Η κυρία του κυρίου

Οι τίτλοι που ανακοίνωναν τον θάνατο της Αμαλίας Μεγαπάνου ήταν, κατά κύριο λόγο, επεξηγηματικοί: η γυναίκα που πέθανε την Τρίτη ήταν «η πρώην σύζυγος του Κωνσταντίνου Καραμανλή». Τα διαδικτυακά ρεπορτάζ, τουλάχιστον αυτά των πρώτων ωρών, θύμιζαν έναν αστικό μύθο – τότε που ο Καραμανλής, με το μικρόφωνο ανοιχτό και ξεχασμένο λίγο πριν από την έναρξη μιας προεκλογικής ομιλίας, της είπε «Αμαλία, σκάσε». Αυτό ήταν το πρώτο πράγμα που διάβαζες για μια γυναίκα που δεν έκανε ποτέ δημόσιο οτιδήποτε ιδιωτικό της. Τόσο αναπόφευκτη είναι η μοίρα των συζύγων των επιφανών ανδρών. Να τις θυμούνται ως την κυρία του κυρίου, ακόμα και τις φορές που ήταν πολύ περισσότερα.

Μερικές δεν τις γνωρίσαμε ποτέ πραγματικά, μιας και ολόκληρος ο 20ός αιώνας κύλησε με τη βεβαιότητα πως όσο πιο διακοσμητική είναι η «πρώτη κυρία» τόσο το καλύτερο. Αν ήθελε να βρει κάτι να ασχοληθεί, αυτό έπρεπε να είναι συμβατό με το προφίλ του πολιτικού συζύγου – ανώδυνες λύσεις υπήρχαν και ήταν μπόλικες.  Θα έπρεπε, αλήθεια, να ζητάμε κάτι παραπάνω; Δεν εξελέγησαν οι ίδιες, δεν ασκούσαν πολιτική, δεν ήταν καν οι φημολογούμενες ερωμένες. Σε μια εποχή, όμως, που οι γυναίκες στον ελληνικό πολιτικό βίο μετριούνταν στα δάχτυλα, οι «πρώτες κυρίες» είχαν ουσιαστική δουλειά να κάνουν – κι αυτή δεν αφορούσε καθόλου τον άντρα τους. Οσο πιο αθόρυβες έμεναν, τόσο πιο λάθος την έκαναν. Ή και όχι: η αθόρυβη Μεγαπάνου έγινε η σύζυγος που ζήτησε να μην είναι σύζυγος πια, σπάζοντας ένα ταμπού της εποχής της. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου θεωρείται ακόμα και σήμερα εκείνη που παραμερίστηκε για χάρη της Δήμητρας Λιάνη. Κι όμως, οι γυναίκες που θυμούνται τη δεκαετία του ’80 ξέρουν πολύ καλά πως υπάρχουν πολλά που της οφείλουν.

Εχουμε μπει εδώ και καιρό στη νέα χιλιετία, οι σύζυγοι δεν επιβάλλεται να είναι ποσέτ στο πέτο των ανδρών που παντρεύτηκαν. Παρότι όμως τα χρόνια πέρασαν, οι γραμμές συνεχίζουν να είναι πολύ λεπτές, μιας και στην Ελλάδα «first lady» δεν υπάρχει, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ. Οσο ο άντρας τους βρίσκεται στην ενεργό πολιτική, μία μόνο είναι η απαίτηση από το πρόσωπό τους: ειδικά τις φορές που ανακατεύονται σε ζητήματα πολιτικής ή δημόσιας ζωής, οι σύζυγοι πρέπει να είναι τόσο-όσο. Να υπάρχουν αλλά να μην υπάρχουν, να λειτουργούν συμπληρωματικά. Σε κάθε άλλη περίπτωση από επικοινωνιακό asset γίνονται στόχος, άλλες φορές δίκαια και άλλες άδικα. Το πρόβλημα με τη φράση «έχουμε την κυβέρνηση, αλλά όχι την εξουσία» στην περίφημη συνέντευξη της Μπέτυς Μπαζιάνα δεν ήταν πως η σύντροφος του Αλέξη Τσίπρα είχε άποψη (κρίθηκε, άλλωστε, γι’ αυτήν), αλλά ότι μίλησε εκ μέρους ενός Μεγάρου Μαξίμου στο οποίο δεν είχε κανέναν απολύτως θεσμικό ρόλο.

Υπάρχει μια πολιτικά ορθή λέξη γι’ αυτό που απαιτείται από τις συζύγους: διακριτικότητα. Οι θετικές γνώμες πηγάζουν πολλές φορές από το πόσα κομμάτια του εαυτού τους θυσίασαν για χάρη του πολιτικού που παντρεύτηκαν. Παρότι ίσως μετράει περισσότερο πόσα κατάφεραν να κρατήσουν αρραγή, είτε τα μοιράστηκαν δημοσίως είτε όχι. Κι αυτό γιατί όταν οι ρόλοι αντιστρέφονται, ο άνδρας αφήνεται στην ησυχία του. Κανείς δεν ρώτησε τον κύριο Θάτσερ ή τον κύριο Μέρκελ για το σακάκι που επέλεξε να βάλει ή τη γνώμη του για τις διεθνείς εξελίξεις, κανείς δεν πίεσε για συνεντεύξεις όταν έγινε σαφές ότι δεν υπήρχε τέτοιο ενδεχόμενο. Ακόμα και σε μια τέτοια κατάσταση, οι άρρενες σύζυγοι συνεχίζουν να απολαμβάνουν απρόσκοπτα την ιδιωτικότητά τους χωρίς να απαιτείται από αυτούς τίποτα περισσότερο – η εικόνα των συζύγων τους, άλλωστε, είναι πιο ισχυρή χωρίς αυτούς στο κάδρο να θυμίζουν πως είναι γυναίκες.