνοντας ακόμη και στο έγκλημα;».

Η απάντηση είναι ότι υπό έναν τρόπο ναι. Δεν ήταν το αίτημα φιλίας αυτό καθαυτό που «έκαψε» το θύμα της υπόθεσης με το βιτριόλι, αλλά το πώς ερμήνευσε η θύτης το γεγονός αυτό και τι συνδέσεις έγιναν στο μυαλό της. Ηταν ο προθάλαμος λοιπόν της πράξης της. Στο πλαίσιο, φυσικά, μιας διαταραγμένης προσωπικότητας. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανώς να αγνοούσαν ένα ανεπιθύμητο αίτημα φιλίας στο προφίλ του/της συντρόφου τους, ή να θύμωναν, ή να το διερευνούσαν περαιτέρω, ή να έβρισκαν μια λύση στην πιθανή αμφιβολία τους. Εδώ, ο εκλυτικός παράγοντας ήταν μεν το Facebook, αλλά η προσωπικότητα της δράστριας εκπυρσοκρότησε την «παρανοϊκή» σκέψη, τον θυμό και την οργάνωση της εκδικητικής επιθετικότητας.

Προσωπικότητες που θεωρούνται επιρρεπείς σε τέτοιου είδους ακραίες πράξεις είναι εκείνες που δομούνται σε μια ναρκισσιστική εικόνα του εαυτού τους, που τις κάνει να αντιδρούν έντονα σε οτιδήποτε τις ματαιώνει. Είναι πιθανώς να υπάρχουν διαταραγμένες σχέσεις με το περιβάλλον, ιδιαίτερα συγκρουσιακές, όπου το άτομο διέπεται από μια ανάγκη να εξουσιάζει τους άλλους λόγω της εγωπάθειάς του, νιώθει συνήθως αδικημένο ως προς τις ανάγκες του και λόγω της αδυναμίας του να ελέγξει τα συναισθήματά του καταλήγει να χρησιμοποιεί τον θυμό σαν όπλο. Δύσκολα λυπάται ή νιώθει ενοχές για τις πράξεις του, απουσιάζει αυτό που λέμε στην ψυχολογία η δυνατότητα ενσυναίσθησης (empathy), ενώ μπορεί ακόμη να νιώθει και μια σαδιστική απόλαυση με τον πόνο του άλλου. Η ματαίωση των ναρκισσιστικών αναγκών του τυφλά οδηγεί στην ανάγκη να προκαλέσει κακό/καταστροφή στον άλλον που στο μυαλό του «έφταιγε». Δεν υπάρχει φίλτρο λογικής, ηθικής ή συναισθήματος. Εξ ου και η ακρότητα και το παράλογο της πράξης.

Η ψηφιοποίηση της προσωπικής ζωής των νέων είναι ένα κομμάτι της εποχής μας. Επακόλουθο μιας ζωής στην οποία οι φιλικές και οι ερωτικές σχέσεις λειτουργούν σχεδόν αποκλειστικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα. Σημείο των καιρών μας λοιπόν, αλλά με σοβαρούς κινδύνους που εγκυμονούν: λάθη, παρερμηνείες, εμμονές, απογοητεύσεις, κατάτμηση του εαυτού και των άλλων σε καλούς και κακούς, όμορφους και άσχημους, αποδεκτούς και μη. Συναισθήματα που μπορεί έναν ευάλωτο νέο να τον οδηγήσουν στη βία είτε απέναντι στον εαυτό είτε απέναντι στον άλλον. Οι γονείς εδώ μπορούν να είναι σημαντικοί συνοδοιπόροι στην ανάγκη των νέων να ψηφιοποιούν τον εαυτό τους, αλλά συνάμα να τους υπενθυμίζουν τους κινδύνους που αυτό ενέχει. «Ναι μεν, αλλά» είναι ο κανόνας. «Σε καταλαβαίνω που σε νοιάζουν τα likes που πήρες, αλλά αν όσο τα μετράς μετράς και την αυταξία σου, τότε καταδικάζεις το εαυτό σου στο να νιώθεις αιώνια ανεπαρκής». Οι γονείς καλούνται λοιπόν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αποσυνδέσουν την αυτοεκτίμησή τους και το αίσθημα κοινωνικής αποδοχής ή και αγάπης από την ψευδή αποδοχή που δίνουν οι φιλίες του Facebook ή οι καρδιές του Ιnstagram».

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι δρ κλινική ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια