Το σπαθί του Malcolm X, η ασπίδα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ

Είναι και οι δύο «ιερά πρόσωπα» για τη σύγχρονη ιστορία των Αφροαμερικανών. Ηγέτες του κινήματος υπέρ των δικαιωμάτων των μαύρων τη δεκαετία του 1960, έδωσαν σκληρές μάχες για να φέρουν μια ανάσα ελευθερίας στους ανθρώπους τους. Οσο όμως κι αν ο σκοπός τους ήταν κοινός, τα μέσα που επιστράτευαν ήταν εντελώς αντίθετα. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και ο Μάλκολμ Χ ήταν δύο αντίθετοι πόλοι που στον δημόσιο βίο ηλεκτρίζονταν και απωθούνταν, όπως αναφέρει ο Πένιελ Ε. Τζόζεφ στο βιβλίο «The sword and the shield» (όπου το «σπαθί» του τίτλου είναι ο Μάλκολμ Χ και «ασπίδα» ο Κινγκ). Ακόμα κι έτσι, αυτή η κόντρα τροφοδοτούσε τα κίνητρά τους για περισσότερη δράση και ευνόησε τελικά τον αγώνα τους.

Αν και στα ράφια των βιβλιοπωλείων υπάρχουν ήδη δύο αξιόλογες βιογραφίες, του Κινγκ από τους Τέιλορ Μπραντς και Ντέιβιντ Τζ. Γκάροου και του Μάλκολμ Χ από τον Μάνινγκ Μάραμπλ, ο Τζόζεφ παίρνει μια διαφορετική κατεύθυνση. Ο ιστορικός από το Πανεπιστήμιο του Τέξας βλέπει το πώς οι δύο ηγέτες επηρέασαν ο ένας τον άλλον, ακόμα κι αν δεν είχαν καμία προσωπική επαφή. Στα τόσα χρόνια της ακτιβιστικής τους δράσης συναντήθηκαν από κοντά μόλις μία φορά.  Στα σκαλιά του Καπιτωλίου, λίγο μετά τη συζήτηση για τον νόμο των πολιτικών δικαιωμάτων του 1964, ο Μάλκολμ στάθηκε σε τέτοιο σημείο ώστε βγαίνοντας από μια συνέντευξη Τύπου ο Κινγκ να πέσει πάνω του. «Λοιπόν, Μάλκολμ, χαίρομαι που σε βλέπω» ήταν η ατάκα του Κινγκ, για να πάρει την απάντηση «Χαίρομαι που σε βλέπω κι εγώ» μαζί με το σύντομο αστείο «Τώρα θα κάνουν και για σένα έρευνα». Οι δύο άνδρες αντάλλαξαν μια χειραψία, χαμογέλασαν για τις κάμερες, διέψευσαν τις διαδόσεις για την έχθρα τους και απομακρύνθηκαν.

Ο Μάλκολμ Λιτλ, όπως ήταν το κανονικό όνομά του, πριν ασπαστεί το Κοράνι στη φυλακή, έγινε αναγνωρίσιμος το 1959 μετά την προβολή ενός ντοκιμαντέρ για το κίνημα «Εθνος του Ισλάμ». Ο νεοφώτιστος κληρικός του Χάρλεμ και δεξί χέρι του ηγέτη του κινήματος που δίδασκε πως οι λευκοί ήταν διάβολοι κι έπρεπε να αντιμετωπιστούν με τη βία, άρχισε να κάνει τις πρώτες του φραστικές επιθέσεις εναντίον του ειρηνιστή Κινγκ και ήρωα στο μποϊκοτάζ των δημόσιων λεωφορείων του Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα (εξαιτίας του φυλετικού διαχωρισμού των επιβατών). Τα επόμενα τέσσερα χρόνια, ο Μάλκολμ έχτισε το δημόσιο προφίλ του βασισμένος σε ένθερμες επιθέσεις κατά πάντων και κυρίως του Κινγκ, τον οποίο αποκαλούσε «το καλύτερο όπλο των λευκών».

ΚΑΤΗΓΟΡΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ. Ο Κινγκ, από την άλλη, ενίσχυε τη θέση του στον διάλογο με την απέναντι πλευρά. Οπως γράφει ο Τζόζεφ, όσο περισσότερο ο Μάλκολμ «γελοιοποιούσε και προκαλούσε τον Κινγκ δημοσίως τόσο περισσότερο εκείνος έμπαινε στη διαδικασία να τονίσει τη δύναμη, το κουράγιο και την πειθαρχία της μη βίαιης αντίστασης των μαύρων». Οπως σχολιάζει ο συγγραφέας, ο Μάλκολμ ήταν τελικά «ο δημόσιος κατήγορος της μαύρης Αμερικής» και ο Κινγκ «ο συνήγορος του Εθνους και των δύο χρωμάτων».

Την περίοδο που ο τελευταίος κέρδιζε το Νόμπελ Ειρήνης ο Μάλκολμ έκανε περιοδεία στη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Ευρώπη. Η δολοφονία του τον Φεβρουάριο του 1965 φαίνεται πως κλόνισε και τον ίδιο τον Κινγκ. Η ρητορική του έγινε καταγγελτική εναντίον της υποκρισίας και των αδικιών, του πολέμου στο Βιετνάμ και του οικονομικού συστήματος. Ταυτόχρονα άρχισε να υποστηρίζει τις ταραχές που παλαιότερα υποκινούσε ο Μάλκολμ. Στα τελευταία τρία χρόνια της ζωής του έγινε αρκετά ριζοσπαστικός, αφού το φάντασμα του Μάλκολμ μάλλον στοίχειωνε τη δράση του. Οπως έγραψε ο κορυφαίος συγγραφέας Τζέιμς Μπόλντουιν σε ένα κείμενό του το 1972: «τη στιγμή που συνάντησαν και οι δύο τον θάνατο, δεν υπήρχε πρακτικά καμία διαφορά μεταξύ τους».