Πολυεπίπεδη άσκηση της δημόσιας εξουσίας

Μέχρι πρόσφατα η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ο ρόλος της στην οργάνωση των δημόσιων εξουσιών και ο σκοπός της αποτέλεσαν διεθνώς αλλά μάλιστα στη χώρα μας αντικείμενο μεγάλων ιδεολογικών αναζητήσεων και αντιπαραθέσεων. Το πρώτο μισό της δεκαετίας του ’80 οι ιδεολογίες αποτυπώθηκαν σε νομοθεσίες «απελευθέρωσης» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών από το κεντρικό κράτος και τον σφιχτό εναγκαλισμό του. Παντού στην Ευρώπη και μάλιστα στην Ελλάδα, η Αριστερά, αποκομμένη από την κεντρική εξουσία, προήγαγε μοντέλα διακυβέρνησης σε τοπικό επίπεδο, συνήθως σε μια στρατηγική συμμαχιών με φίλες πολιτικές δυνάμεις. Με τον τρόπο αυτό, από το τέλος του Πολέμου και μέχρι τη δεκαετία του ’80, η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτέλεσε το εργαστήρι εμπειριών άσκησης δημόσιας εξουσίας και προετοιμασίας για τη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου πολιτική πραγματικότητα της Ευρώπης. Στην Ελλάδα, η ορθολογική μεταρρύθμιση των διαφόρων επιπέδων άσκησης εξουσίας άρχισε μόλις με το πρόγραμμα «Καποδίστριας».

Στις δεκαετίες που πέρασαν, και με τη χώρα να βρίσκεται για πολλά χρόνια στη δίνη της ανασφάλειας σε όλα τα επίπεδα, έγιναν πολλές νομοθετικές παρεμβάσεις. Αν και μερικές διεκδίκησαν το φωτοστέφανο της τομής, ήταν όλες αποσπασματικές, διότι καμιά τους δεν αντιμετώπισε σφαιρικά το ερώτημα, το σύστημα κατανομής εξουσίας σε διάφορα επίπεδα, ποιος και γιατί είναι καταλληλότερος να κάνει τι.

Το κεντρικό ζήτημα δηλαδή δεν μπορεί να είναι εκείνο του ισχύοντος Συντάγματος που κατανέμει τις τοπικές υποθέσεις στην Αυτοδιοίκηση και τις γενικές στο Κεντρικό Κράτος. Σε μια μη αγροτική κοινωνία, όλες οι γενικές υποθέσεις έχουν τοπικές αναφορές και όλες οι τοπικές υποθέσεις μπορούν ξαφνικά να αναχθούν σε γενικές.

Η απάντηση για τον καταλληλότερο απαιτεί μια λεπτομερή θεώρηση για καθεμιά αρμοδιότητα άσκησης δημόσιας εξουσίας, τη σφαιρική και όχι κατακερματισμένη αντιμετώπισή της και ανάθεσή της σε ένα επίπεδο διακυβέρνησης που θα έχει το κατάλληλο μέγεθος, τον εξοπλισμό και την κατάρτιση για να την αναλάβει. Πρόκειται δηλαδή για ανάγκη μιας ολιστικής θεώρησης των αρμοδιοτήτων, των επιπέδων άσκησης δημόσιας εξουσίας και της οργάνωσης του κάθε επιπέδου, ώστε να μπορεί να τις ασκήσει.

Το έργο είναι ιδιαίτερα δυσχερές, αλλά αναγκαίο, τεχνικό και ελάχιστα πολιτικό στη φύση του, και απαιτεί καλή καταγραφή και κατανόηση όλων των αρμοδιοτήτων, σε μια χώρα που λείπει οποιαδήποτε οργανωμένη καταγραφή τους. Απλό παράδειγμα τα δημοτικά σχολεία. Λέγονται δημοτικά γιατί κάποτε τα δημιουργούσανε οι δήμοι και ήταν δική τους δουλειά η προαγωγή της Παιδείας της εποχής στα χωρικά τους όρια και μερικές φορές στην ευρύτερη περιοχή. Με τα χρόνια, στα σχολεία ο δήμος διαθέτει και ασκεί μόνο τις άχαρες αρμοδιότητες, αλλά δεν έχει την ευθύνη για την προαγωγή της ποιότητας της τοπικής κοινότητας μέσα από την εξασφάλιση καλύτερης παιδείας. Εάν είχε την ευθύνη, οι τοπικοί άρχοντες θα ήταν υποχρεωμένοι αλλά και θα φιλοδοξούσαν να φτιάξουν και να λειτουργούν το καλύτερο κατά το δυνατόν σχολείο, προσελκύοντας έτσι μορφωμένα στρώματα της κοινωνίας στον δήμο τους.

Θέλω να πιστεύω και εύχομαι η υπάρχουσα Επιτροπή που μελετά τη νέα δομή του κράτους να θέσει τα θεμέλια μιας νέας πραγματικότητας στην πολυεπίπεδη άσκηση της δημόσιας διοίκησης στη χώρα μας.