Τα Βαλκάνια στην εποχή του κορωνοϊού

Η πανδημία έχει μετατραπεί σε μια πολυεπίπεδη δοκιμασία για την ευρύτερη γειτονιά μας, αποκαλύπτοντας τις αδυναμίες των θεσμών και των πολιτικών ηγεσιών της περιοχής.

Ο κίνδυνος τα Βαλκάνια να πληγούν ανεπανόρθωτα από την παρούσα κρίση είναι μεγαλύτερος σε σύγκριση με άλλες περιοχές της Ευρώπης. Οι χώρες των Βαλκανίων εξακολουθούν να παλεύουν με ασταθείς οικονομίες, με περιορισμένες ικανότητες δημόσιας υγείας και με αδύναμους δημοκρατικούς θεσμούς, παράγοντες οι οποίοι τις καθιστούν πιο ευάλωτες σε διάφορες μορφές κρίσεων.

Λαμβάνοντας υπόψη την τρωτότητα αυτή της περιοχής, η ερευνητική ομάδα του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) δημιούργησε τη διαδικτυακή πλατφόρμα παρακολούθησης της πορείας του COVID-19 στις 12 χώρες της Βαλκανικής, καθώς και των πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών της επιπτώσεων (μπορεί κανείς να τη βρει στον ιστότοπο του ιδρύματος).

Οσον αφορά τη διαχείριση της κρίσης δεν φαίνονται να υπάρχουν τεράστιες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι κυβερνήσεις έχουν υιοθετήσει, λίγο-πολύ, τα ίδια μέτρα. Μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης για τον περιορισμό της διάδοσης του κορωνοϊού, οικονομικά μέτρα για την αντιμετώπιση των αρνητικών συνεπειών στην πραγματική οικονομία και μέτρα ενίσχυσης και προετοιμασίας των συστημάτων υγείας για την ταυτόχρονη νοσηλεία μεγάλου αριθμού κρουσμάτων.

Τα Βαλκάνια πολεμούν τον κορωνοϊό εν μέσω τεραστίων ελλείψεων τόσο σε ιατρικό προσωπικό όσο και σε νοσοκομειακό εξοπλισμό.

Ο δημόσιος τομέας υγείας χαρακτηρίζεται από πενιχρή χρηματοδότηση και ανεπάρκεια εξοπλισμού. Ο ιδιωτικός τομέας, ενώ διαθέτει πόρους και εξοπλισμό, φροντίζει κυρίως για τις κοινωνικοοικονομικές ελίτ. Ενα τέτοιο σύστημα όχι μόνο δεν είναι ικανό να αντιμετωπίσει μια πανδημία αλλά θέτει και σε κίνδυνο τις πιο ευάλωτες ομάδες της κοινωνίας.

Η προβληματική κατάσταση των συστημάτων υγείας αντικατοπτρίζεται και στον μικρό αριθμό εργαστηριακών ελέγχων που παρατηρείται σε όλες σχεδόν τις χώρες της περιοχής. Λόγω έλλειψης κρατικών πόρων και του υψηλού κόστους, οι αρμόδιοι φορείς έχουν βασιστεί σε δωρεές άλλων κρατών για την εξασφάλιση του απαραίτητου εξοπλισμού για τη διεξαγωγή των εργαστηριακών τους ελέγχων, μετατρέποντας τα Δυτικά Βαλκάνια σε μια σκηνή γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ κρατών που προσπαθούν εν μέσω πανδημίας να επεκτείνουν την επιρροή τους στην περιοχή.

Παρά την επιτυχία των κυβερνητικών μέτρων στον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού, η αντιμετώπιση της πανδημίας στα Βαλκάνια είναι κάτι περισσότερο από συζητήσιμη.

Σε ορισμένες χώρες, έχουμε ήδη δείγματα εκμετάλλευσης της πανδημίας προκειμένου οι κυβερνήσεις να επιτύχουν απόλυτη πολιτική κυριαρχία, υπονομεύοντας με τον τρόπο αυτόν τη δημοκρατία στην ήδη διαταραγμένη δημοκρατική τάξη των Βαλκανίων. Η κρίση έδωσε την ευκαιρία σε κάποιους ηγέτες να «αγκιστρωθούν» ακόμα πιο γερά στην εξουσία, υπονομεύοντας και υποκαθιστώντας τους κρατικούς θεσμούς, επιβάλλοντας κάποιες μορφές επιτήρησης, αυξάνοντας τη λογοκρισία και περιορίζοντας την ελεύθερη ενημέρωση.

Το πώς θα ξυπνήσουν τα Βαλκάνια μετά την κρίση του COVID-19 ίσως καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την πορεία της δημοκρατίας στην περιοχή καθώς και τις μελλοντικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Τα αντανακλαστικά των πολιτών και οι αντιδράσεις τους σε οποιαδήποτε μορφή ελέγχου θα πρέπει να παίξουν κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση των νέων δεδομένων, προκειμένου να αποφευχθούν τα αρνητικότερα σενάρια.

Ο Μπλεντάρ Φετά είναι διεθνολόγος- ερευνητής στο πρόγραμμα Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)