3+1 προκλήσεις για το μέλλον της Ευρώπης

Μέσα σε μια δεκαετία η Ευρώπη μετρά τέσσερις κρίσεις. Χρέους, μεταναστευτική, Brexit και υγειονομική. Ακολουθεί η ύφεση που θα προκύψει από το lockdown. Σε όλες η συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση καθυστέρησε – παρότι καθεμία τους έδειξε πόσο αλληλεξαρτημένα είναι τα κράτη-μέλη και οι οικονομίες τους. Με αποτέλεσμα η χιλιοεπικαλούμενη από τους πολιτικούς της «ευρωπαϊκή αλληλεγγύη» να αμφισβητείται διαρκώς. Οχι μόνο από ευρωσκεπτικιστές, αλλά κι από ορκισμένους ευρωπαϊστές. Αυτή τη στιγμή στις Βρυξέλλες καλούνται να αντιμετωπίσουν τέσσερις προκλήσεις: τον τρόπο που θα δομηθεί το Ταμείο Ανάκαμψης, την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας, την αμφισβήτηση που αρθρώνεται για τις αντιδράσεις της Κομισιόν και την πορεία του τουρισμού το 2020. Αν η ευρωδιαχείριση κάθε πρόκλησης ξεχωριστά είναι πετυχημένη, τότε η πέμπτη κρίση ίσως αποδειχθεί εκείνη που θα αλλάξει το παιχνίδι. Εκείνη, δηλαδή, που θα ενώσει πραγματικά την Ενωση.

Ταμείο Ανάκαμψης

Την εβδομάδα που έρχεται η Κομισιόν θα καταθέσει το ολοκληρωμένο της σχέδιο για το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι αισιόδοξοι υποστηρίζουν πως θα είναι το υπερόπλο που θα καλύψει το κενό που άφησε η απόφαση των ηγετών να μην πάρουν το μπαζούκας του κορωνο-ομολόγου. Για να φέρει τα ίδια αποτελέσματα με την έκδοση ευρωομολόγου, όμως, το Ταμείο – για τη φυσιογνωμία και τη λειτουργία του οποίου τον τελικό λόγο θα έχουν οι ευρωπαίοι ηγέτες – θα πρέπει να έχει πόρους από 1,5 μέχρι 2 τρισ. ευρώ. Παράλληλα, θα πρέπει τα ποσά που θα διαθέτει σε κάθε κράτος-μέλος να είναι ανάλογα με τις ανάγκες του. Ή, για να το πούμε πιο ωμά, όσο μεγαλύτερη ύφεση έχει μια χώρα, τόσο περισσότερα χρήματα να μπορεί να αντλήσει από εκεί. Το πιο κρίσιμο ζητούμενο, βέβαια, είναι η αναλογία επιδοτήσεων και δανείων στο μείγμα των λύσεων που θα προσφέρει. Να δίνει, άρα, περισσότερες επιδοτήσεις παρά δάνεια προκειμένου να αποφευχθεί η υπερχρέωση των χωρών του Νότου – οι οποίες όλα δείχνουν πως θα βρεθούν με σημαντικότερη ύφεση και ήδη κουβαλούν μεγαλύτερα χρέη. Εξίσου σημαντικοί, για οικονομικούς και πολιτικούς αναλυτές, είναι κι οι όροι με τους οποίους θα παρέχονται επιδοτήσεις και δανεισμός.

Γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας έκρινε εν μέρει αντισυνταγματικό το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ. Με την απόφασή του αμφισβήτησε τόσο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όσο και το κοινοτικό δίκαιο per se. Εξ ου και κάποιοι φοβούνται ότι έτσι άνοιξε ο δρόμος για χώρες σαν την Πολωνία ή την Ουγγαρία να αψηφήσουν τα θεμελιώδη συμφωνηθέντα μεταξύ εκείνων που μετέχουν στην ΕΕ.  Οπως επισημαίνει ο Βαγγέλης Βενιζέλος, οι δικαστές της Καρλσρούης «έχουν διαμορφώσει μια παγίδα» και το θέμα είναι «τώρα πώς πρέπει – και υπολογίζεται – να αντιδράσουν η ΕΕ και το Συμβούλιο», αφού η «ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση». Με άλλα λόγια, η ευρωπαϊκή αντίδραση στο πρόβλημα θα κρίνει αν θα ενδυναμωθεί ή θα αποδυναμωθεί η Ενωση. Η Επιτροπή εξετάζει τον τρόπο αντίδρασής της αφήνοντας να διαρρεύσει μέχρι και η πιθανότητα να προσφύγει κατά της Γερμανίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. «Αλλά η εξέταση θα πάρει χρόνο», όπως δήλωσε ο εκπρόσωπος Τύπου της, κατεβάζοντας λίγο τα ντεσιμπέλ από την αρχική τοποθέτηση της Φον ντερ Λάιεν την Κυριακή. Υπάρχει, πάντως, και η καλή εκδοχή, σύμφωνα με την οποία οι χειρισμοί στο υπό συζήτηση πρόβλημα πιθανόν να πείσουν υπέρ της αναγκαιότητας μιας δημοσιονομικής ένωσης αυτούς που αντιδρούν χρόνια τώρα στην ιδέα.

Αμφισβήτηση της Κομισιόν

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Και στις προηγούμενες κρίσεις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατηγορήθηκε αρκετές φορές πως υπέκυψε στις απαιτήσεις των ισχυρότερων κρατών  – ή έστω ότι εμφανίστηκε κατώτερη των περιστάσεων. Σήμερα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που προσάπτουν στη γερμανίδα πρόεδρό της «εθνικά κίνητρα». Και πολλοί Νότιοι την πιέζουν να αποδείξει ότι η ευρωπαϊκή της ταυτότητα υπερτερεί της γερμανικής. Η αμφισβήτηση, βέβαια, δεν περιορίζεται μόνο στην επικεφαλής. Αφορά και τη φιλοσοφία των λύσεων που προτείνει η Κομισιόν για την αντιμετώπιση της νέας πανευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης. Μερικοί – σαν τον Γκι Φέρχοφσταντ – την επικρίνουν, φέρ’ ειπείν, πως παρότι εμφανίζεται να ρίχνει ζεστό χρήμα, στην πραγματικότητα προκρίνει ένα λογιστικό κόλπο: το ξόδεμα του μεγαλύτερου μέρους των προβλέψεων του επταετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού μέσα στα δύο με τρία πρώτα χρόνια.

Σχέδιο για τον τουρισμό

Ο τουρισμός αντιστοιχεί στο 10% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Την Τετάρτη η Κομισιόν παρουσίασε τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ προς τα μέλη της ώστε να μη χαθεί τελείως η φετινή σεζόν. Χώρες σαν την Ελλάδα – η οικονομία των οποίων βασίζεται υπερβολικά στον τουρισμό – χαιρέτισαν τα πρωτόκολλα των Βρυξελλών. Τα κοινά πρωτόκολλα, όμως, από μόνα τους δεν αρκούν, λένε ορισμένοι αναλυτές. Το υποστηρίζουν φέρνοντας ένα οικείο παράδειγμα: Μια σειρά από βασικές αγορές για το ελληνικό τουριστικό προϊόν θα θελήσουν κι εκείνες να στηρίξουν τη δική τους τουριστική βιομηχανία. ηδη γερμανική, ιταλική και γαλλική κυβέρνηση έχουν κάνει συστάσεις στους πολίτες τους για διακοπές εντός των συνόρων. Και φυσικά υπάρχει πάντα το πρόβλημα ότι αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών το αν θα επιβάλουν ή όχι καραντίνα στους πολίτες τους που επιστρέφουν από άλλη χώρα. Τα καλοκαιρινά ταξίδια, λοιπόν, ενδέχεται να εξελιχθούν στο νέο πεδίο αντιπαράθεσης των εθνικών «θέλω» με τις ευρωπαϊκές οδηγίες.