Η κοιλάδα {LF}του αμόλυντου έθνους

Ηταν πριν από τέσσερα χρόνια, όταν ο πρόεδρος που θα κρατούσε τη Βίβλο ανά χείρας σαν σκιάχτρο απέναντι στους «αντιπάλους», αποδεχόταν το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών: «Οι επιθέσεις στους αστυνομικούς μας και η τρομοκρατία στις πόλεις μας απειλούν τον ίδιο τον τρόπο ζωής μας. Οποιος πολιτικός δεν μπορεί να συναισθανθεί αυτόν τον κίνδυνο δεν είναι κατάλληλος για ηγέτης στην πατρίδα μας. Οι Αμερικανοί που μας παρακολουθούν απόψε έχουν δει τις πρόσφατες εικόνες βίας στους δρόμους και χάους στις κοινότητές μας (σ.σ.: αναφερόταν στις διαδηλώσεις για τους θανάτους των Αφροαμερικανών Alton Sterling και Philando Castile, σε Λουιζιάνα και Μινεσότα). Πολλοί έχουν βιώσει προσωπικά τη βία. Κάποιοι υπήρξαν θύματά της…». Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εντοπίσει από καιρό το κοίτασμα που έπρεπε να επεξεργαστεί για να φτάσει ευκολότερα στην προεδρία: τους παραιτημένους λευκούς της μεσαίας τάξης, οι οποίοι πίστευαν σε μια θυματοποιημένη Αμερική, στόχο εσωτερικών και εξωτερικών αντιπάλων. Η «πόλη πάνω στον λόφο» δεχόταν επίθεση – ακόμη και από τους διαδηλωτές κατά των φυλετικών διακρίσεων. Οι υπερασπιστές της έπρεπε να αντεπιτεθούν εκλέγοντας τον συνεχιστή μιας ρητορικής που θα έκανε την Αμερική Μεγάλη Ξανά.

Τέσσερα χρόνια αργότερα η βία συνεχίζει να προέρχεται από τη «ριζοσπαστική Αριστερά», σύμφωνα με τις δηλώσεις του αμερικανού προέδρου. Και οι κυβερνήτες μεμονωμένων Πολιτειών πρέπει να σκληρύνουν τη στάση τους, διαφορετικά θα φανούν «σαν ένα τσούρμο ηλίθιοι». Η Antifa μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιδέξια στον ρόλο του εσωτερικού εχθρού και πολλοί από τους Αφροαμερικανούς που διαδηλώνουν στους δρόμους κινούνται σαν «εγκληματίες». Πίσω από τα αλλεπάλληλα και αντιφατικά tweets, την ιδιοσυγκρασιακή αργκό και την πολιτική με όρους τηλεοπτικού θεάματος, ο Τραμπ δεν είναι μόνος. Και πάντως παραμένει πιστός σε μια παράδοση, οι ρίζες της οποίας ανάγονται στα διαφορετικά στρώματα του αμερικανικού παρελθόντος: είναι ο λαϊκισμός της ριζοσπαστικής Δεξιάς που ξεχωρίζει τον λευκό αγγλοσάξονα προτεστάντη (WASP), τον «πραγματικό Αμερικανό», από τους Ασιάτες τον 18ο αιώνα, τους μαύρους το 1960 και τους Λατίνους πιο πρόσφατα. Ο Αμερικανός αυτός δεν μπορεί μάλιστα να ορίσει την τύχη της χώρας του, επειδή μονίμως την επιβουλεύονται οι ελίτ. «Η χώρα ανήκει στη Wall Street. Δεν υφίσταται πλέον κυβέρνηση του λαού, που να προέρχεται από τον λαό και να τον εκπροσωπεί. Υπάρχει μόνο μια κυβέρνηση της Wall Street, που από αυτήν προέρχεται και αυτήν εκπροσωπεί» θα πει ήδη το 1890 η Mary Helen Lize, μέλος του «People’s Party». Εκτοτε θα ακολουθήσουν η America First Committee του Τσαρλς Λίντμπεργκ, τα ραδιοφωνικά κηρύγματα του πατρός Coughlin, η John Birch Society, ο κυβερνήτης της Αλαμπάμα George Wallace («ίσως ο πιο επικίνδυνος ρατσιστής στην Αμερική σήμερα» θα πει γι’ αυτόν ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1965), ο Πατ Μπιουκάναν.

Την ανθεκτικότητα αυτής της ιδεολογίας, που ευνοείται από τη στασιμότητα της αγοραστικής δύναμης και την αβεβαιότητα της απασχόλησης, ερμήνευσε ο Ρίτσαρντ Χοφστάντερ στο κλασικό πλέον δοκίμιο του 1965 «Το παρανοϊκό στυλ της αμερικανικής πολιτικής» (με την επισήμανση, πάντως, ότι δεν αναφερόταν στην κλινική έννοια του όρου). Σύμφωνα με τον ιστορικό, «οι εκπρόσωποι αυτού του στυλ θεωρούν ότι ο εχθρικός κόσμος στον οποίο ζουν στρέφεται εναντίον ενός έθνους, μιας κουλτούρας, ενός τρόπου ζωής, η τύχη του οποίου δεν επηρεάζει μόνο τους ίδιους, αλλά εκατομμύρια άλλους» («The paanoid style in american politics», Vintage, 2008). Και σε μια αποστροφή που διαβάζεται υπό το πρίσμα της πρόσφατης κρίσης: «Ο ηγέτης του παρανοϊκού στυλ είναι ένας ηγέτης επιθετικός. Δεν αντιλαμβάνεται την κοινωνική σύγκρουση ως μια κατάσταση όπου χρειάζονται μεσολάβηση και συμβιβασμοί… Από τη στιγμή που διακυβεύεται μονίμως η μονομαχία ανάμεσα στο απόλυτο Καλό και το απόλυτο Κακό, αυτό που χρειάζεται δεν είναι η επιθυμία για συμβιβασμό, αλλά η θέληση να φτάσεις τον πόλεμο μέχρι το τέρμα». Η εποχή του Χοφστάντερ, κατά την οποία κυριαρχούσαν αντίστοιχες συνωμοσιολογικές φαντασιώσεις, ήταν φυσικά η εποχή του μακαρθισμού. Σήμερα η συνωμοσιολογία έχει γίνει mainstream, ακόμη και με όρους τηλεοπτικής ενημέρωσης, με δεδομένη τη στήριξη του Τραμπ από το δίκτυο Fox και άλλα φιλικά Μέσα Ενημέρωσης. Μαζί με τον πρόεδρο σηκώνουν και αυτά το λάβαρο του «Πολιτισμικού Πολέμου για την καρδιά της Αμερικής». Και μ’ αυτόν τον τρόπο φτάνουν ευκολότερα στη μυθική κοιλάδα του άσπιλου και αμόλυντου έθνους. Είναι η αμερικανική ιστορία του Tea Party, όπως την περιγράφει η ιστορικός Jill Lepore: «Εδώ δεν υπάρχει σκλαβιά, φτώχεια, άγνοια, μανία, αρρώστια ή δυστυχία… Μόνον οι Ιδρυτικοί Πατέρες με τις λευκές περούκες τους, φορώντας τα τριγωνικά καπέλα, μέσα στο χριστιανικό τους έθνος, καταπολεμώντας τη φορολογία και υπερασπίζοντας το δικαίωμα της οπλοκατοχής… Είναι μια φαντασίωση, μια μυθοπλασία. Ανιστορική. Ο ιστορικός φονταμενταλισμός».