Μια άλλη Ελλάδα, μια άλλη Ευρώπη

Με το φάντασμα της ύφεσης και της μεγάλης αύξησης της ανεργίας να πλανάται πάνω από ολόκληρη την υφήλιο, το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης βρίσκεται σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές του. Η Ευρώπη σήμερα, περισσότερο από ποτέ, δείχνει να έχει εγκλωβιστεί στις εγγενείς αντιφάσεις που αναπτύχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες και οδήγησαν σε μια σειρά από φυγόκεντρες δυνάμεις. Αρκεί μόνο κάποιος να δει τα διαφορετικά επίπεδα στα οποία λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπου συμμετέχουν ορισμένα μόνο από τα κράτη-μέλη, όπως είναι της Συνθήκης Σένγκεν και η ευρωζώνη. Κυρίως, όμως, η μεγάλη διάσταση αφορά τα διαφορετικά δημοσιονομικά χαρακτηριστικά των κρατών, από τα οποία προφανώς προκύπτουν και αντιτιθέμενα εθνικά συμφέροντα.

Η κρίση δημόσιας υγείας ανέδειξε ακριβώς αυτές τις διαφορές. Οδήγησε σε μία βαθιά στεγανοποίηση των συνόρων, που σε ορισμένες περιπτώσεις άγγιξε τα όρια του υφέρποντος ρατσισμού. Δεν ήταν μόνο ο εμπορικός και διπλωματικός πόλεμος που αναπτύχθηκε, πέρα από κάθε έννοια αλληλεγγύης, για την εξεύρεση ιατρικών μέσων. Ηταν, κατεξοχήν, η πρόσληψη του ξένου ως ξενιστή και ο διάχυτος φόβος για το άγνωστο που βρίσκεται πέρα από τα σύνορα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυβερνήσεις βρήκαν την ευκαιρία πρακτικά να καταργήσουν το κοινοβούλιο και τη δημοκρατική λογοδοσία. Βασικές αξίες πάνω στις οποίες στηρίχτηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όπως οι κοινές πολιτιστικές παραδόσεις, η δημοκρατία και το κράτος δικαίου, έχασαν μέρος της αυθεντίας τους.

Σε επίπεδο οικονομικό, η Ευρωπαϊκή Ενωση φαίνεται να κάνει τη δική της υπέρβαση απελευθερώνοντας πολύ σημαντικούς δημοσιονομικούς πόρους προς τα κράτη-μέλη που επλήγησαν από την κρίση δημόσιας υγείας, χωρίς άμεση σύνδεση με όρους αιρεσιμότητας. Βεβαίως αυτό δεν αρκεί. Θα πρέπει η Ευρώπη να στηρίξει τη δικαιοσύνη των γενεών, με αιχμή την υποχρέωση λελογισμένης χρήσης των φυσικών πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος, και της οικουμενικής αλληλεγγύης, που κατεξοχήν συναρτάται με την αέναη μάχη κατά των κοινωνικών ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτή δεν είναι καθόλου αφηρημένη μάχη. Κάθε απόφαση που λαμβάνεται για να στηριχθεί η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελεί και μία απάντηση σε όσους με θεσμικά, οικονομικά ή άλλα μέσα επιχειρούν τη διάβρωση της Ενωσης. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, η συνέχεια της διελκυστίνδας μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών και του γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου για το ποιος τελικά έχει τον τελευταίο λόγο για ζητήματα νομισματικής / οικονομικής πολιτικής, η έλλειψη πειστικής ευρωπαϊκής ηγεσίας, ο διαχωρισμός μεταξύ ισχυρών και ασθενών ευρωπαϊκών κρατών και η ριζική διαφοροποίηση σε ζητήματα βασικής αλληλεγγύης, όπως είναι η κυκλοφορία νέου χρήματος μέσω της κοινής τιτλοποίησης του χρέους των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δημιουργούν σημαντική ανάσχεση και παράγουν αμφισβητήσεις.

Η Ελλάδα για πρώτη φορά μετά από μία δεκαετία δεν αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού προβλήματος αλλά της λύσης του. Εχοντας εισαγάγει ένα νέο μοντέλο διαρκούς δημοκρατικής λογοδοσίας που στηρίζεται στην πειθώ των επιχειρημάτων και στις διαβουλευτικές διαδικασίες, η Ελλάδα θα αποτελέσει τα επόμενα χρόνια πυλώνα σταθερότητας και αξιοπιστίας. Οδηγός παραμένει το μεγάλο κεφάλαιο κοινωνικής συστράτευσης που αναδείχθηκε μέσα από την υγειονομική κρίση. Οσο και αν κανείς δεν μπορεί με ασφάλεια να προβλέψει τις συνέπειες μιας πρωτοφανούς παγκόσμιας οικονομικής κρίσης επέκεινα της υγειονομικής, η Ελλάδα έχει κάθε δικαίωμα να είναι περήφανη για τα επιτεύγματά της και να ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είναι υπουργός Επικρατείας