Ενας δείκτης που δεν δείχνει τίποτα

Την περασμένη Κυριακή, 3 Μαΐου ήταν η «Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου». Τιμήθηκε με δηλώσεις από πολλούς και ορθώς.

Εκείνες τις μέρες δόθηκε στη δημοσιότητα κι ένας «Παγκόσμιος Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου», ο οποίος προκάλεσε πολλά σχόλια. Η Ελλάδα εμφανίζεται παγκοσμίως στην 65η θέση και τέταρτη από το τέλος στην Ευρωπαϊκή Ενωση – είναι καλύτερη μόνο από τη Μάλτα, την Ουγγαρία και την Βουλγαρία…

Θεωρητικά ο δείκτης αυτός θα έπρεπε να μας ανησυχήσει ή έστω να μας προβληματίσει, όπως έσπευσαν να σημειώσουν διάφοροι εχθροί του Τύπου στη χώρα μας.

Είχαν δίκιο. Και για να είμαι ειλικρινής ανέτρεξα στην κατάταξη όπου βρήκα πάντως διάφορα παράξενα ή ευτράπελα.

Πρώτον, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται αντιστοίχως στην 34η και 35η θέση παγκοσμίως – κάτω δηλαδή από την Κόστα Ρίκα, την Ουρουγουάη, το Σουρινάμ, τη Ναμίμπια, το Πράσινο Ακρωτήριο και την Γκάνα.

Ομολογώ ότι δεν είμαι τακτικός αναγνώστης εφημερίδων της Ναμίμπιας ή της Γκάνας αλλά δυσκολεύομαι να φανταστώ πως είναι πιο ελεύθερες από τις εφημερίδες της Γαλλίας και της Αγγλίας.

Δεύτερον, η Ιταλία βρίσκεται στην 41η θέση και οι ΗΠΑ στην 45η – κάτω από την Μπουρκίνα Φάσο και την Μποτσουάνα.

Παρεμπιπτόντως στην Μποτσουάνα εκλέγεται και κυβερνά πάντα το ίδιο κόμμα από το 1965 (!), το Δημοκρατικό κόμμα της Μποτσουάνας. Μάλλον θα είναι σύμπτωση.

Τρίτον, της (26ης) Αυστραλίας και της (29ης) Ισπανίας προηγείται στην 24η θέση το Λιχτενστάιν.

Να σημειώσω ότι το μικρό Λιχτενστάιν έχει όλες κι όλες δύο εφημερίδες (η καθεμία ανήκει σε ένα από τα δύο πολιτικά κόμματα της χώρας…), έναν ραδιοφωνικό κι έναν τηλεοπτικό σταθμό (άπαντες κρατικοί!).

Κατόπιν όλων των ανωτέρω πάντως μάλλον δεν πρέπει να μας εκπλήσσει ούτε να μας στενοχωρεί που της Ελλάδας προηγούνται στην ελευθερία του Τύπου η Παπούα-Νέα Γουινέα, ο Νίγηρας και η Δομινικανή Δημοκρατία.

Παράξενα πράγματα, όμως. Τι συμβαίνει;

Το μυστικό ίσως βρίσκεται στη γνωστή θεωρία του αείμνηστου συντρόφου Στάλιν όταν έλεγε ότι «αυτοί που ψηφίζουν δεν αποφασίζουν τίποτα, αποφασίζουν εκείνοι που μετρούν τις ψήφους».

Στην προκειμένη περίπτωση, ο «Παγκόσμιος Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου» και η σχετική κατάταξη διαμορφώνονται από μια μη κυβερνητική οργάνωση που ακούει στο όνομα «Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα».

Εχει έδρα το Μονπελιέ της Γαλλίας και «προωθεί την ελευθερία της πληροφόρησης σε όλο τον κόσμο», διότι πιστεύει ότι «η ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης είναι η σημαντικότερη ελευθερία στον κόσμο και το θεμέλιο κάθε δημοκρατίας».

Καμία αντίρρηση και μπράβο τους.

Ο δείκτης όμως πώς προκύπτει; Εχουν φτιάξει, λέει, ένα ερωτηματολόγιο με 87 ερωτήσεις και ζητούν από «ειδικούς» (experts) να το συμπληρώσουν. Σύμφωνα με τις απαντήσεις τους καταρτίζεται κι ο δείκτης.

Δεν θα σχολιάσω το ερωτηματολόγιο. Στη ζωή ο καθένας μπορεί να έχει τις απορίες που θέλει. Δεν θα σχολιάσω καν την ιδέα ενός κοινού ερωτηματολογίου για όλες τις χώρες του κόσμου.

Πάμε όμως στους «ειδικούς». Ποιοι είναι αυτοί; Η οργάνωση λέει ότι αποτελούνται από «επαγγελματίες του Τύπου, δικηγόρους και κοινωνιολόγους».

Τρεις απορίες ακολουθούν.

Πρώτον, άντε να καταλάβω τους «επαγγελματίες του Τύπου», αλλά γιατί θεωρούνται «ειδικοί» για τον Τύπο οι δικηγόροι κι οι κοινωνιολόγοι; Γιατί όχι, ας πούμε, οι γιατροί κι οι αρχιτέκτονες;

Δεύτερον, οι «ειδικοί» είναι για κάθε χώρα ξεχωριστοί ή είναι το ίδιο σώμα «ειδικών» για όλες τις χώρες;

Τρίτον, αν είναι «όλοι για όλα» από πού προκύπτει ότι ο ειδικός για την Ελλάδα και τη Σλοβακία γνωρίζει και μπορεί να αξιολογήσει την κατάσταση του Τύπου στο Μαλάουι και το Τρινιντάντ και Τομπάγκο ή αντιστρόφως;

Αν αντιθέτως κάθε χώρα έχει τους δικούς της «ειδικούς» (και προσπερνώ την ευχέρεια της οργάνωσης να βρει κοινωνιολόγους ειδικούς του Τύπου στο Μπελίζε, το Μπουτάν και το Κιργιστάν…), τότε τι διασφαλίζει ότι τόσοι ειδικοί σε τόσες χώρες θα απαντήσουν στο ερωτηματολόγιο με το ίδιο πνεύμα και με τα ίδια κριτήρια;

Και στις δύο περιπτώσεις πάντως θεωρώ αυτονόητο ότι θα πρέπει να γνωρίζουμε για ποιους «ειδικούς» μιλάμε ώστε να κρίνουν και οι υπόλοιποι την κρίση τους.

Δεν νοείται να συντάσσεται κοτζάμ «Παγκόσμιος Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου» χωρίς να ξέρουμε ποιοι τον συνέταξαν.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, ας πούμε, μπορώ να φανταστώ πολλούς «ειδικούς» με τις πιο αντικρουόμενες απόψεις για τον Τύπο και την ελευθερία του. Θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζουμε ποιες υιοθετεί η οργάνωση, ποιες αποτυπώνει ο δείκτης και για ποιον λόγο.

Δεν είμαι απαραίτητα καχύποπτος. Σίγουρα όμως είμαι περίεργος. Ιδίως όταν στον site της οργάνωσης διαβάζω ένα ειδικό αφιέρωμα στους «100 Ηρωες της Πληροφόρησης».

Από την Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στους ήρωες μια κυρία την οποία δεν συμβαίνει να γνωρίζω (αλλά αυτό προφανώς δεν σημαίνει τίποτα…) και ως αιτιολόγηση του ηρωισμού διαβάζω τα εξής:

«Υπήρξε μια εθνική και διεθνής κατακραυγή όταν σταμάτησαν να εκπέμπουν οι τρεις σταθμοί της ελληνικής ραδιοτηλεόρασης στις 10.11 π.μ. της 11ης Ιουνίου 2013. Δημοσιογράφος της “Ελευθεροτυπίας” (η Ντ. Δ.) και άλλοι δημοσιογράφοι δημιούργησαν την “Εφημερίδα των Συντακτών” μια αυτοδιαχειριζόμενη απεργιακή εφημερίδα».

Μόνο που η «Ελευθεροτυπία» είχε κλείσει το 2011, η «Εφημερίδα των Συντακτών» κυκλοφόρησε το 2012 και ούτε η μία ούτε η άλλη είχαν σχέση με το κλείσιμο της ΕΡΤ το 2013.