Διαφύλαξη του παραγωγικού ιστού και μεταρρυθμίσεις

Η κρίση του κορωνοϊού θέτει σε δοκιμασία τις αντοχές της πολιτείας, των επιχειρήσεων και των εργαζομένων. Η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει μια τεράστια ύφεση που δεν έχει προκληθεί από την ίδια τη λειτουργία της, αλλά από υγειονομικούς λόγους που επιβάλλουν, λόγω της αποφυγής συγχρωτισμού των ανθρώπων, το κλείσιμο ή την υπολειτουργία πολλών επιχειρήσεων και την αποφυγή μετακινήσεων (lockdown), με αποτέλεσμα την κατάρρευση και της ζήτησης και της προσφοράς. Οι κυβερνήσεις προσφεύγουν σε μέτρα στήριξης των επιχειρήσεων και των εργαζομένων που πλήττονται με την ελπίδα ότι όταν τελειώσει η πανδημία, οι επιχειρήσεις δεν θα έχουν καταρρεύσει και οι εργαζόμενοι θα έχουν κάποιο εισόδημα και προοπτικές επαναπασχόλησης, όταν επιστρέψει η κανονικότητα.

Η ελληνική κυβέρνηση ανταποκρίνεται, μέχρι στιγμής, με επάρκεια στη λήψη μέτρων, τόσο ως προς την ελαχιστοποίηση των απωλειών ζωής, όσο και ως προς την ενίσχυση των εισοδημάτων και της απασχόλησης, αλλά και στη σταδιακή άρση των περιορισμών του lockdown. Μπαίνουμε έτσι σε μια περίοδο μεταβλητής κοινωνικής αποστασιοποίησης, καθώς μέτρα lockdown μπορεί να επανεπιβάλλονται περιστασιακά, ανάλογα με την έξαρση της πανδημίας, μέχρι να υπάρξει αποτελεσματική αντιμετώπιση της ασθένειας. Είναι, συνεπώς, σημαντικό και τα μέτρα στήριξης να είναι επίσης μεταβλητού χαρακτήρα.

Συγκεκριμένα, η στήριξη θα πρέπει να αντιστοιχεί στη μεταβλητότητα του τζίρου των επιχειρήσεων, καθώς και να στοχεύει σε κλάδους, όχι όμως να είναι ίδια για όλους τους κλάδους που πλήττονται, καθώς δεν επανέρχονται όλοι οι κλάδοι με την ίδια ταχύτητα σε κανονικό επίπεδο λειτουργίας. Τα μέτρα πρέπει να είναι οριζόντια στη φιλοσοφία τους και να εξειδικεύονται κατά κλάδο και κατηγορία επιχειρήσεων, ανάλογα με το πώς επηρεάζονται από την κρίση. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί σε πολιτικές στήριξης κλάδων της οικονομίας που προσθέτουν αξία και έχουν προοπτική, όπως η βιομηχανία, ο τουρισμός, η εφοδιαστική αλυσίδα, κ.λπ. Κρίσιμο ερώτημα πολιτικής επιλογής παραμένει κατά πόσο οι – ούτως ή άλλως περιορισμένοι – διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να κατευθυνθούν σε κάθε επιχείρηση ανεξαρτήτως της προοπτικής βιωσιμότητάς της, ή θα πρέπει να στηρίξουν εκείνες τις επιχειρήσεις που είχαν προοπτικές ανάπτυξης πριν από το ξέσπασμα της κρίσης.

Οσον αφορά τη στήριξη των εισοδημάτων των εργαζομένων, η προσπάθεια για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας πρέπει να επικεντρωθεί στην επιδότηση της εργασίας, επιβραβεύοντας επιχειρήσεις και εργαζομένους που προσπαθούν, μέσα στην κρίση, να ανταποκριθούν στις δύσκολες συνθήκες. Τα μέτρα πρέπει να είναι ευέλικτα και να βασίζονται σε συμφωνία των κοινωνικών εταίρων για περιορισμό του ωραρίου εργασίας, αναλόγως των συνθηκών εξέλιξης του τζίρου επιχειρήσεων σε κάθε κλάδο, με μέρος των απωλειών εισοδήματος να καλύπτεται από το κράτος, όπως εφαρμόζεται στη Γερμανία (Kurzarbeit).

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαφυλαχθεί ο παραγωγικός ιστός και να συνεχισθούν οι μεταρρυθμίσεις και οι αποκρατικοποιήσεις με στόχο τη συνολική μεταρρυθμιστική μεταμόρφωση της χώρας. Η Ελλάδα μπόρεσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο να υλοποιήσει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Αξιοποιήθηκαν προϋπάρχοντα σχέδια, άνθρωποι και δομές, με βάση την κοινή λογική, την ηγεσία, το όραμα και την αποφασιστικότητα. Η χώρα, κρατώντας την ίδια μεταρρυθμιστική δυναμική, μπορεί να μεταμορφωθεί ταχύτατα σε ένα από τα πλέον σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη. Το μεταρρυθμιστικό κεφάλαιο που δημιουργείται σήμερα θα αναβαθμίσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας, εφόσον αντιμετωπίσει τα κακώς κείμενα στη δημόσια διοίκηση και τη δικαιοσύνη, επιταχύνει την ψηφιοποίηση του Δημοσίου και των συναλλαγών και κινητροδοτήσει την αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων μέσω του πτωχευτικού και του δικαίου εξαγορών και συγχωνεύσεων.

