Ο ελληνικός τουρισμός σε συνθήκες πανδημίας

Παρά τις διάσπαρτες προειδοποιήσεις από επιστήμονες, ακτιβιστές ή και οραματιστές του επιχειρείν, αποδείχτηκε πως η παγκόσμια κοινότητα εγκλωβίστηκε στρουθοκαμηλικά στην εύθραυστη αυτάρκειά της, υποτιμώντας κάθε εξωτερική

Απειλή.

Σήμερα, ως κυρίαρχο συναίσθημα αποτυπώνεται η διάχυτη «αμηχανία»: πώς (και ποιος) να/θα διαχειριστεί μια πολυ-παραγοντική εξίσωση με ύψιστο βαθμό απροσδιοριστίας; Σε αναμονή παρασκευής του πολυπόθητου εμβολίου,

τουριστικοί περιορισμοί καταγράφονται επί του παρόντος στο σύνολο των προορισμών της υφηλίου, η αεροπορική βιομηχανία είναι στο χείλος της κατάρρευσης, οι εθνικοί προστατευτισμοί χωρών εντός της ΕΕ επανα-προβάλλουν

ισχυροί, «ταξιδιωτικά πρωτόκολλα» προτείνονται πυρετωδώς από πλευράς – κυρίως – των πληττόμενων, ωστόσο δεσμευτικές Διακρατικές Συγκλίσεις με εχέγγυα αποτελεσματικότητας εξακολουθούν να λείπουν από τη διεθνή agenda.

Στο μέτρο που δεν υπάρχουν δοκιμασμένα στοιχεία πρόβλεψης για τα μοτίβα του ταξιδιού παρά μόνο (εύλογες;) υποθέσεις, κάθε επιχειρησιακή συζήτηση είναι έωλη. Υπό το πρίσμα των περιορισμών του CoVid19, η συνεδριακή και εκθεσιακή δραστηριότητα, ο τουρισμός τρίτης ηλικίας (silver tourism) αλλά και η Kρουαζιέρα συγκαταλέγονται στους απόλυτα χαμένους. Ευρωπαϊκά κράτη και επιμέρους προορισμοί επεξεργάζονται «σενάρια» αμφίβολης εφαρμοσιμότητας ή αξιοπιστίας – τουλάχιστον με τα τωρινά δεδομένα. Τεχνολογία και καινοτομία καλούνται εμφατικά να συνδράμουν τις πολιτικές υγειονομικής προστασίας. Εξ αυτού, νέα πεδία σύγκρουσης δρομολογούνται: οι εφαρμογές ανίχνευσης του κορωνοϊού μέσω κινητών, που επιδιώκει η ΕΕ, προκαλούν εσχάτως έντονο σκεπτικισμό λόγω της κλίμακας συγκέντρωσης προσωπικών δεδομένων.

«Νέοι κανόνες για όλα!» (αερομεταφορά, οχήματα, πρωινό, πισίνες), εισηγούνται πυρετωδώς εκπρόσωποι των χωρών που έχουν πληγεί, πρωτοστατούσης της Ελλάδας. Συντονισμένα, οι χώρες του Νότου διεκδικούν αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής ως προς τους κρίκους της τουριστικής αλυσίδας, ενόσω οι (πολιτικές) αντιστάσεις της Μεσευρώπης

διαγράφονται ισχυρότατες. Επικαλούμενη την υγειονομική ασφάλεια, η Γερμανία (αλλά και σκανδιναβικές χώρες) – πλέον και η Βρετανία, σε συνθήκες πρωτοφανούς δυσπραγίας έχουν πλέον τη δυνατότητα να πριμοδοτήσουν τον εσωτερικό τουρισμό περιστέλλοντας

«ανεπιθύμητες» συναλλαγματικές διαρροές.

Στη βάση γεωπολιτικής συνάφειας, οι «Τουριστικοί Διάδρομοι» είναι το πρόταγμα των ημερών: «ενιαία τουριστική ζώνη» ανακοίνωσαν οι χώρες της Βαλτικής, υπό εξέταση σε Γερμανία – Αυστρία, συζητιέται μεταξύ Τσεχίας – Σλοβακίας –

Κροατίας, ενώ διαρρέει πληροφόρηση για σχετική προσπάθεια Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Πρόκειται για άξονες διασύνδεσης που ενδεχομένως θυμίζουν «το δωδεκάρι στη Eurovision», και στην περίπτωσή μας σηματοδοτούν την ανάγκη

επεξεργασίας ενός back-up plan ενόψει της συγκαλυμμένης αδράνειας των ευρωπαϊκών θεσμών να επιληφθούν δραστικά του ζητήματος. Κάποιοι stakeholders έχουν ήδη λάβει απόφαση: στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Καναρίων, δημοφιλέστατο θέρετρο για τους Βρετανούς, υφίσταται ανακοίνωση απαγόρευσης εισόδου τους ως τον Οκτώβριο. Ο μεγαλύτερος φινλανδικός operator δημοσιοποίησε την ακύρωση ταξιδιών σε μια σειρά ελληνικών προορισμών (και αλλού) για το 2020. Εξάλλου, σε μια προσπάθεια αποστασιοποίησης από τη δραματική «εθνική εμπειρία», η Σικελία, ανακοίνωσε την πρόθεση της Περιφέρειας να επιδοτήσει γενναιόδωρα τον αεροπορικό ναύλο για τουρίστες, χορηγώντας παράλληλα δωρεάν μια διανυκτέρευση για κάθε τρεις ημέρες κράτησης.

Αναμφίβολα, οι ισχυρότεροι decision-makers δεν έχουν παραδώσει τα όπλα· ο επικεφαλής της γερμανικής TUI, του ομίλου – βαρόμετρου για την Ευρώπη με ζωτικά συμφέροντα στον μεσογειακό Νότο, αντιδιαστέλλεται ευθέως στην πρόσφατα

εκφρασμένη πολιτική της «εσωστρέφειας».

Πρόδηλα, η ελληνική τουριστική προσφορά, συνδυασμένη συνήθως με τη «μικρή κλίμακα» χωροταξικά αλλά και πολιτισμικά, θα αντιμετωπίσει πρόσθετο πρόβλημα σε σχέση με άλλα μεσογειακά τουριστικά μοντέλα αναψυχής που παρουσιάζουν διευρυμένες χωρικές δυνατότητες. Πόσα πλεξιγκλάς να γεμίσεις τους ελληνικούς ορμίσκους και τι περιορισμούς να θέσεις στο περπάτημα του ταξιδιώτη στα γραφικά, στενά σοκάκια που χαρακτηρίζουν τα κυκλαδονήσια;

Δεδομένου, πως τα ξενοδοχεία και οι τουριστικές υποδομές είναι επιχειρήσεις εντάσεως παγίων και μακροπρόθεσμης εκμετάλλευσης, επιβαρύνονται δυσανάλογα. Εξαιτίας των δανειακών υποχρεώσεών τους, ένα τεράστιο ποσοστό

(πιθανώς 60%) προσεγγίζει τα όρια της κατάρρευσης ή της επιθετικής εξαγοράς.

Εξάλλου, η σχεδιαζόμενη ρύθμιση των ξενοδοχειακών «κόκκινων δανείων» καθυστερεί απελπιστικά στο μέτρο που ζητούνται τραπεζικά εχέγγυα – de facto – μη-εκπληρώσιμα, επομένως σύντομα το ζήτημα θα αποκτήσει πολιτικό χαρακτήρα.

Στην ελληνική περίπτωση, το διακύβευμα ζαλίζει: σε τιμές 2019, η άμεση συνεισφορά του Τουρισμού αντιπροσωπεύει περίπου 25 δισ. ευρώ, όμως υιοθετώντας μεσοσταθμικά έναν έγκυρο τουριστικό πολλαπλασιαστή (2,5), η συνολική συμβολή του Φαινομένου υπερβαίνει το 30% του ελληνικού ΑΕΠ (~195 δισ. ευρώ). Περαιτέρω, το μέγεθος της εξάρτησης του ελληνικού Τουρισμού από τις αερομεταφορές (που ξεπερνάει το 75%) εμπλέκει μια ακόμη μείζονα μεταβλητή. Σε κάθε σενάριο, η γεωγραφική και κοινωνική ανισοκατανομή θεωρείται δεδομένη. Πώς να αντιμετωπιστεί άραγε η συντριπτική εξάρτηση Περιφερειών όπως αυτή του Νοτίου Αιγαίου (97%) ή του Ιονίου (71%) από το τουριστικό γίγνεσθαι; Από πλευράς εξωτερικών αφίξεων, γειτονικοί Βαλκάνιοι θα μπορούσαν περιστασιακά να αποτελέσουν τονωτική ένεση, κυρίως για βορειοελλαδίτικους προορισμούς (λ.χ. ακτογραμμή Ηπείρου, Χαλκιδική, κ.ά.), αφήνοντας πάντως εκτός τη μεγάλη μάζα των

τουριστικών εγκαταστάσεων της χώρας. Στις συνθήκες αυτές, η ισχυρή κινητροδότηση στην αδύναμη ωστόσο – εισοδηματικά και αριθμητικά – εσωτερική τουριστική ζήτηση φαντάζει σχεδόν μονόδρομος για την κυβέρνηση. Παράλληλα, η δραστική μείωση του τουριστικού ΦΠΑ, η υπό όρους επιδότηση των εργαζομένων στις επιχειρήσεις αυτές, και ασφαλώς ένα διαρκώς ανανεούμενο πρωτόκολλο «ιατρικού πιστοποιητικών» αποτελούν ορατές αλλά βραχείας εμβέλειας απαντήσεις.

Καταληκτικά, η «Βιομηχανία του Τουρισμού» που μεταπολεμικά πρόβαλε ως φυσική αναπτυξιακή επιλογή, ενώ ενισχύθηκε – ή ακριβέστερα – μορφοποιήθηκε ως προς τα ειδικά χαρακτηριστικά της συχνά από πολιτικά κριτήρια, δεν μπορεί να σηματοδοτεί μονοσήμαντα τον δίαυλο της εθνικής Παραγωγής. Διαβαίνοντας στην «Επόμενη Ημέρα», η ορθολογική μα και αποφασιστική Αντιμετώπιση της Πανδημίας θα σηματοδοτήσει το Μέλλον και όχι η παθητική καταγραφή των δραματικών

απωλειών που επέφερε – σε ζωές αλλά και στην καθημερινότητά μας. Ζητούμενο πλέον είναι η «ανθεκτικότητα» (resilience) ως προϋπόθεση της βιωσιμότητας και τούτο προϋποθέτει σχεδιασμό εναλλακτικών: λ.χ. να σταματήσει ίσως η χώρα να

βάζει «όλα τα μήλα της στο ίδιο καλάθι»…