Υμνητές θανάτου

Ανάμεσα στα όσα φρικτά ζει ο κόσμος εξαιτίας της πανδημίας, υπάρχει και κάτι που θυμίζει τη σαρωτική καταστροφικότητα του ίδιου του ιού, αν και σε αμιγώς θεωρητικό επίπεδο. Ετσι, η πραγματική σημασία του είναι, αυτή τη στιγμή, μηδαμινή. Ομως η ηθική, ιδεολογική και πνευματική δεν είναι. Κάθε άλλο μάλιστα. Και θα έπρεπε να προκαλεί μεγάλη ανησυχία.

Τόσο στην Ελλάδα όσο και αλλού υπήρξαν «διανοητές», άλλοι κοινώς αποδεκτοί, άλλοι σχεδόν αυτοαποκαλούμενοι, οι οποίοι επιχείρησαν να δουν τη «θετική» πλευρά της πανδημίας. Κάποιοι εξ αυτών έφτασαν στο σημείο να την κρίνουν ως απαραίτητο εφαλτήριο μιας «νέας αρχής». Ορισμένοι με τέτοιο φανατισμό που την αξιολόγησαν ως… θετική εξέλιξη. Δεν έχει κανένα νόημα να μπει κανείς στην ονοματολογία των εκφραστών αυτών των απόψεων, όσο να μείνει στο περιεχόμενό τους. Εκεί όμως πρέπει να σταθεί κανείς. Η Ιστορία είναι γεμάτη από «διανοητές» που για να πουν μία «εντυπωσιακή» εξυπνάδα βρέθηκαν να υποστηρίζουν «ιδέες» που έχουν ως βάση τους το μίσος κατά της ίδιας της ύπαρξης του ανθρώπου, όπως και κατά της ελευθερίας ή της δημοκρατίας. «Ιδέες» που είδαν την ανθρώπινη ζωή ως ποσότητα αναλώσιμη στον δρόμο για την εκπλήρωσή τους, επιστρατεύοντας φαιδρά επιχειρήματα και δικαιολογίες που θα έπρεπε να κάνουν τους εμπνευστές τους να ντρέπονται. Πολλές φορές υπήρξαν «διανοούμενοι» που ύμνησαν πρακτικά τον θάνατο, θέλοντας να στηρίξουν πάνω του την προβολή μιας «καλύτερης» κοινωνίας, όπως συνέβη και τώρα. Σε άλλες περιπτώσεις, αυτό έχει γίνει όχι στη βάση τέτοιων καταστροφών, αλλά πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων: οι θεωρητικοί του ολοκληρωτισμού, του φασισμού ή του ναζισμού, υπήρξαν, σε μεγάλο βαθμό δόκιμοι διανοούμενοι των κοινωνιών τους πριν αποφασίσουν ότι το να εξοντώνεις τους αντιπάλους σου και τη δημοκρατία είναι ο τρόπος για να οικοδομήσεις έναν νέο κόσμο. Αυτό συνέβη σε πολλές χώρες: οπουδήποτε εκδηλώθηκε ο ολοκληρωτισμός αναζήτησε και βρήκε «πνευματικά» στηρίγματα στην προσπάθειά του να επιβληθεί. Ουκ ολίγοι υπήρξαν οι υμνητές και άγγελοι του θανάτου που θέλησαν να πείσουν ότι μέσα από αυτόν θα έρθει το αύριο. Και προσοχή: όχι για να αποτινάξουν κάποια καταπίεση, ή καθεστώτα βίας και παρανομίας. Ολα τα παραπάνω δεν αφορούν σε επαναστάσεις και επαναστάτες που πραγματικά πάλεψαν με βία (μα και με κίνδυνο) για έναν καλύτερο κόσμο απέναντι σε δεσποτικές αυτοκρατορίες ή ξένες κατοχές. Δεν μιλάμε γι’ αυτό. Μιλάμε για όσους δηλητηρίασαν δημοκρατίες και πάλεψαν να τις ρίξουν για να επιβάλουν τον δικό τους νόμο, όπως κατεξοχήν συνέβη στον ευρωπαϊκό Μεσοπόλεμο – και όχι μόνον.

Το να υπάρχουν σήμερα «διανοούμενοι» που να βλέπουν ότι μια παγκόσμια λαίλαπα σαν αυτή της πανδημίας είναι κάτι περίπου χρήσιμο για να οικοδομηθεί καλύτερο μέλλον, δεν διαφέρει σε τίποτα από το να προσδοκά κανείς από τον ολοκληρωτισμό να οικοδομήσει πιο «υγιείς» κοινωνίες του μέλλοντος. Η ιδέα ότι ο θάνατος είναι κατά βάθος μία καλοδεχούμενη εξέλιξη, για να «στρώσει» από συμπεριφορές και νοοτροπίες μέχρι ασφαλιστικά συστήματα που χρειάζονται ελάφρυνση, είναι ναζιστική στον πυρήνα της. Το ότι αυτοί που την εκφράζουν δεν φορούν μελανόχρωμες στολές και δεν ανεμίζουν σημαίες με θανατικά σύμβολα αλλά κραδαίνουν πτυχία και βιβλία, δεν σημαίνει τίποτα. Η ουσία είναι οι ιδέες, όπως κι αν τις ντύνουν. Και τέτοιες «ιδέες» ακούστηκαν πολλές αυτόν τον καιρό. Μισάνθρωπες, ανιστόρητες, που κανονικά θα έπρεπε να θεωρούνται εξωφρενικές. Ομως ακούστηκαν από «δόκιμους» της «σκέψης». Και δεν ξέρει κανείς τι είναι χειρότερο: το γεγονός ότι διατυπώθηκαν, ή το ότι πέρασαν σαν να μη συμβαίνει τίποτα;