«Κανείς δεν είναι απλά ένας αριθμός»

Ζωή στους αριθμούς. Αυτό θέλησε να βάλει με το ιδιαίτερο πρωτοσέλιδό της η εφημερίδα «New York Times», αφιερωμένο στους Αμερικανούς που έχασαν τη ζωή τους από τον κορωνοϊό. Περίπου 100.000 μέσα σε μόλις τρεις μήνες. «Κανείς από αυτούς δεν είναι απλά ένας αριθμός», γράφει ο τίτλος. Την ίδια ώρα που κυκλοφορούσε η εφημερίδα ο πρόεδρος Τραμπ έπαιζε γκολφ σ’ ένα από τα ξενοδοχεία του στη Βιρτζίνια.

Το συγκλονιστικό πρωτοσέλιδο έκανε από χθες τον γύρο του κόσμου. Μέσα από μια κοπιώδη συλλογική δουλειά, οι δημοσιογράφοι συνέλεξαν στοιχεία για τη ζωή κάποιων από τα θύματα. Τα ονόματα 1.000 εξ αυτών (μόλις το 1% των συνολικών απωλειών) κάλυψαν το πρωτοσέλιδο και άλλες δύο σελίδες, και δίπλα σε κάποια υπήρχαν μερικές αναφορές για τη ζωή τους.

«100.000 μέσα σε τρεις μήνες – κατά μέσο όρο 1.100 θάνατοι την ημέρα», γράφει η εφημερίδα. Ενας αριθμός είναι ένας ατελής τρόπος όσον αφορά τον άνθρωπο. Ενας αριθμός απαντά στο πόσοι, αλλά ποτέ δεν μπορεί να αποδώσει την πολυμορφία των ζωών, τους 100.000 τρόπους με τους οποίους λέγανε καλημέρα ή καληνύχτα. Ο τεράστιος αριθμός περιορίζει την ικανότητά μας να κατανοήσουμε πως καθένας από αυτούς τους 100.000 ανθρώπους ήταν ανάμεσά μας μέχρι πριν από λίγες ημέρες.

«Μια γυναίκα μπορεί να πέθανε σε ένα υπερπλήρες νοσοκομείο χωρίς κάποιο μέλος της οικογένειάς της δίπλα της να της ψιθυρίσει ένα τελευταίο “ευχαριστώ”, ένα “μαμά, σ’ αγαπώ”. Ενας άνδρας μπορεί να πέθανε σε κάποιον οίκο ευγηρίας, κοιτώντας αβοήθητος έξω από το παράθυρο. Μπορεί να πέθαναν μέσα σ’ ένα μικρό διαμέρισμα, πολύ φοβισμένοι να πάνε στο νοσοκομείο, με τους συγγενείς τους αποκλεισμένους κάπου μακριά. Δεν μπορέσαμε καν να συνοδέψουμε τους νεκρούς μας στην τελευταία τους κατοικία – ένα έθιμο αιώνων έγινε απαγορευτικό στη διάρκεια της πανδημίας». Η Σιμόν Λάντον, από το τμήμα των γραφημάτων της εφημερίδας, ήθελε να αναδείξει τον αριθμό με έναν τρόπο που περιέγραφε τόσο τις χιλιάδες απώλειες ζωών αλλά και την ποικιλία αυτών των ζωών που χάθηκαν. Το τμήμα συζητούσε πως «οι αναγνώστες αλλά ακόμα και εμείς οι ίδιοι έχουμε αρχίσει να κουραζόμαστε με τη συνεχή παράθεση τόσων αριθμών». Πώς θα μπορούσαμε να δείξουμε όλη αυτή την καταστροφή με όρους όχι μόνο αριθμητικούς αλλά και ουσιαστικούς; αναρωτήθηκαν. «Απλά 100.000 τελείες ή γραμμές δεν θα περιέγραφαν το ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, τι είδους ζωές βίωσαν, τι σημαίνει η απώλειά τους για τον κύκλο τους αλλά και για τη χώρα», εξηγεί η Λάντον. Κάπως έτσι, δημιουργήθηκε η σκέψη για τη συλλογή νεκρολογιών και αναγγελιών θανάτου για τα θύματα του Covid-19 από εφημερίδες όλης της χώρας και την ανάδειξη κάποιων φράσεων μέσα από αυτές. Η δουλειά έγινε συλλογικά: διάβαζαν και ξεχώριζαν φράσεις από νεκρολογίες που έδιναν σχήμα στη ζωή των αποβιωσάντων και αναδείκνυαν τη μοναδικότητα του καθενός: Αλαν Λαντ, 81, Ουάσιγκτον, μαέστρος με «εξαιρετικό αφτί». Τερέζα Ελόι, 63, Νέα Ορλεάνη, διάσημη για το κατάστημά της που έφτιαχνε καρφίτσες και λουλούδια για φορέματα. Φλορένσιο Αλμάζο Μοράν, 65, Νέα Υόρκη, ένας στρατός από μόνος του. Κόντι Αντολφ, 44, Σικάγο, επιχειρηματίας και άνθρωπος της περιπέτειας.

Το αποτέλεσμα είναι πολυσυλλεκτικό και ακουμπά έστω και λίγο τις ζωές όλων αυτών των δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων που χάθηκαν λόγω της πανδημίας. Δείχνει το μέγεθος της απώλειας ποσοτικά αλλά και ποιοτικά. Η διεύθυνση της εφημερίδας αντιμετώπισε και ένα άλλο δίλημμα: ένα πρωτοσέλιδο με εκατοντάδες μικρές φωτογραφίες των θυμάτων ή ένα πρωτοσέλιδο μόνο με γράμματα και αριθμούς; Κατέληξαν στο δεύτερο, επειδή δημιουργεί μια «πολύ πιο δραματική ένταση». Και θύμιζε τις αρχές της εφημερίδας, η οποία για πολλά χρόνια μετά την ίδρυσή της το 1851 κυκλοφορούσε έχοντας μόνο κείμενο στα πρωτοσέλιδά της, χωρίς σκίτσα ή φωτογραφίες. Ο Μάρκ Λέισι, αρχισυντάκτης της εφημερίδας, θεωρεί πως ο σκοπός επετεύχθη: «Θέλαμε κάτι στο οποίο οι άνθρωποι θα μπορούν να ανατρέχουν 100 χρόνια από σήμερα, προκειμένου να κατανοήσουν το κόστος αυτού που ζούμε».