Και η κλιματική αλλαγή πανδημία είναι

Η πανδημία ωφέλησε κατά δύο τουλάχιστον τρόπους την υπόθεση του περιβάλλοντος. Πρώτον, μείωσε κατά πολύ τις εκπομπές διαφόρων μονοξειδίων, διοξειδίων και μικροσωματιδίων.Δεύτερον, έθεσε στο περιθώριο τους Gretaphobics: όλους αυτούς τους μήνες, μόνο μία φορά κατήγγειλαν τη 17χρονη ακτιβίστρια, κι αυτό επειδή τόλμησε να λάβει μέρος σε μια εκπομπή του CNN για τον κορωνοϊό. Τα κέρδη αυτά, όμως, είναι προσωρινά. Το μονιμότερο όφελος είναι η συνειδητοποίηση ότι η πανδημία και η κλιματική αλλαγή έχουν πολύ περισσότερα κοινά σημεία απ’ ό,τι νομίζουμε

Και αφού καταφέραμε να πολεμήσουμε την πανδημία (χωρίς ασφαλώς να τη νικήσουμε), αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να κάνουμε το ίδιο με την κλιματική αλλαγή. Να λύσουμε δηλαδή ταυτοχρόνως όχι μία κρίση, αλλά δύο.

Η πρώτη ομοιότητα ανάμεσα στις δύο κρίσεις, γράφει ο ολλανδός φιλόσοφος / δημοσιογράφος / εκδότης Ρομπ Βίζνμπεργκ στην ιστοσελίδα De Correspondent, είναι ο αόρατος χαρακτήρας του προβλήματος. To γεγονός ότι πολλοί απ’ όσους προσβάλλονται από τον Covid-19 δεν έχουν συμπτώματα υπήρξε σημαντικός παράγων στην εξάπλωση του ιού. Αντιστοίχως, το ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν νιώθουμε τις συνέπειες της θέρμανσης της Γης μάς κάνει να τις υποτιμούμε. Αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου; Σιγά το θέμα, κάτι σαν μια ελαφριά γρίπη!

Επιπλέον, τα περισσότερα συμπτώματα της κλιματικής αλλαγής είναι μακριά μας: κλιματικοί πρόσφυγες, τήξη των πάγων, οξίνιση των ωκεανών, εξάλειψη των ειδών. Οπως μακριά μας ήταν και η Ουχάν.

Η δεύτερη ομοιότητα είναι ότι όλοι είμαστε μέρος του προβλήματος (αφού μπορούμε να μεταδώσουμε τον ιό), αλλά ταυτόχρονα είμαστε και μέρος της λύσης. Ο γερμανός φιλόσοφος Μάρτιν Χάιντεγκερ είπε κάποτε ότι η παγκοσμιοποίηση «καταργεί την απόσταση». Και αυτό φάνηκε καθαρά σε αυτή την πανδημία, αφού ο ιός μεταδόθηκε από μια πόλη της Κίνας στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Το ίδιο συμβαίνει και με την υπερθέρμανση του πλανήτη: η ατμόσφαιρα είναι κοινή για όλους. Οι λέξεις «εδώ» και «εκεί» είναι παραπλανητικές.

Με άλλα λόγια, η κλιματική αλλαγή είναι κι αυτή μια πανδημία, μόνο που εξαπλώνεται πιο αργά. Κι όπως το γεγονός ότι ο καθένας από εμάς έμεινε στο σπίτι του συνέβαλε στην αποφασιστική καταπολέμηση της πανδημίας, έτσι και η μείωση του αποτυπώματος άνθρακα του καθενός μας είναι ένας μικρός αλλά αναγκαίος κρίκος στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής. Οταν πολλοί από εμάς θα έχουμε στραφεί σε ενεργειακές πηγές μηδενικού άνθρακα, το πρόβλημα θα έχει «ξεπεραστεί».

Η βιωσιμότητα είναι μια μορφή ανοσίας της αγέλης, επισημαίνει ο 38χρονος Βίζνμπεργκ. Για να περάσει στην τρίτη ομοιότητα ανάμεσα στην πανδημία και την κλιματική αλλαγή: παρά τα φαινόμενα, και οι δύο κάνουν διακρίσεις. Οι ηλικιωμένοι, οι έγχρωμοι, οι μετανάστες, οι άνθρωποι χαμηλής μόρφωσης, οι κάτοικοι των αναπτυσσόμενων χωρών, οι πρόσφυγες, οι ανασφάλιστοι, οι άνεργοι έχουν περισσότερες πιθανότητες να υποστούν είτε σωματικές είτε κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις από τον ιό. Αντιστοίχως, εκείνοι που συμβάλλουν λιγότερο στην κλιματική κρίση πλήττονται περισσότερο από αυτήν.

