Οι ευεργετικές ιδιότητες του φωτισμού

Με αφορμή την επερχόμενη Παγκόσμια Ημέρα Φωτισμού και ένεκα των ειδικών συνθηκών που βιώνουμε εξαιτίας του COVID-19 και των πρωτόγνωρων συνθηκών εγκλεισμού, αξίζει να αναφερθούμε σε κάποιες χρήσιμες συμβουλές που αφορούν το οπτικό μας περιβάλλον και την υγεία. Το φως, φυσικό και τεχνητό, καθορίζει τις ορμονικές εκκρίσεις του εγκεφάλου, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, όπως αυτές που αφορούν τις καθημερινές δραστηριότητες, την ενεργοποίηση και σταθεροποίηση του εσωτερικού βιολογικού ρολογιού. Ο τρόπος ζωής μας καθορίζει σημαντικά την ποσότητα του φωτισμού που λαμβάνουμε καθημερινά. Γι’ αυτό και θα πρέπει να προσαρμόσουμε συνειδητά το νέο ημερήσιο πρόγραμμα σύμφωνα με τον χρονότυπό μας.

Οσοι δουλεύουμε από το σπίτι θα πρέπει να είμαστε σε δωμάτιο με άπλετο φυσικό φωτισμό, στρέφοντας τον εαυτό μας προς τα παράθυρα. Το πρωί, τα επίπεδα του φυσικού φωτισμού στον χώρο θα πρέπει να είναι υψηλά, ανοίγοντας τις κουρτίνες και τα παραθυρόφυλλα. Για να μειώσουμε τις ανεπιθύμητες θαμβώσεις και αντιθέσεις, θα πρέπει να τοποθετήσουμε την οθόνη του υπολογιστή κάθετα ως προς τα εξωτερικά ανοίγματα, υπό γωνία 90 μοιρών ως προς το παράθυρο δηλαδή. Αν κάποιος βρίσκεται σε χώρους με μειωμένη πρόσβαση φυσικού φωτισμού, θα πρέπει να αυξήσει τα επίπεδα του τεχνητού φωτισμού με τη χρήση επιπλέον επιτραπέζιων φωτιστικών σωμάτων. Τις ημέρες με αίθριο ουρανό ένας περίπατος 30 λεπτών πριν από το απόγευμα είναι πάντα ευεργετικός. Προς το τέλος της ημέρας δεν θα πρέπει να ξεχνάμε να μειώσουμε τον επιπρόσθετο τεχνητό φωτισμό και μόλις νυχτώσει θα πρέπει να χρησιμοποιούμε χαμηλά επίπεδα φωτισμού με θερμότερες χρωματικές αποχρώσεις. Μία ώρα πριν κοιμηθούμε θα πρέπει να αποφεύγουμε τις οθόνες υπολογιστών και άλλων συσκευών που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από τα μάτια μας. Ο «καλός» ύπνος είναι ουσιώδης για την υγεία μας, αφού ένα σταθερό μοτίβο ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα ενάντια στους ιούς. Είναι αρκετά σημαντικό να διατηρούμε σταθερό το ημερήσιο πρόγραμμα και την έκθεσή μας σε κατάλληλες συνθήκες φωτισμού, ώστε να αυξηθεί η προσωπική μας ευεξία, να μειωθεί το άγχος και η κατάθλιψη που μπορούν να επιφέρουν οι σημερινές συνθήκες εγκλεισμού.

Τελευταία γίνονται αναφορές στη χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας UV (Ultra-Violate, με μήκος κύματος 100nm – 400nm), και συγκεκριμένα της UVC (100nm – 280nm), για δράσεις απολύμανσης χώρων και αντικειμένων. Να σημειωθεί ότι όσο μικρότερο είναι το μήκος κύματος της ακτινοβολίας τόσο περισσότερη ενέργεια περικλείεται σε αυτή. H UVC όσο ευεργετική μπορεί να παρουσιάζεται για την καταστροφή του στελέχους του DNA των ιών (κυρίως 200nm – 280nm), τόσο επιβλαβής είναι για τον άνθρωπο. Αν αρκούν λίγες ώρες ηλιοθεραπείας για να πάθουμε έγκαυμα από την UVB ακτινοβολία (280nm – 315nm), με την UVC αρκούν ελάχιστα λεπτά. Ευτυχώς, το τμήμα αυτό της υπεριώδους ηλιακής ακτινοβολίας απορροφάται εξολοκλήρου από το στρώμα του όζοντος στο ανώτερο τμήμα της ατμόσφαιρας. Μόνο ένα μικρό μέρος της ακτινοβολίας UVB και ένα μεγαλύτερο της UVA ανιχνεύονται στην επιφάνεια της Γης. Οπότε η επιλογή μας, να καθόμαστε σε ευήλια μέρη με σκοπό την καταπολέμηση των ιών, είναι ευσεβής πόθος αφού, δεν έχει βρεθεί συσχέτιση της UVA και αυξημένη αποτελεσματικότητα της UVB, με την καταστροφή του COVID-19.

Σύντομα η τεχνολογία των προϊόντων αερισμού, καθαρισμού του αέρα και των επιφανειών με τη χρήση ακτινοβολίας UVC θα αυξήσει το ευρύτερο ενδιαφέρον των καταναλωτών. Προϊόντα με χρήση UVC ακτινοβολίας χρησιμοποιούνται ήδη εδώ και αρκετά χρόνια σε ειδικούς χώρους όπως είναι οι θάλαμοι αποστείρωσης σε νοσοκομεία. Η καταστροφή της αλυσίδας του DNA από τη UVC, δεν εγγυάται την πλήρη καταστροφή του ιού, αφού αυτή μπορεί να ανακατασκευαστεί. Οπότε, ο χρόνος έκθεσης του ιού στην ακτινοβολία είναι σημαντική παράμετρος για την εξουδετέρωσή του. Η απερίσκεπτη χρήση ακτινοβολίας UVC σε χώρους γραφείων και κατοικιών μέσω ακατάλληλων προϊόντων, προωθούμενων από ασυνείδητους πωλητές, σε συνδυασμό με χρήστες που δεν αντιλαμβάνονται τις βλαβερές συνέπειες της UVC στον άνθρωπο, μπορεί να επιφέρει δυσάρεστες συνέπειες. Συνοψίζοντας, ο φωτισμός, ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, μπορεί να μας ωφελήσει στον μέγιστο βαθμό αλλά και να μας βλάψει αν δεν προσέξουμε τις εφαρμογές του.

O Λάμπρος Θ. Δούλος είναι διδάκτωρ φυσικός, σύμβουλος καθηγητής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο