Ψυχραιμία, παιδιά

Πρώτα απ’ όλα να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Αλλο πράγμα η τέχνη και άλλο η διανόηση. Αλλο ο καλλιτέχνης και άλλο ο διανοούμενος. Βεβαίως στην Ελλάδα – όπου έχουμε την τύχη οι στίχοι μεγάλων ποιητών να γίνουν τραγούδια της καθημερινότητάς μας – πολλοί δημιουργοί ήταν και σπουδαίοι διανοούμενοι. Ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης, για παράδειγμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο Τσιτσάνης ή, ακόμη περισσότερο, ο Βαμβακάρης, που δεν ήξερε καλά καλά να βάζει την υπογραφή του, δεν ήταν σπουδαίοι, τεράστιοι συνθέτες. Ούτε ότι ο Μπιθικώτσης που δεν καταλάβαινε τους στίχους του «Αξιον Εστί» δεν ήταν μέγας τραγουδιστής. Εδώ δεν ήταν, με την τρέχουσα έννοια, διανοούμενη η σπουδαιότερη, διεθνώς, φωνή της όπερας, η Μαρία Κάλλας.

Στο θέατρο οι συνθήκες είναι κάπως διαφορετικές λόγω της επαφής με τα κείμενα των μεγάλων δραματουργών. Ούτε όμως εδώ υπάρχουν δεδομένα. Ναι, η Ελλη Λαμπέτη είχε μια ενστικτώδη προσέγγιση στη διανόηση – μπορούν να το καταλάβουν ή, έστω, να το διαισθανθούν ακόμη και όσοι δεν πρόλαβαν να τη δουν στο θέατρο από τον τρόπο που απαγγέλλει Καβάφη -, αλλά, σίγουρα, δεν ήταν τυπικό δείγμα διανοούμενης. Πολύ περισσότερο η Μαρίκα Κοτοπούλη. Μη συνεχίσω με άλλα παραδείγματα. Η δουλειά των ευρέως αναγνωρίσιμων καλλιτεχνών είναι να τραγουδάνε, να παίζουν κάποιο όργανο, να ερμηνεύουν ρόλους, να σκηνοθετούν, να γράφουν ωραίες μουσικές. Η δουλειά των διανοουμένων, άλλη. Επαναλαμβάνω ότι πολλές φορές συμπίπτουν, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητο. Πάμε παρακάτω.

Στη χώρα μας έχουμε την τάση να θολώνουμε έως και να σβήνουμε εντελώς τις διαχωριστικές γραμμές. Κυρίως το διαδικτυακό κοινό, ακόμη και κάποιοι δημοσιολογούντες. Που θεωρούν, συχνά προσαρτώμενοι σε μια κομματική γραμμή, ότι οι αγαπημένοι τους, ή αυτοί που αγαπάν να μισούν, καλλιτέχνες, και μάλιστα της ποπ κουλτούρας, είναι διανοούμενοι. Και διακινούν αυτά που λένε ως κάτι με μεγάλο ειδικό βάρος. Πολλά τα «κρούσματα» τον τελευταίο καιρό. Για παράδειγμα, μίλησε η Τάνια Τσανακλίδου για την κυβέρνηση αποκαλώντας τη «δράκα απατεώνων». Ε, και; Η Τσανακλίδου το είπε – έχει πει και χειρότερα. Απ’ όσο ξέρω, δεν είναι απόσπασμα από τη χαμένη σελίδα των απομνημονευμάτων του Σπινόζα ή του Καστοριάδη.

Ηρθε μετά και ο Χρήστος Δάντης με ένα τραγούδι που λέει ότι δεν υπάρχει Θεός. Ε, και; θα αναρωτηθώ ξανά. Οτι τι δηλαδή; Εγιναν τόσοι θρησκευτικοί πόλεμοι για να αποφανθεί το 2020 ο Δάντης (επαναλαμβάνω: ο Χρήστος, όχι ο Αλιγκέρι, αυτός πέθανε νωρίς) για το αν υπάρχει Θεός; Και εμείς θα πρέπει να το πάρουμε αυτό στα σοβαρά και, αναλόγως, να ξιφουλκήσουμε υπέρ του ή εναντίον του; Αντε, καλέ. Εγώ, τουλάχιστον, το πολύ πολύ να ακούσω το «Παλιό μου παλτό». Και, στα σοβαρά τώρα, επειδή πολύς λόγος (ξανα)γίνεται εσχάτως περί Θεού, ούτε αυτοί που πιστεύουν μπορούν να αποδείξουν ότι υπάρχει, ούτε αυτοί που δεν πιστεύουν ότι δεν υπάρχει. Είναι και αυτός ο αγνωστικισμός που δεν «εφευρέθηκε» επειδή έλειπε απλώς μία λέξη από τα παγκόσμια λεξικά.