Ελλάς – Ιταλία: Συμφωνία

Η Ελλάδα οριοθετώντας ΑΟΖ με την Ιταλία υποδηλώνει, εκτός από την αναγκαία τόνωση του ηθικού, την αποφασιστικότητά της να διατηρήσει και να ενισχύσει τη δυναμική της στην περιοχή. Η οριοθέτηση αυτή δεν είναι επιχείρηση προσβολής του τουρκολιβυκού συμφώνου, αφού αφορά διαφορετικές περιοχές. Δίνει, όμως, προοπτική για συνέχιση συμφωνιών με την Αλβανία και την Αίγυπτο. Καταδεικνύει ότι κατοχυρώνει τα κυριαρχικά δικαιώματά της ακολουθώντας τους κανόνες δικαίου της θάλασσας και ότι οριοθετεί με συμφωνία με γειτονικά και όντως αντικείμενα κράτη, που οι προβολές των ακτών τους προκαλούν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις.

Για την περίπτωση της Ιταλίας ήταν απλούστερες οι συνθήκες, διότι η οριοθέτηση ΑΟΖ συνήφθη στον σκελετό της προηγούμενης οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας με τη συμφωνία του 1977. Και αυτό αποτελεί επιστέγασμα ακολουθούμενης πρακτικής κρατών. Επιπλέον, η απλή κήρυξη ΑΟΖ ή μονομερής οριοθέτηση δεν θα ικανοποιούσε τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όσο τα εξασφαλίζει η παρούσα συμφωνία οριοθέτησης, καθορίζοντας με όρια τα δικαιώματα της κάθε χώρας.

Η προσθήκη της ΑΟΖ στη δικαιοδοσία πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη, από το εξωτερικό όριο της οποίας εκτείνεται, παρέχει μια προστιθέμενη αξία στις ήδη υπάρχουσες δυνατότητες εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων της υφαλοκρηπίδας, με την προσθήκη της υγρής στήλης από τον βυθό έως την επιφάνεια. Ο θεσμός της ΑΟΖ προσφέρει δικαιώματα για χρήσεις που αφορούν την προστασία επί της αλιείας, την εκμετάλλευση της ήπιας ενέργειας από τα θαλάσσια ρεύματα και τους ανέμους, τον έλεγχο της θαλάσσιας επιστημονικής έρευνας και την εφαρμογή της εθνικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Και να υπενθυμίσουμε τη ρήση του Διεθνούς Δικαστηρίου: δεν νοείται ΑΟΖ χωρίς αντίστοιχη υφαλοκρηπίδα, όμως στην υφαλοκρηπίδα δεν εννοείται και αντίστοιχη ΑΟΖ.

Η ΑΟΖ κατά κύριο λόγο αφορά αποκλειστικά δικαιώματα του παράκτιου κράτους σχετικά με την προστασία της αλιείας έξω από το όριο της αιγιαλίτιδας ζώνης. Για την Ελλάδα το παρόν όριο είναι 6 μίλια. Από τα αποκλειστικά δικαιώματα υπέρ των πολιτών του παράκτιου κράτους, Ελλάδας, εξαιρούνται οι υπήκοοι χωρών-μελών της ΕΕ, όπως οι Ιταλοί, λόγω των ευρωπαϊκών κανονισμών αλιείας που την καθιστούν ελεύθερη γι’ αυτούς.

Η Ελλάδα δεν επέκτεινε την αιγιαλίτιδα ζώνη της στο Ιόνιο πριν από την οριοθέτηση ΑΟΖ, όπως συνηθίζεται, γεγονός που θα καθιστούσε αδύνατο να αλιεύουν οι Ιταλοί ελεύθερα στο διάστημα από τα 6 έως τα 12 μίλια. Με μελλοντική τροποποίηση του ευρωπαϊκού κανονισμού κοινής αλιευτικής πολιτικής που θα λάβει χώρα το 2022, μετά από αίτημα των δύο συμβαλλομένων, θα ικανοποιηθούν τα αιτήματα ιδίως σικελών αλιέων, που είχαν αντίρρηση και έθεταν μετ’ επιτάσεως ως προϋπόθεση να διατηρηθούν αυτές οι δραστηριότητές τους έξω από τα 6 μίλια, ώστε να επιτρέψουν στους βουλευτές τους να επικυρωθεί η παρούσα συμφωνία.

Η συμφωνία οριοθέτησης του 1977 δεν έγινε επί τη βάσει μιας γεωμετρικής μεθόδου οριοθέτησης μέσης γραμμής, αλλά με προσαρμογές, σε πνεύμα συμβιβασμού, ισοσκελίζοντας με αποζημιώσεις μείωση επήρειας μόνο μικρών νησιών και από τις δύο πλευρές.

Και διαλύεται ο μύθος ότι πρώτα ανακηρύσσεται μονομερώς ΑΟΖ και μετά διμερώς οριοθετείται. Με την παρούσα επικυρώνεται η ορθή τακτική. Η δήλωση απόκτησης ΑΟΖ εκφράζεται μέσα από τη συμφωνία καθορισμού περιοχής άσκησης των δικαιωμάτων.     

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς