Αλληλεγγύη και λαϊκισμός

Ισως από επαγγελματική διαστροφή, παρακολουθώ καθημερινά σχεδόν το σύνολο της αρθρογραφίας στον ημερήσιο Τύπο που έχει ως αντικείμενο την Ευρωπαϊκή Ενωση και τη στάση της απέναντι στην κρίση που όλοι βιώνουμε. Είναι εκπληκτικό.

Η μεγάλη πλειοψηφία των αρθογράφων οικτίρουν την Ενωση για μη επίδειξη αλληλεγγύης, για βραδύτητα στην όποια αντίδρασή της, για την άθλια στάση των βόρειων συνεταίρων που αρνούνται πεισματικά να συγκατατεθούν στην έκδοση ευρωομολόγου.

Περιττό να σημειώσω ότι τα περισσότερα βέλη συγκεντρώνει η σκληρή κυρία του Βερολίνου, η οποία με ένα νεύμα της – αν ήθελε – θα μπορούσε να πείσει τους άλλους 10 που αρνούνται ομόθυμα το ευρωομόλογο.

Πάμε να τα δούμε λίγο όλα αυτά, όσο βέβαια μας επιτρέπουν τα στενά περιθώρια τούτης της φιλόξενης εφημερίδας.

Πρώτο: Οποιος ζητάει ταχύτητα και αποτελεσματικότητα από μια Ενωση 27 ανεξάρτητων κρατών – μελών πρέπει πρώτα απ’ όλα να ζητάει και να τάσσεται χωρίς μισόλογα υπέρ της περαιτέρω μεταβίβασης κυριαρχίας από τα κράτη – μέλη στην Ενωση και κυρίως την αναγνώριση δυνατότητας στην Ενωση να λαμβάνει πλειοψηφικές αποφάσεις. Αν αυτό ο αρθρογραφών δεν το προτάσσει, δεν το αναδεικνύει, τότε λαϊκίζει επικίνδυνα. Υποκρίνεται. Πώς απαιτεί ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, όταν η όποια απόφαση π.χ. στο Eurogroup προϋποθέτει ομοφωνία 19 κρατών – μελών; Ποιος φταίει γι’ αυτό;

Η Ενωση με το πέδικλο στα πόδια της ή τα κράτη – μέλη που αρνούνται να το αφαιρέσουν; Και η πίτα ολόκληρη (εθνικός εγωισμός) και ο σκύλος χορτάτος (αποτελεσματικότητα) δεν γίνεται. Είναι απλά αντιφατικά πράγματα.

Δεύτερο: Η Ενωση στηρίζεται στην αλληλεγγύη των συνεταίρων. Αν δεν την επιδεικνύει (και μάλιστα σε δύσκολες στιγμές), τότε δεν υπάρχει λόγος να υπάρχει. Ορθότατο. Τι σημαίνει όμως σε λιανά ελληνικά «αλληλεγγύη» στη συγκεκριμένη περίπτωση; Ποιος την επικαλείται και πώς την επικαλείται; Ο φτωχός Νότος (μεταξύ μας: καθόλου φτωχός αν συγκρίνουμε τον τρόπο ζωής μας) από τον πλούσιο Βορρά και συνίσταται στην παροχή φτηνού χρήματος χωρίς όμως λογοδοσία.

Το λέω ευθέως: αν ήμουν με τους πλούσιους του Βορρά, δεν θα επιδείκνυα αλληλεγγύη με αυτό το περιεχόμενο στους φτωχούς του Νότου. Για χίλιους λόγους. Θα σας πω μονάχα τον πιο ασήμαντο. Οταν η Ιρλανδία βγήκε από το Μνημόνιο, ο τότε ιρλανδός πρωθυπουργός απευθύνθηκε με διάγγελμα στον ιρλανδικό λαό και πρώτα απ’ όλα είπε ότι πρέπει να ευχαριστήσουμε τους συνεταίρους στην ΕΝΩΣΗ για τη βοήθεια που μας προσέφεραν και δεν άφησαν τη χώρα να πτωχεύσει.

Αντίθετα, εμείς, τα παλικάρια απ’ τον φτωχό Νότο, που πήραμε έναν σκασμό λεφτά με προκλητικά ευνοϊκούς όρους (πέρα από το γιγάντιο ποσό που μας χαρίστηκε με το περίφημο PSI) όχι μόνο δεν είπαμε ένα «ευχαριστώ», αλλά τους βρίζουμε και ταυτόχρονα τους απειλούμε ακόμα και σήμερα (βλ. π.χ. την απίστευτη πρόταση του πρώην πρωθυπουργού κ. Τσίπρα για την επιβολή του ευρωομολόγου). Τα γεγονότα δεν προδίδουν μόνο μια διαφορά κουλτούρας. Εκπέμπει και μια εικόνα γελοιότητας η υψωμένη γροθιά με τα τρικλίζοντα γόνατα. Την αλληλεγγύη δεν την εκβιάζεις. Τη ζητάς ταπεινά και ταυτόχρονα αποδεικνύεις ότι είσαι άξιος να τη δεχτείς.

Τρίτο: Ξέρετε γιατί εμείς του Νότου ζητάμε ευρωομόλογο; Για να δανειστούμε με την εγγύηση και τη φερεγγυότητα του πλούσιου Βορρά φτηνό χρήμα, αλλά χωρίς καμιά δέσμευση για το τι θα κάνουμε με τα δανεισθέντα. Ο ορισμός του παραλόγου. Του λαϊκισμού. Από τη μια παραδεχόμαστε τον οικονομικό ορθολογισμό των βόρειων συνεταίρων μας, αλλά ταυτόχρονα δεν τον υιοθετούμε.

Κατά λογική αναγκαιότητα εμείς – a contrario – ακολουθούμε τον οικονομικό παραλογισμό. Θα έβαζες την υπογραφή σου «ελαφρά τη καρδία», αγαπητέ αναγνώστη, αν ο αδερφός σου (καλός και εργατικός σε γενικές γραμμές, αλλά και λίγο αδικαιολόγητα ανοιχτοχέρης και μερικές φορές επισκέπτης του καζίνου στην Πάρνηθα) σου ζητούσε να εγγυηθείς τη λήψη και αποπληρωμή ενός δανείου 100.000 ευρώ εκ μέρους του για να αντιμετωπίσει κάποιες άμεσες και απρόβλεπτες ανάγκες; Αν την έβαζες, δεν θα του ζητούσες ταυτόχρονα να κόψει τουλάχιστον τις επισκέψεις στο καζίνο; Αν δεν του ζητούσες καμιά δέσμευση, τυφλωμένος από την αδελφική αγάπη, και κάποια στιγμή καλούσε εσένα, τον εγγυητή, η τράπεζα να πληρώσεις, πώς θα έπρεπε να σε χαρακτηρίσει η γυναίκα σου; Εχεις ακούσει κάτι για τη σαουβή νοικοκυρά;

Υπάρχει και η άλλη πλευρά του φεγγαριού, αγαπητέ αναγνώστη…

Ο Δονάτος Παπαγιάννης είναι καθηγητής του Ευρωπαϊκού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο