Η μόδα των ειδικών αποκτά… ρεύμα

Οι πολιτικοί εκλέγονται, άρα λογοδοτούν. Οι τεχνοκράτες προσλαμβάνονται, επομένως κάνουν τη δουλειά. Οι πολιτικοί δεν αποφασίζουν προτού αφουγκραστούν τα προβλήματα κάθε μεμονωμένης κατηγορίας ψηφοφόρων. Οι τεχνοκράτες ξεκινούν από τα πάνω, από το γενικό για να καταλήξουν στο ειδικό. Οι πολιτικοί ενεργούν με ορίζοντα τετραετίας. Οι τεχνοκράτες σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα. Στο ντιμπέιτ «πολιτικοί ή τεχνοκράτες;», που ξεκίνησε από το μακρινό πια 2011, η κάθε πλευρά παραθέτει εύλογα επιχειρήματα. Παρ’ όλα αυτά, όσοι υπερασπίζονταν την ανάγκη να αξιοποιούνται τα μυαλά των ειδικών στην εκάστοτε διακυβέρνηση βρίσκονταν σχεδόν πάντα στους χαμένους του συγκεκριμένου δημόσιου διαλόγου. Μέχρι που ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε μόδα τους επαΐοντες.

Ο ρόλος που οι κυβερνητικές πηγές αφήνουν να διαρρεύσει ότι θα παίξει η επιτροπή σοφών υπό τον νομπελίστα οικονομολόγο Χριστόφορο Πισσαρίδη στην αξιοποίηση των δισ. που θα προβλέπει το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης για την Ελλάδα είναι η τελευταία απόδειξη μιας τάσης που ο νυν πρωθυπουργός καθιέρωσε στην πολιτική ζωή από την πρώτη του μέρα στο Μαξίμου. Στην επιτροπή αυτή, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, θα καταθέτουν τις προτάσεις τους – ή, αν προτιμάτε, τα αιτήματά τους για πόρους – τα υπουργεία, και αφού τις επεξεργαστεί εκείνη θα υποβάλλει την τελική εισήγηση προς έγκριση στην Προεδρία της κυβέρνησης. Η γνώμη τους, δηλαδή, θα μετράει περισσότερο από των υπουργών.

Είχε προηγηθεί φυσικά η συγκρότηση της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας, η οποία έθετε τις κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Και ο επικεφαλής της, Σωτήρης Τσιόδρας, που ανέλαβε το μεγαλύτερο βάρος της ενημέρωσης των πολιτών από το κράτος. Που ενσάρκωσε, για την ακρίβεια, μαζί με τον Πρωθυπουργό και τον υφυπουργό Νίκο Χαρδαλιά το κράτος κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης.

Παρεμπιπτόντως, το μοντέλο Τσιόδρα αποδείχθηκε τόσο επιτυχημένο που ο Αλέξης Τσίπρας – ο πολιτικός που κατακεραύνωνε τους επάρατους τεχνοκράτες ακόμα κι όταν πανηγύριζε την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια στο νησί του Οδυσσέα – έψαξε και βρήκε τον δικό του ειδικό προκειμένου να τον συμβουλεύει πριν χαράξει την κομματική στρατηγική στα σχετικά με τον κορωνοϊό ζητήματα: τον παιδίατρο-επιδημιολόγο και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Τάκη Παναγιωτόπουλο.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Η αρχή πάντως είχε γίνει με τη σύνθεση του μητσοτακικού Υπουργικού Συμβουλίου. Από τα 51 μέλη του τα 21 είναι εξωκοινοβουλευτικά, ενώ από τα 21 μη εκλεγμένα τα 13 εμπίπτουν στην κατηγορία του τεχνοκράτη – επειδή στο ελληνικό πλαίσιο περιγράφονται έτσι και άνθρωποι της αγοράς που δεν έχουν δοκιμαστεί στον πολιτικό στίβο. Η τοποθέτησή τους σε υφυπουργικούς θώκους, για τους οποίους είχε γίνει λεπτομερή περιγραφή της θέσης εργασίας στον κυβερνητικό τίτλο, είχε διαφημιστεί από το περιβάλλον του Πρωθυπουργού σαν απόδειξη του βασικού κριτηρίου του Μητσοτάκη στην επιλογή συνεργατών, εκείνου που συνοψίζεται στο επιχειρηματικό τσιτάτο «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση».

