Η ησυχία του Καρόλου εφιάλτης της Μέρκελ

Σε αντίθεση με τη ρίζα του ονόματός της (Karlsruhe από το Karls Ruhe, «η ησυχία του Καρόλου»), η γερμανική πόλη ήρθε ξαφνικά με πάταγο στο επίκεντρο της πανευρωπαϊκής προσοχής, μετά τη γνωστή απόφαση του εκεί Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου. Μπορεί ο Κάρολος Γουλιέλμος Γ’ της Βάδης να έβρισκε εκεί την ησυχία του από την γκρίνια της γυναίκας του και να συναντούσε τις ερωμένες του, όμως για την Ανγκελα Μέρκελ η πόλη, που βρίσκεται δίπλα στα γαλλικά σύνορα, ταυτίστηκε ξαφνικά με το αντίθετο της γαλήνης: με τον εφιάλτη ότι μπορεί πραγματικά η Ενωμένη Ευρώπη να της σκάσει τελικά στα χέρια. Ετσι άνοιξε ο δρόμος για τον γαλλογερμανικό συμβιβασμό σχετικά με τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης με 500 δισ. ευρώ. Αυτά θα αντληθούν από δανεισμό και θα διατεθούν μέσω του προϋπολογισμού με ειδικό καθεστώς που πάντως δεν θα λάβει μορφή ευρωπαϊκού ομολόγου, αλλά ούτε και δανείου που θα επιφέρει μνημόνια. Η εξέλιξη αυτή ήταν περισσότερο αποτέλεσμα της απόφασης του Δικαστηρίου της Καρλσρούης από ό,τι της ίδιας της πανδημίας και της ύφεσης που επέφερε. Αρκεί όμως ώστε η Μέρκελ να βρει και εκείνη ξανά την ησυχία της; Ασφαλώς όχι.

Η απόφαση της Καρλσρούης έδωσε το έδαφος στον γάλλο πρόεδρο να επιβάλει στο Βερολίνο ότι πρέπει να γίνει κάτι προκειμένου να μην τιναχτεί η Ευρώπη στον αέρα. Γι’ αυτό και η πρωτοβουλία ανακοινώθηκε δύο εβδομάδες μετά την απόφαση ενώ είχαν ήδη περάσει σχεδόν τρεις μήνες ευρωγερμανικής αταραξίας από την έκρηξη της πανδημίας. Αν ένα συνταγματικό δικαστήριο, ειδικά της Γερμανίας, πει ότι το εσωτερικό δίκαιο υπερτερεί του ευρωπαϊκού ή ότι το δεύτερο είναι άσχετο με τέτοιες αποφάσεις, το προηγούμενο που δημιουργείται δεν αντιμετωπίζεται: κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή και από κάθε χώρα. Η απειλή είναι ξεκάθαρη. Και προκειμένου να αποσοβηθεί, η Γερμανία συμφώνησε επιτέλους η Ευρώπη να κάνει κάτι, έστω και με ημίμετρα, έστω και πολύ αργά. Αυτή είναι η ουσία της πρωτοβουλίας.

Στην εποχή του διπολισμού, τέτοιου είδους εξισορροπήσεις πολιτικών στο εσωτερικό της Ευρώπης χαιρετίζονταν ως απόδειξη της ικανότητάς της να συνθέτει. Ομως, σήμερα, ο κόσμος είναι απίστευτα πιο πολύπλοκος και ανταγωνιστικός από τότε που, έστω και με την απειλή του Πολέμου, τα πράγματα ήταν συντεταγμένα. Σήμερα, κάθε φορά που η Ευρώπη αναλώνει τις δυνάμεις της σε εσωτερικές επιπλοκές λειτουργίας εξίσου απομειώνεται και η δυνατότητά της να σταθεί με επάρκεια στο ευρύτερο παγκόσμιο περιβάλλον. Καμία άλλη μεγάλη χώρα ή συσσωμάτωση χωρών δεν λειτουργεί έτσι. Και δεν μπορεί να λειτουργήσει. Σε καμία άλλη μεγάλη δύναμη στον κόσμο σήμερα δεν υπάρχουν διαρκείς εσωτερικές διχογνωμίες και κρυφές πολιτικές που υπηρετούν άλλα συμφέροντα: στην Ευρώπη το «κρυφτό» ανάμεσα στη δήθεν «ευρωπαϊκή» πολιτική και εκείνη της Γερμανίας είναι διαρκές – αυτή η εθνική πολιτική εκφράστηκε εν προκειμένω και δικαστικά από την Καρλσρούη. Είναι ένα είδος εσωστρέφειας που ακυρώνει κάθε δυνατότητα να προχωρήσει πραγματικά η Ευρώπη ως ενιαίο σύνολο στο μέλλον. Και που θα γίνεται όλο και πιο μεγάλο εμπόδιο όσο οι δυσκολίες και οι προκλήσεις μεγαλώνουν κι εκείνες.

Η Μέρκελ, αν και «μητέρα» της γερμανικής ηγεμονίας, δεν θέλει να της σκάσει η Ευρώπη στα χέρια. Γιατί, αν συμβεί, αφενός η Γερμανία θα χάσει πάρα πολλά και αφετέρου με το δικό της όνομα θα συνδεθεί για πάντα η αποτυχία. Ομως, ακριβώς λόγω της ηγεμονίας, αυτό αφήνει πια παγερά αδιάφορους τους περισσότερους στη Γερμανία. Που ουσιαστικά βλέπουν την Ευρώπη, που το Βερολίνο διαμόρφωσε, όχι ως αυταξία αλλά ως ζώνη εθνικής γερμανικής επιρροής.