Η ήττα του καμένου σουτιέν

Η Κέιτ Μπλάνσετ ισιώνει τα γυαλιά της και χαμογελάει στον φακό. Ο χαρακτήρας που υποδύεται είναι πραγματικός: τη δεκαετία του ’70, η υπερσυντηρητική αμερικανίδα Φίλις Σλάφλι κατάφερε να εμποδίσει τη συνταγματική κατοχύρωση των (ανεξαρτήτως φύλου) ίσων δικαιωμάτων στην Αμερική. Η ιστορία από μόνη της είναι μια χρήσιμη αλληγορία για το τι μπορεί να συμβεί αν συσπειρωθούν εκείνοι που μένουν πίσω – η τροπολογία ακόμα και σήμερα δεν έχει εγκριθεί από τον απαιτούμενο αριθμό πολιτειών. Γι’ αυτό ίσως το «Mrs. America», που αποτυπώνει βήμα βήμα τη δημιουργία μιας γυναικείας βάσης που «γέρνει» ακροδεξιά, συμπεριφέρεται στη Φίλις και τις φίλες της με όση κατανόηση επιτρέπει η ασφάλεια της χρονικής απόστασης.

Η σειρά είναι αφιερωμένη στον φεμινισμό εκείνου του καιρού. Και είναι η πρώτη φορά που αυτό γίνεται χωρίς κλισέ για τύπισσες που καίνε τα σουτιέν τους, αλλά και χωρίς ωραιοποιήσεις. Οι ακτιβίστριες του Δεύτερου Κύματος ήταν γυναίκες μπροστά από την εποχή τους. Είχαν καλό σκοπό και τις συνθήκες με το μέρος τους, όμως κάποιες φορές τα έκαναν μαντάρα: υποτίμησαν τον κίνδυνο, τσακώθηκαν μεταξύ τους, αναλώθηκαν στην εικόνα και όχι στην ουσία. Εχασαν. Οχι μόνο από τη Φίλις και σίγουρα όχι μόνο στις ΗΠΑ. Τις ήττες τους τις πληρώνουμε μέχρι σήμερα. Το σκάνδαλο της περιόδου ήθελε τους άντρες γερουσιαστές να ρωτούν τις υποψήφιες γραμματείς τους αν ξέρουν να κάνουν στοματικό έρωτα – οι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες παραπέμπουν σχεδόν συνειρμικά στον Χάρβεϊ Γουάινστιν. Οι πολιτικοί αναλυτές παραδέχονται κυνικά πως «κανένας υποψήφιος πρόεδρος ή πρωθυπουργός δεν θα χάσει εκλογές γιατί δεν υιοθέτησε τη γυναικεία ατζέντα», ενώ μερικά από τα ισχυρότερα κράτη του κόσμου δεν έχουν κυβερνηθεί ποτέ από γυναίκα.

Ποιος να το ‘λεγε στα κορίτσια του ’70; Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τους χρωστάμε. Το 2020 έχουμε δικά μας νομικά εργαλεία και ενίοτε απολαμβάνουμε τα αιτήματά τους ως δικαιώματα. Δεν έχουμε όμως τη δύναμη που διεκδίκησαν, ούτε έχουμε βρει τη σωστή συνταγή για να την αποκτήσουμε. Η σειρά, άλλωστε, απευθύνεται κυρίως σε εκείνες τις γυναίκες στις ΗΠΑ που χρειάστηκαν χρόνο για να συνέλθουν μετά τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Χίλαρι Κλίντον. Σ’ αυτές που είδαν με τρόμο πως χάνουν ακόμα και όταν παίζουν το παιχνίδι σύμφωνα με τους κανόνες. Η μεγαλύτερη ήττα, βέβαια, είναι η επαναφορά του φόβου. Του συμβολικού και του πραγματικού: κανένας άντρας δεν μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει να σφίγγεις τα κλειδιά στο χέρι κατευθυνόμενη με γρήγορα βήματα στην πόρτα του σπιτιού. Ούτε γιατί η μοίρα της Ελένης Τοπαλούδη δεν μας μοιάζει τόσο μακρινή.

Η πιο σκληρή κριτική στις γυναίκες εκείνης της εποχής έρχεται από αυτές της σημερινής. Εβλαψαν, λέει μια άποψη, το φεμινιστικό κίνημα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι το βοήθησαν, γιατί καθιέρωσαν τα στερεότυπα που το κυνηγούν έως σήμερα. Ή, λέει μια άλλη, συμβιβάστηκαν περισσότερο παρά πρωτοπόρησαν – οι ευκαιρίες ήταν μπροστά τους και δεν τις άρπαξαν. Ακριβώς τα ίδια, δηλαδή, που πίστευαν οι «παλιές» για τις προηγούμενες. «Σε ενοχλεί που δεν σε θεωρούν ριζοσπαστική πια;» ρωτούν κάποια στιγμή την Μπέτι Φρίνταν. Καμιά από τις πρωταγωνίστριες δεν την έπαιρνε πραγματικά στα σοβαρά. Μόλις δέκα χρόνια μετά την έκδοση του «Feminine Mystique», η μαγεία της σιγά σιγά ξεθώριαζε. Κι όμως, ήταν εκείνη που εντόπισε πρώτη τον κίνδυνο της Σλάφλι, πολύ πριν αντιδράσει η Γκλόρια Στάινεμ. Πόσες νέες γυναίκες, άραγε, έχουν ανοίξει το βιβλίο της Φρίνταν σήμερα; Πόσες έχουν ενδιαφερθεί να μάθουν τις αλλαγές του ’70;

Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, το «Mrs. America» θυμίζει τι έχουμε κερδίσει και τι μένει ακόμα να κερδίσουμε – δίνει στη μάχη βάθος κι αξία. Υποκλίνεται στο Δεύτερο Κύμα, με τα καλά και τα κακά του. Δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα λιγότερο.