Για παράδειγμα: το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού ευθύνεται για το 50% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ το φτωχότερο 50% του πληθυσμού ευθύνεται μόλις για το 10% αυτών των εκπομπών – αλλά πλήττεται δυσανάλογα από τις κακές σοδειές, τα προβλήματα των βιομηχανιών και τις ακραίες καιρικές συνθήκες. Η ανισότητα αυτή καθιστά δυσκολότερη την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής: δεν μπορείς να ζητήσεις από τις αναπτυσσόμενες χώρες να σταματήσουν τώρα την οικονομική τους ανάπτυξη, όταν ο υπόλοιπος κόσμος πλούτισε από την εκμετάλλευση των ορυκτών καυσίμων.

Η τέταρτη και τελευταία ομοιότητα είναι προφανής: οποιαδήποτε λύση προϋποθέτει θεμελιώδεις αλλαγές σε παγκόσμια κλίμακα. Η κρίση του κορωνοϊού μπορεί να μας αιφνιδίασε, αλλά δεν ήταν κάτι απροσδόκητο. Το ξέραμε ότι δεν μπορούμε να μεταχειριζόμαστε έτσι τα ζώα. Το ξέραμε ότι οι νόμοι για τις ευρεσιτεχνίες στη φαρμακευτική βιομηχανία απειλούν ευθέως τη δημόσια υγεία.

Οπως ξέρουμε ότι μέσα στα επόμενα 30 χρόνια πρέπει ολόκληρη η παγκόσμια τάξη που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα να μετατραπεί σε μια οικονομία μηδενικού άνθρακα. Και στη διάρκεια αυτής της μετατροπής όλες οι παραγωγικές διαδικασίες πρέπει να επανεφευρεθούν έτσι ώστε το κόστος και τα οφέλη να κατανέμονται με πιο δίκαιο τρόπο.

Γιατί λοιπόν είναι τόσο δυσκολότερο να στραφούμε σε μια πράσινη οικονομία από το να λάβουμε αποφασιστικά μέτρα για την καταπολέμηση του κορωνοϊού;  Επειδή η υπερχείλιση των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας από ανθρώπους που δεν μπορούσαν να αναπνεύσουν, απαντά ο ολλανδός φιλόσοφος, ήταν κάτι που δεν μπορούσαν να αρνηθούν ούτε και οι πιο προκλητικοί κατασκευαστές της εναλλακτικής πραγματικότητας.

Τώρα ξέρουμε πάντως: όπως θα έλεγε ο προκάτοχος του τυχοδιώκτη που διοικεί σήμερα τον Λευκό Οίκο, «yes, we can!».

Oχι σήμερα, κάθε μέρα

Oι γονείς του ήταν ψυχολόγοι, αλλά εκείνον τον κέρδισε πρώτα η φιλοσοφία και ύστερα η δημοσιογραφία. Σε ηλικία 27 ετών έγινε ο νεότερος σε ηλικία διευθυντής εφημερίδας στην Ευρώπη: η «nrc.next», η πρωινή έκδοση της «NRC Handelsblad», πουλούσε επί των ημερών του 82.000 φύλλα την ημέρα και ήταν από τις πιο επιτυχημένες καινούργιες εφημερίδες στην Ευρώπη. Με τις αιρετικές του απόψεις για τον ρόλο των ειδήσεων στη σύγχρονη κοινωνία, που δημοσιεύθηκαν τόσο σε εφημερίδες όσο και σε βιβλία (όπως «Η σιωπηλή διαμαρτυρία της νεολαίας» και «Ο Νίτσε και ο Καντ διάβασαν την εφημερίδα»), ο Βίζνμπεργκ απέκτησε διεθνή απήχηση. Το μεγάλο άλμα όμως το έκανε το 2013, ιδρύοντας την ολλανδική ιστοσελίδα De Correspondent. Το σύνθημά του είναι ότι «οι ειδήσεις σάς λένε τι συμβαίνει σήμερα, εμείς θέλουμε να σας πούμε για αυτά που συμβαίνουν κάθε μέρα».