Το μυστικό της επιτυχίας

Και ξαφνικά σχηματίστηκε ουρά προθύμων να μας δώσουν συγχαρητήρια για τον τρόπο που η χώρα αντιμετώπισε την πανδημία.

H ιταλική «Corriere» πρώτη έγραψε πως αυτή τη φορά η Ελλάδα «δίνει μαθήματα στη Βόρεια Ευρώπη». Κατά το Bloomberg, είμαστε η «απροσδόκητη εξαίρεση» σ’ έναν κόσμο που έδειξε έλλειψη ηγεσίας και ικανότητας διακυβέρνησης. Ο πολυδιαβασμένος Χαράρι είπε πως η Ελλάδα θα ήταν προτιμότερη από τις ΗΠΑ στον ρόλο του ηγέτη της παγκόσμιας μάχης με τον Covid-19. Και η γερμανική «Zeit» δήλωνε ξαφνιασμένη που μια χώρα η οποία, στην κρίση του ευρώ, θεωρήθηκε «αποτυχημένο κράτος», διαχειρίζεται με τέτοιο «υποδειγματικό τρόπο» την παρούσα κρίση. Για να πάρουν τα εγκώμια αντικειμενική υπόσταση, ένα από τα σημαντικά think tanks των G-20 δημοσίευσε μια συγκριτική μελέτη για τον τρόπο αντιμετώπισης του κορωνοϊού σε δέκα ευρωπαϊκές χώρες, που διαπιστώνει πως «η Ελλάδα είναι η χώρα με τις καλύτερες επιδόσεις» (The Bridge: A pan-european comparative analysis of the COVID-19 epidemic).

Η αλήθεια είναι ότι δεν έχει κανείς πολλά περιθώρια να καμαρώνει για τους επαίνους. Οσο καλά και να τα πάει μια χώρα από μόνη της, η επιτυχία της, εν τέλει, εξαρτάται από την επιτυχία και των άλλων χωρών. Αλλιώς, ελάχιστα και μόνον πρόσκαιρα την ωφελούν οι δικές της καλές επιδόσεις. Μα από την άλλη, δεν ξέρω πόσο πίσω στον χρόνο πρέπει να γυρίσει κανείς για να βρει τόσα εγκώμια μαζεμένα για την Ελλάδα. Κι είναι φανερό ότι τα εγκώμια αυτά δεν έχουν μόνον εσωτερική, πολιτική χρήση – υπέρ της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού. Τονώνουν μια πληγωμένη εθνική αυτοπεποίθηση. Ενισχύουν μια λειψή, εδώ και πολλά χρόνια, διεθνή αξιοπιστία της χώρας. Μπορεί να δώσουν ένα χέρι στην προσπάθεια αντιμετώπισης των συνεπειών της πανδημίας – στην προσέλκυση επενδύσεων και τη διάσωση του τουρισμού. Και, εντελώς άμεσα, προσφέρουν ένα πολύτιμο επιχείρημα υπέρ της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και εναντίον της αναπαραγωγής των χυδαίων στερεοτύπων της προηγούμενης κρίσης, για τους ενάρετους νοικοκύρηδες του ψυχρού Βορρά που δεν μπορούν να πληρώνουν τις αμαρτίες των τζιτζικιών του ηλιόλουστου Νότου.

Παραμένει, βέβαια, το ερώτημα: τι εξηγεί αυτήν την απροσδόκητη επιτυχία μας;

