Ο Στάλιν έμεινε τελικά μόνος, χωρίς τον Πούτιν, στο ψηφιδωτό της εκκλησίας

Είναι η ιστορία μιας χαμένης ευκαιρίας. Για πρώτη φορά από όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανέλαβε την εξουσία, η εικόνα του θα μπορούσε να είχε κοσμήσει μια εκκλησία, ισότιμος με τους αγίους που κοσμούν τους ορθόδοξους ναούς. Στην πραγματικότητα, την κόσμησε για μερικές ημέρες. Μέχρι το πρωί της Πρωτομαγιάς, όταν η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ανακοίνωσε την αφαίρεση ενός μωσαϊκού που απεικόνιζε τον ρώσο πρόεδρο ανάμεσα σε μία ομάδα στενών συνεργατών του: τους υπουργούς Αμυνας και Εξωτερικών, τον επικεφαλής της FSB ή τον αρχηγό του γενικού επιτελείου, εμπνευστή του δόγματος περί «υβριδικού πολέμου», Βαλέρι Γκερασίμοφ. Και κάπως έτσι, ο Πούτιν άφησε μόνο του στον ναό τον Στάλιν.

Το μωσαϊκό με την ονομασία «Η ειρηνική επανένωση της Κριμαίας», στον ναό της Αναστάσεως, τιμούσε την προσάρτηση της Κριμαίας. Συμπεριελάμβανε επίσης μασκοφόρους οπλισμένους με Καλάσνικοφ, τα διάσημα «πράσινα ανθρωπάκια» που εμφανίστηκαν ως διά μαγείας στην ουκρανική χερσόνησο την άνοιξη του 2014. Λίγο μετά την ολοκλήρωσή του, ωστόσο, το μωσαϊκό αντικαταστάθηκε από μία περισσότερο εκκλησιαστική απεικόνιση: μοναχοί που κρατούν εικόνα της Παναγίας της Χερσονήσου (και αυτή πάντως, όπως σημειώνει η «Monde», με καταγωγή από την Κριμαία).

Ας γυρίσουμε όμως λίγο πίσω: ο επιβλητικός Καθεδρικός των Ενόπλων Δυνάμεων, όπως αποκαλείται πλέον αυτός ο ναός της Αναστάσεως που κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του υπουργείου Αμυνας στο Πατριωτικό Πάρκο, λίγο έξω από τη Μόσχα, επρόκειτο να εγκαινιαστεί κανονικά στις 9 Μαΐου, κατά την 75η επέτειο της νίκης επί της ναζιστικής Γερμανίας – αν και πιθανότατα θα καθυστερήσει λόγω κορωνοϊού. Είναι ο τρίτος μεγαλύτερος ναός της Ρωσίας, με χωρητικότητα 6.000 ατόμων, ένα συμπύκνωμα συμβόλων. Για παράδειγμα: η διάμετρος του τυμπάνου του κεντρικού τρούλου είναι 19,45 μέτρα, παραπομπή στο 1945, το ύψος του μικρού τρούλου είναι 14,18 μέτρα, παραπομπή στις 1.418 ημέρες που διήρκεσαν οι μάχες, τα σκαλιά που οδηγούν στην εκκλησία φτιάχτηκαν από λιωμένα όπλα της Βέρμαχτ κ.ο.κ.

Η προσάρτηση της Κριμαίας, λοιπόν, επρόκειτο να μπει στο πάνθεον των «ιερών» επεισοδίων της ρωσικής ιστορίας πλάι στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οταν όμως διέρρευσαν οι πρώτες εικόνες στον ιστότοπο MBKh, δημιουργήθηκε μια χιονοστιβάδα αντιδράσεων. Οι υπεύθυνοι υπεραμύνθηκαν της επιλογής τους σημειώνοντας πως η «απεικόνιση ιστορικών γεγονότων και προσωπικοτήτων στους τοίχους των ναών είναι παράδοση». Σημασία έχει όμως η αντίδραση του ίδιου του Πούτιν, όπως τη μετέφερε στις 26 Απριλίου ο εκπρόσωπός του Ντμίτρι Πεσκόφ: «Κάποια μέρα, οι απόγονοί μας θα εκτιμήσουν τις αρετές μας, όμως είναι ακόμα πολύ νωρίς για να συμβεί κάτι τέτοιο». Παρ’ όλα αυτά, την επομένη, η Εκκλησία επιβεβαίωσε τις προθέσεις της… πριν αλλάξει ξαφνικά γνώμη την 1η Μαΐου. Απέδωσε μάλιστα ξεκάθαρα αυτή τη μεταστροφή στην «άποψη» που εξέφρασε ο ρώσος πρόεδρος, απόδειξη πως, παρότι αυτός ο τελευταίος δεν είναι έτοιμος να συγχρωτιστεί με αγίους στους τοίχους καθεδρικών ναών, ο λόγος του είναι ήδη ευαγγέλιο για την Εκκλησία.

Εμεινε έτσι στον ναό της Αναστάσεως ένα άλλο μωσαϊκό να προκαλεί έντονες συζητήσεις: εκείνο που απεικονίζει την παρέλαση της νίκης του 1945 – με το πορτρέτο του Ιωσήφ Στάλιν, ενός ανθρώπου υπεύθυνου για τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ιερέων (περισσότερων από 100.000 μόνο την περίοδο 1937-1938), σε περίοπτη θέση. Τον σεβασμό της «ιστορικής αλήθειας, από την οποία είναι αδύνατο να αποσπάσουμε αυθαίρετα ορισμένες σελίδες», επικαλέστηκε ως δικαιολογία το Πατριαρχείο της Μόσχας.