Η τηλεργασία ήρθε για {LF}να μείνει

Αν πριν από έναν χρόνο ρωτούσε κανείς πόσοι εργαζόμενοι απασχολούνται με τηλεργασία ή πόσοι θα μπορούσαν να απασχοληθούν στην Ελλάδα, μάλλον δεν θα έπαιρνε καμία απάντηση. Παρά το γεγονός ότι και στη χώρα μας αυτή η μορφή απασχόλησης έχει θεσμοθετηθεί από το 2007, σύμφωνα με στοιχεία έρευνας του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας η Ελλάδα καταλάμβανε προ πανδημίας τη 18η θέση στην ΕΕ, με το ποσοστό των τακτικά τηλεργαζομένων στο σύνολο των μισθωτών να ανέρχεται σε 5% (1,7% για κατ’ οίκον τηλεργασία και 3,3% για κινητή τηλεργασία), παρουσιάζοντας σημαντική απόκλιση από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς μέσους.

Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική, καθώς μελέτες του ΚΕΠΕ αλλά και του Ελληνογερμανικού Επιμελητήριου δείχνουν ότι θα μπορούσε να απασχολείται με τηλεργασία στην Ελλάδα το 32,8% των εργαζομένων της χώρας, ενώ από τις επιχειρήσεις που αναγκάστηκαν να εισαγάγουν αυτή τη μορφή εργασίας λόγω της πανδημίας το 40%, δηλαδή οι 4 στις δέκα επιχειρήσεις, σκέπτονται να επεκτείνουν την τηλεργασία σε μόνιμη βάση και μετά το τέλος της πανδημίας.

Εντυπωσιακή προσαρμογή. Οσο για την προσαρμογή των εργαζομένων στις νέες συνθήκες,  είναι εντυπωσιακό ότι σε μικρό χρονικό διάστημα το 66,7% των εταιρειών δήλωσε ότι οι εργαζόμενοί τους προσαρμόστηκαν άμεσα στο καθεστώς της τηλεργασίας, και μόλις το 1,2% ότι δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Παράλληλα, μέσα από την έρευνα   φαίνεται, σύμφωνα με τις απαντήσεις των επιχειρηματιών, ως αποδοτική η εξ αποστάσεως απασχόληση του προσωπικού για τη μία στις δύο επιχειρήσεις (50,6%).

Η μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες, αναφέρει πως από την ανάλυση των χαρακτηριστικών των εργασιών που θα μπορούσαν να γίνουν από το σπίτι προκύπτει ότι επιστημονικά επαγγέλματα ή επαγγέλματα στον δημόσιο τομέα είναι τα πλέον ενδεδειγμένα για τηλεργασία.  Ενδεικτικό είναι ότι σχεδόν οι τρεις στους τέσσερις που ανήκουν στις επαγγελματικές κατηγορίες «υπάλληλοι γραφείου», «ανώτερα διοικητικά και διευθυντικά στελέχη» και «επαγγελματίες» θα μπορούσαν δυνητικά να εργαστούν από το σπίτι. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει η μελέτη, μπορούν να εργαστούν από το σπίτι 46% των εκπαιδευτικών, το 20% των επαγγελματιών σε επιχειρήσεις και 15% των μηχανικών. Αντίθετα, οι επαγγελματίες του τομέα υγείας είναι μόλις το 1%.

Οσο για τις επιχειρήσεις, τα στοιχεία δείχνουν ότι η εργασία από το σπίτι διευκολύνεται περισσότερο στις παραγωγικές μονάδες με προσωπικό πάνω από 10 εργαζομένους (42,8%).

Τα εργασιακά. Στην Ελλάδα το θεσμικό πλαίσιο ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Η Εθνική Γενική Συλλογή Σύμβαση Εργασίας 2006 – 2007 ενσωμάτωσε για πρώτη φορά την Ευρωπαϊκή Συμφωνία-Πλαίσιο για την Τηλεργασία, η οποία έκτοτε αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της εκάστοτε ισχύουσας ΕΓΣΣΕ. Για παράδειγμα, προβλέπεται το τεκμήριο ύπαρξης εξαρτημένης εργασίας. Αν ο τηλεργαζόμενος παρέχει την εργασία του αυτοπροσώπως, αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στον ίδιο εργοδότη για εννέα συνεχείς μήνες, υπάρχουν προβλέψεις σχετικά με την εργοδοτική υποχρέωση κάλυψης του κόστους παροχής της τηλεργασίας (εξοπλισμός και άλλα κόστη), την ασφάλεια των εργαζομένων, αλλά και μια σειρά άλλα δικαιώματα ανάλογα με αυτά της πλήρους απασχόλησης στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης.

Τα «αγκάθια». Ωστόσο, υπάρχουν επιμέρους προβλήματα κατά την εφαρμογή της τηλεργασίας κυρίως λόγω της πολυπλοκότητας και της ακαμψίας του ισχύοντος εργατικού και φορολογικού δικαίου. Για παράδειγμα, ενώ οι εργοδότες είναι υπεύθυνοι για την κάλυψη του κόστους που προκαλείται από την παροχή της τηλεργασίας και ειδικότερα των τηλεπικοινωνιών, οι αυστηροί περιορισμοί που διέπουν τις μη μισθολογικές παροχές δεν διευκολύνουν την επιχείρηση να καλύψει το κόστος αυτό, χωρίς να κληθεί ο εργαζόμενος να καταβάλει επιπλέον φόρο για πληρωμές που ουσιαστικά ανήκουν στις παραγωγικές δαπάνες της επιχείρησης. Επίσης, η τυπική εφαρμογή του γενικώς ισχύοντος νομικού πλαισίου όσον αφορά την τήρηση του ωραρίου εργασίας δεν μπορεί να ελεγχθεί πλήρως στην περίπτωση της τηλεργασίας, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται περιθώρια για καταχρηστικές πρακτικές όσον αφορά τις υπερωρίες, είτε από την πλευρά του εργοδότη (επιβολή άτυπων υπερωριών) είτε από την πλευρά του εργαζομένου.

Τι ισχύει στο εξωτερικό. Σε άλλες χώρες, όπως η Σουηδία, η Δανία, το Λουξεμβούργο, η Γερμανία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, τα θέματα αυτά έχουν αντιμετωπιστεί με ειδικές ρυθμίσεις που προσδίδουν μεγάλη αυτονομία στον εργοδότη και στον εργαζόμενο όσον αφορά τον καθορισμό του ωραρίου, κατ’ εξαίρεση των γενικώς ισχυουσών διατάξεων, ενώ οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες ενθαρρύνονται να υιοθετούν την τηλεργασία, καθώς δημιουργεί οφέλη στις επιχειρήσεις και στους εργαζομένους, όπως μείωση των λειτουργικών εξόδων, ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, μείωση των μετακινήσεων, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο αφού αυξάνει τις ευκαιρίες απασχόλησης για κοινωνικές ομάδες που έως σήμερα είχαν περιορισμένη δυνατότητα παροχής εργασίας (π.χ. ΑμΕΑ και νέες μητέρες) και έχει θετικές περιβαλλοντικές συνέπειες λόγω της δυνητικής μείωσης της κίνησης των οχημάτων στους δρόμους και της αντίστοιχης εξοικονόμησης ενεργειακών πόρων.