Η τύχη είναι ένας παράγοντας. Αυτή τη φορά σταθήκαμε τυχεροί. Ο ιός μάς χτύπησε με κάποιες μέρες καθυστέρησης, όταν είχαμε πια τη δυνατότητα να δούμε τις συνέπειές του σε μια τουλάχιστον γειτονική, οικεία χώρα – την Ιταλία. Η ταχύτητα της αντίδρασης, η γρήγορη λήψη μέτρων, χωρίς τους δισταγμούς και τις ταλαντεύσεις άλλων χωρών, ήταν ένας δεύτερος παράγοντας. Ολες οι μελέτες στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν: πως ο χρόνος αντίδρασης είναι ύψιστης σημασίας. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, υπολογίστηκε πως τα θύματα θα ήταν κατά 90% λιγότερα αν τα μέτρα είχαν ληφθεί 15 ημέρες νωρίτερα. Ενας τρίτος παράγοντας είναι το πολιτικό κλίμα. Η κυβέρνηση δεν επιμολύνθηκε καθόλου από τον ιό της «μαλθουσιανής» αντίδρασης στην επιδημία, που κυκλοφορούσε ελεύθερος στην Ουάσιγκτον, στο Λονδίνο, ή την Μπραζίλια. Μα και η αντιπολίτευση πολιτεύθηκε, κατά βάσιν, συναινετικά και συνετά. Κι αυτό βοήθησε να εφαρμοστούν τα μέτρα με επιτυχία. Η Ισπανία, αντίθετα, πλήρωσε μια κακόπιστη και πολεμική αντιπολίτευση στην κυβέρνηση Σάντσεθ, η Ιταλία την έξαλλη αντιπολίτευση της Λέγκας και οι κυβερνήτες των αμερικανικών πολιτειών, που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το κακό, πληρώνουν τη διαρκή αμφισβήτηση από τον ίδιο τον Λευκό Οίκο και την αντίσταση των οπαδών του προέδρου που διαδηλώνουν διεκδικώντας την «ελευθερία να αρρωστήσουν».

Εχει υποστηριχθεί ότι στην περίπτωσή μας μέτρησε ένας ακόμη, «αόρατος» παράγοντας: η σοφία που αποκτήσαμε από τη δεκαετή οδύσσεια και τα πολλά παθήματα της προηγούμενης κρίσης βοήθησαν να αντιδράσουμε, αυτή τη φορά, με ωριμότητα, σύνεση και καρτερία. Είναι πολύ πιθανόν να έπαιξε και αυτός ο παράγοντας κάποιον ρόλο. Επειτα από μια μακρά κατάδυση στον κόσμο της αντι-συστημικής δυσπιστίας, βρεθήκαμε σ’ ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης στο Δημόσιον Πράγμα και εκείνους που, για την περίσταση, το εκπροσωπούν. Το πρόσωπο του γιατρού Σωτήρη Τσιόδρα προφανώς έπαιξε τον ρόλο του.

Μα, έστω κι έτσι, η ελληνική επιτυχία εξακολουθεί να κρύβει ένα μυστήριο χωρίς πλήρη εξήγηση. Γιατί, για παράδειγμα, ήταν οι ελληνικές επιδόσεις καλύτερες ακόμη και από της Πορτογαλίας; Η Πορτογαλία είναι μια χώρα που μας μοιάζει. Εχει τον ίδιο πάνω-κάτω πληθυσμό, ανάλογη θέση στον χάρτη (πολύ κοντά σε μια χώρα που ήταν εστία μετάδοσης, εκείνοι στην Ισπανία, εμείς στην Ιταλία), παρόμοια κοινωνική σύνθεση (22% του πληθυσμού άνω των 65 ετών), με πρόσφατη επίσης τη δική της μνημονιακή εμπειρία, που τη διαχειρίστηκε, άλλωστε, με μεγαλύτερη σοφία και επιδεξιότητα από εμάς. Είχε το πρώτο της κρούσμα 4 ημέρες μετά την Ελλάδα, έκλεισε τα σχολεία της 6 μέρες μετά την Ελλάδα και επέβαλε καραντίνα το ίδιο γρήγορα με εμάς. Η κυβέρνησή της αντέδρασε το ίδιο γρήγορα και η αντιπολίτευσή της, κατά παράδοση, ήταν ακόμη πιο μετριοπαθής και συναινετική. Γιατί, λοιπόν, η Πορτογαλία είχε ως την περασμένη Τετάρτη 785 νεκρούς κι εμείς μόνον 121;

Αξίζει να το ψάξουμε λίγο περισσότερο αυτό το κρυμμένο μυστικό της επιτυχίας μας. Αυτήν την ξαφνική ανάδυση της εμπιστοσύνης και της αυτοπειθαρχίας. Γιατί πρέπει να επενδύσουμε σε αυτό, στα δύσκολα, τα πολύ δύσκολα που έρχονται.