Η κατάρρευση {LF}της διατλαντικής συμμαχίας

Θα γίνει η Κίνα ο λόγος για να καταρρεύσει οριστικά η διατλαντική συμμαχία, ήδη βαριά τραυματισμένη από τον «τυφώνα Τραμπ» της τελευταίας τριετίας; Η διάσταση ΗΠΑ – ΕΕ σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με την Κίνα είχε ήδη γίνει εμφανής στην περίοδο της προεδρίας Τραμπ. Η κρίση της παγκόσμιας πανδημίας όμως ενδεχομένως να επιταχύνει αυτήν την διαδικασία. Δυο γεγονότα των τελευταίων ημερών είναι ενδεικτικά αυτής της εξέλιξης.  Στις ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ, στριμωγμένος από την ανερμάτιστη διαχείριση της πανδημίας και την κατάρρευση των οικονομικών μεγεθών πάνω στα οποία είχε στηρίξει τις ελπίδες επανεκλογής του, έχει αποφασίσει να μετατρέψει τις επερχόμενες εκλογές σε δημοψήφισμα πάνω στο μέλλον των σχέσεων με την Κίνα. Η υιοθέτηση της άποψης ότι ο κορωνοϊός κατασκευάστηκε σε εργαστήριο της Γουχάν δίνει μια ιδέα του πώς θα προσεγγίζει το ζήτημα από εδώ και πέρα ο αμερικανός πρόεδρος.

Ταυτόχρονα, στις Βρυξέλλες λάμβανε χώρα μία αξιοπρόσεκτη εξέλιξη. Η ΕΕ προετοίμαζε μια έκθεση πάνω σε φαινόμενα παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων (fake news) γύρω από την πανδημία. Η έκθεση είχε συγκεντρώσει στοιχεία που καταδείκνυαν ότι πηγή πολλών ψευδών ειδήσεων ήταν το Πεκίνο. Ωστόσο, διαρροές σε ευρωπαϊκά ΜΜΕ υπέδειξαν ότι η Κίνα πίεσε την ΕΕ να λειάνει τη γλώσσα της έκθεσης. Η δημοσιευμένη έκθεση τελικά περιλάμβανε κριτική προς το Πεκίνο, σε αρκετά ηπιότερο τόνο όμως απ’ ό,τι αρχικά αναμενόταν. Ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ διέψευσε κατηγορηματικά ότι η ΕΕ υπέκυψε σε κινεζικές πιέσεις, αν και παραδέχτηκε ότι τέτοιες πιέσεις όντως υπήρξαν. Αυτό το επεισόδιο αναδεικνύει τη διαφορά μεταξύ της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής προσέγγισης στο κινεζικό ζήτημα. Για την Ευρώπη, η Κίνα είναι ένας εν πολλοίς προβληματικός παίκτης, αλλά και ένας απαραίτητος εταίρος στην προσπάθεια επίλυσης προβλημάτων παγκόσμιας κλίμακας όπως η κλιματική αλλαγή και, πλέον, ο κορωνοϊός. Εξυπακούεται ότι για την μονίμως ασθμαίνουσα ευρωπαϊκή οικονομία η Κίνα αποτελεί επιπροσθέτως έναν απαραίτητο οικονομικό εταίρο. Από την άλλη, για την Ουάσιγκτον η οικονομική οπτική της σχέσης με την Κίνα, που είχε κυριαρχήσει στη σκέψη του πολιτικού κατεστημένου μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, χάνει ραγδαία έδαφος έναντι της στρατηγικής: η Κίνα πλέον θεωρείται όλο και περισσότερο ανταγωνιστής της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας.

Για την Ευρώπη, η επίλυση αυτού του διλήμματος, όπως και πολλών άλλων προβλημάτων, προσδοκάται ότι θα έρθει με μαγικό τρόπο με την ήττα του Τραμπ στις εκλογές του Νοεμβρίου. Πρόκειται για μυωπική άποψη. Η αμερικανική καχυποψία έναντι της Κίνας είναι μία τάση που προϋπάρχει του Ντόναλντ Τραμπ και ενισχύεται συνεχώς μέσα και στα δυο κόμματα των ΗΠΑ. Η δυναμική της προεκλογικής εκστρατείας αν μη τι άλλο θα αναγκάσει και τον Τζο Μπάιντεν να ακολουθήσει τον Τραμπ σε μια σκληρή ρητορική έναντι του Πεκίνου. Ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι ο ένοικος του Λευκού Οίκου μετά το 2020, η ΕΕ θα διαπιστώσει πολύ σύντομα ότι η διατήρηση της λεπτής ισορροπίας μεταξύ στρατηγικής σύνδεσης με τις ΗΠΑ και επικερδών οικονομικών σχέσεων με την Κίνα είναι μια δύσκολη υπόθεση.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University