Σήμερα, περίπου έναν χρόνο μετά, φαίνεται ότι ορισμένες από τις εν λόγω επιλογές του βγήκαν, άλλες όχι και τόσο. Το ισοζύγιο είναι μάλλον θετικό όμως, μια και μόλις τέσσερα ονόματα εξωκοινοβουλευτικών τεχνοκρατών υφυπουργών ακούγονται στα δημοσιογραφικά πηγαδάκια που συζητούν τους πιθανούς υποψηφίους προς αποχώρηση στην περίπτωση ανασχηματισμού – και παράλληλα οι κονεσέρ των παρασκηνίων του Μαξίμου επιμένουν ότι θέμα υπάρχει κυρίως με πολιτικά στελέχη του Υπουργικού Συμβουλίου.

Για τους λάτρεις της επικοινωνιακής σημειολογίας άλλωστε, όταν η κυβέρνηση παρουσίασε τα πρώτα μέτρα άρσης του lockdown στους τηλεοπτικούς δέκτες εμφανίστηκαν έξι υφυπουργοί, αντί των κεφαλών των εμπλεκόμενων υπουργείων. Αλλά και χθες, που παρουσίασε την καμπάνια της για τον τουρισμό φέτος, τον κεντρικό ρόλο στην εκδήλωση κράτησε ο chief creative officer στην προεδρία της, όχι ο αρμόδιος υπουργός.

Στο δίλημμα «πολιτικοί ή τεχνοκράτες» η προσέγγιση του Μητσοτάκη υπήρξε αυτή που ένας από τους στενότερους πια συνεργάτες του – τεχνοκρατικής σίγουρα ψυχοσύνθεσης -, ο Ακης Σκέρτσος, περιέγραφε σε αντιπολιτευόμενη εφημερίδα λίγες ημέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως «πολιτικοί ΚΑΙ τεχνοκράτες». Γιατί, σύμφωνα με την ανάλυσή του, «όλοι οι τομείς της ζωής μας έχουν καταστεί αλγοριθμικοί» και «τα προβλήματα πολυπαραγοντικά».

Το σκεπτικό ταιριάζει σε έναν πολιτικό σαν τον Πρωθυπουργό – που δηλώνει πως του αρέσει να αναλύει δεδομένα, και οι οικείοι του τον περιγράφουν ως «συστηματικό και εθισμένο στη δουλειά». Το στοίχημα βέβαια είναι να μεταμορφώσει τη μόδα σε ρεύμα.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ. Οι έκτακτες συνθήκες της COVID-19, σε συνδυασμό με τον μειλίχιο επιστήμονα που τις ανέλυε, συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη σχεδόν καθολική αποδοχή των ειδικών από την ελληνική κοινή γνώμη. Οι οικονομολόγοι όμως μαθαίνουν στο πρώτο τους κιόλας μάθημα ότι ποτέ δεν υπάρχουν αρκετά για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες όλων όσοι τα θέλουν. Εκείνοι που μπαίνουν στην πολιτική, από την άλλη, εκπαιδεύονται από την αρχή να παραβλέπουν το πρώτο μάθημα των Οικονομικών. Ορισμένες κατηγορίες εξειδικευμένων επαγγελματιών λοιπόν δεν είναι εύκολο να πλασαριστούν από τους πολιτικούς, γιατί όσα τους εισηγούνται ενδέχεται να κόψουν μονάδες από τα ποσοστά δημοφιλίας τους.

Για να το πούμε διαφορετικά, αν ο Πισσαρίδης βρεθεί κάποτε με 94,6% θετικές γνώμες σε μια δημοσκόπηση – όπως ο εθνικός μας λοιμωξιολόγος -, ο Μητσοτάκης θα έχει φέρει μια μεγάλη αλλαγή στη συλλογική νοοτροπία.