Ασφάλεια και μεγάλα γεγονότα

Η 11η Σεπτεμβρίου και οι δολοφονικές επιθέσεις στις ΗΠΑ αποτέλεσαν ένα μέγα γεγονός (mega event) για την παγκόσμια ασφάλεια. Το αποτέλεσμα των επιθέσεων ήταν μια πραγματική επανάσταση για την ασφάλεια σε πολιτικό, στρατηγικό, θεσμικό, επιχειρησιακό αλλά και επιστημονικό επίπεδο. Νέα στρατηγικά κείμενα, θεσμικές μεταρρυθμίσεις με έμφαση στην εσωτερική ασφάλεια, επικαιροποίηση και εκ βάθρων αλλαγή των επιχειρησιακών σχεδίων, νέα πολιτικά προτάγματα είναι μερικές από τις αλλαγές που συνετέλεσαν στην ταχύτερη και παγκόσμια αποδεκτή μεταρρύθμιση στην ασφάλεια στον σύγχρονο κόσμο. Πέραν όμως αυτών των αλλαγών, επηρεάστηκαν ριζικά και άλλοι τομείς της καθημερινότητάς μας όπως οι μετακινήσεις (κυρίως τα αεροπορικά ταξίδια) αλλά και οι μεταφορές κ.ά. Οπως προαναφέρθηκε, συντελέστηκε και μια επιστημονική επανάσταση. Η έρευνα και οι σπουδές για την τρομοκρατία πριν από την 11η Σεπτεμβρίου ήταν ένας κλάδος με σχετικά περιορισμένη απήχηση, λίγους ερευνητές και όχι ιδιαίτερη ένταση γνώσης, πέραν ορισμένων θεωριών και προσεγγίσεων για τον ορισμό της τρομοκρατίας. Μέσα σε λίγους μήνες υπήρξε μια μαζική παραγωγή ερευνητικών εκθέσεων, βιβλίων και άρθρων. Το ίδιο έγινε και με τις σπουδές με την τρομοκρατία, καθώς δημιουργήθηκαν πολλά και εξειδικευμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα παγκοσμίως.

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου υπήρξαν πάρα πολλά γεγονότα που επηρέασαν σημαντικά την ασφάλεια. Ομως ακόμη και η δημιουργία του αποκαλούμενου «Ισλαμικού Κράτους» και οι απανωτές τρομοκρατικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να συγκριθούν με την αλλαγή παραδείγματος που προκάλεσε η πτώση των Δίδυμων Πύργων. Αντίστοιχο όμως μέγα γεγονός αποτελεί η πανδημία. Μάλιστα, αν αναλογιστεί κάποιος πως οι πανδημίες συνήθως εντάσσονται στην κατηγορία των έκτακτων καταστάσεων, των κρίσεων και των καταστροφών, καταλαβαίνει πως είναι δυσκολότερο ένα τέτοιο γεγονός να οδηγήσει σε αλλαγή παραδείγματος στην ασφάλεια.

Η πανδημία COVID-19 οδηγεί, όπως φαίνεται, σε μια νέα επανάσταση στην ασφάλεια και στη διαχείριση κρίσεων. Πρώτα από όλα, πρέπει να τονίσουμε την ώθηση που προκάλεσε στις ερευνητικές και επιστημονικές δημοσιεύσεις για το θέμα των πανδημιών. Το επιστημονικό και ερευνητικό της αποτύπωμα δεν περιορίζεται όμως μόνο εκεί, ούτε και στον τομέα της υγείας γενικότερα. Η έρευνα για τη διαχείριση κρίσεων γνωρίζει μια νέα δυναμική, η οποία οδηγεί, μέσω του ζητήματος των πολυκρίσεων, σε μια νέα συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας, αλλά και τον ρόλο των περιφερειακών και παγκόσμιων θεσμών ασφάλειας. Παράλληλα, αναπτύσσεται μια νέα ερευνητική τάση για τη χρησιμότητα συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης (early warning systems) για το ζήτημα των πανδημιών.

Εξίσου έντονες είναι οι συζητήσεις και για τον τρόπο με τον οποίο η πανδημία ως αιτία και ως αφορμή θα αλλάξει τις γεωπολιτικές ισορροπίες, αλλά και τον ρόλο των μεγάλων δυνάμεων στις διεθνείς σχέσεις. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η αντιπαράθεση και για τον ρόλο των ενόπλων δυνάμεων, αλλά και των σωμάτων ασφαλείας στη διαχείριση μιας κρίσης που έχει την ένταση και το μέγεθος της πανδημίας. Ενώ δεν λείπει και ο προβληματισμός για το πόσο χρήσιμα μπορεί να είναι, για τη διαχείριση σε εξωτερικό επίπεδο, ειδικά αν υπάρξει έξαρση στην Αφρική, εργαλεία όπως οι αποστολές στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Αμυνας και Ασφάλειας της ΕΕ, αλλά και οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ.

Μέσα σε συνθήκες αβεβαιότητας το μόνο σίγουρο είναι πως η ασφάλεια έχει ένα νέο περιεχόμενο και η αναζήτησή της θα γίνεται μια όλο και πιο περίπλοκη άσκηση σε μια παγκόσμια συνθήκη διακινδύνευσης.

0 Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