Είναι επίσης σημαντικό να δοθεί ώθηση στις δημόσιες επενδύσεις για έργα και υποδομές, με μηχανισμούς ταχείας υλοποίησης, αντίστοιχους με αυτούς των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Ολες οι κατηγορίες επενδύσεων, δημόσιες, ιδιωτικές και ΣΔΙΤ, εγχώριες και ξένες, πρέπει να ενισχυθούν και να επιταχυνθούν: περιφερειακά λιμάνια, μαρίνες, αεροδρόμια, υδατοδρόμια, έξυπνα δίκτυα και μετρητές ηλεκτρικής ενέργειας, ανάπτυξη ευρυζωνικών δικτύων, σιδηροδρομικές συνδέσεις, περιφερειακές οδικές συνδέσεις (π.χ. ΒΟΑΚ, κάθετες συνδέσεις Εγνατίας και ΠΑΘΕΠ), εμπορευματικά κέντρα, διασύνδεση οργανωμένων υποδοχέων σε δίκτυα (σιδηρόδρομος, οπτικές ίνες, φυσικό αέριο, ρεύμα σταθερής τάσης, λιμάνια), διαχείριση αστικών αποβλήτων, επεξεργασία λυμάτων.

Εμφαση, επίσης, πρέπει να δοθεί στην επιτάχυνση υλοποίησης των ώριμων ιδιωτικών επενδύσεων με ταχύτατη ολοκλήρωση όλων των απαιτούμενων διαδικασιών αδειοδότησης, αξιολόγησης υπαγωγής σε καθεστώτα ενίσχυσης, κ.λπ. Τέλος, απαιτούνται η ενθάρρυνση και η ενίσχυση επενδύσεων που στηρίζουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την ανταγωνιστικότητα παραδοσιακών κλάδων της οικονομίας, καθώς και καινοτόμων επενδύσεων και νεοφυών επιχειρήσεων που αφορούν τα καινούργια μοντέλα επιχειρηματικότητας, με κατάλληλες προσαρμογές και τροποποιήσεις όλων των πλαισίων και εργαλείων ενισχύσεων (Αναπτυξιακός Νόμος, ΕΣΠΑ, κ.λπ.).

Στο πλαίσιο αυτό, η χώρα μας πρέπει και μπορεί να διεκδικήσει από την Ευρώπη την αναμόρφωση του χάρτη των περιφερειακών ενισχύσεων, ώστε να αντανακλά και τις συνέπειες της κρίσης. Γιατί η χώρα μας είναι η πιο ευάλωτη χώρα στην Ευρώπη, καθώς η αντιμετώπιση του κορωνοϊού ασκεί αρνητικές επιδράσεις στις οικονομικές της δραστηριότητες. Αυτό συμβαίνει λόγω της γεωγραφικής διαμόρφωσης της χώρας, της θέσης και των γεωπολιτικών προκλήσεων, της απουσίας φυσικών πόρων, του μικρού μεγέθους των επιχειρήσεων, του μεγάλου ποσοστού αυτοαπασχολουμένων και των ελεύθερων επαγγελματιών στο εργατικό δυναμικό, και της μεγάλης εξάρτησης της οικονομίας από τον τουρισμό.

Είναι οπωσδήποτε δύσκολο να υπάρξει αναπτυξιακό σχέδιο εν μέσω των μέτρων έκτακτης ανάγκης που εφαρμόζονται. Σήμερα, προσπαθούμε να μετριάσουμε την ύφεση που, ούτως ή άλλως, προβλέπεται μεγάλη. Το στοίχημα είναι να αντισταθμίσουμε την ύφεση του 2020 με την ανάκαμψη του 2021 και να επανέλθει η χώρα σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης από το 2022 και μετά. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να ξεφύγουμε από την αναπτυξιακή μετριότητα με τους περιορισμούς και τις στρεβλώσεις στην επενδυτική δραστηριότητα. Πρέπει να κινηθούμε με υψηλές ταχύτητες γιατί ανεβαίνει ο πήχης στην ελκυστικότητα της κάθε χώρας σε επενδύσεις στη μετά τον κορωνοϊό εποχή, καθώς αλλάζουν οι καταναλωτικές συμπεριφορές, οι εργασιακές συνθήκες, η διάθεση για ανάληψη ρίσκου, κ.ο.κ. Η χώρα μας έγραψε υποθήκες με την υποδειγματική αντιμετώπιση της υγειονομικής κρίσης, που τώρα μπορεί να αξιοποιήσει.

Ας δείξουμε, λοιπόν, την ίδια διαχειριστική επάρκεια και στην αναπτυξιακή επανεκκίνηση. Οι ελληνικές επιχειρήσεις επιζητούν σταθερότητα και σύγχρονο πλαίσιο λειτουργίας, ώστε να μπορούν να ανταγωνισθούν επί ίσοις όροις στην παγκόσμια αγορά. Δεν περιμένουν τίποτα παραπάνω από το κράτος παρά το αυτονόητο: χαμηλότερους φόρους λειτουργίας και εργασίας, μειωμένο κόστος ενέργειας και αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση, όπως συμβαίνει σε όλες τις χώρες που αναπτύσσονται.

Ο Θεόδωρος Φέσσας είναι προέδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ)