Οι αυτοεκπληρούμενες προφητείες του ΔΝΤ

Οι αρχαίοι Ελληνες ονόμαζαν «ύβρις» την υπέρβαση του ανθρώπινου μέτρου, την αλαζονική συμπεριφορά, την αυθάδεια που πηγάζει από ένα υπερβολικό πάθος ή από τη συναίσθηση μιας υπερβολικής δύναμης που πηγάζει από βεβαιότητες. Στην οικονομία όλο αυτό το πάθος έρχεται να προσγειώσει η απρόβλεπτη πραγματικότητα, υπενθυμίζοντας σε όλους μας τα όρια, τερματίζοντας τις ψευδαισθήσεις και υπογραμμίζοντας την ατέλεια και τις αδυναμίες μας.

Ειδικά σε περιόδους κρίσεων οι βεβαιότητες δεν είναι καλός οδηγός. Ειδικά εάν προέρχονται από οργανισμούς οι οποίοι μόλις πρόσφατα «ανάρρωσαν» από τα λάθη και τις αστοχίες του παρελθόντος τους. Δεν μπορεί για παράδειγμα το ΔΝΤ, που απέτυχε όχι μόνο να προβλέψει αλλά ούτε καν να αντιληφθεί την κρίση του 2007, να εμφανίζεται σήμερα – και αφού έχει προηγηθεί μια σειρά από αστοχίες επί του ελληνικού προγράμματος – ως η απόλυτη παγκόσμια αυθεντία και να προβλέπει οικονομικές καταστροφές πριν καν γίνουν σαφή το μέγεθος και η διάρκεια του υγειονομικού προβλήματος που στο τέλος της ημέρας αποτελεί τη «ρίζα του κακού».

Κάτι σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία ήχησαν Μεγάλη Εβδομάδα τα «τύμπανα πολέμου» του διεθνούς οργανισμού με τις πρώτες εκτιμήσεις για το μέγεθος της ζημιάς στην παγκόσμια αλλά και στην ελληνική οικονομία. Κινούμενο στην απολύτως πεπατημένη των «αδύναμων κρίκων», το ΔΝΤ επέλεξε για μια ακόμα φορά την Ελλάδα ως τη χώρα της ευρωζώνης που θα χτυπηθεί περισσότερο από την κρίση, παραγνωρίζοντας το γεγονός ότι αντιμετώπισε με τις μικρότερες δυνατές απώλειες μια κρίση που διέλυσε υγειονομικά άλλες μεγαλύτερες χώρες, παρά το συρρικνωμένο με δικές του (του ΔΝΤ) πολιτικές σύστημα υγείας. Προέβλεψε, την ημέρα που ο ΟΔΔΗΧ έδινε εντολή για μια έκδοση 7ετούς ομολόγου, ότι η ύφεση στην ελληνική οικονομία θα φτάσει το 10%.

Το έργο το έχουμε ξαναζήσει. Στην Ελλάδα γνωρίσαμε από πρώτο χέρι, το 2010, το πώς οι εκτιμήσεις και οι αναλύσεις των προβλημάτων μπορούν να προκαλέσουν ένα πτωτικό σπιράλ, προκαλώντας μεγαλύτερο από το (ήδη τεράστιο) καταγεγραμμένο πρόβλημα. Η αρχή γίνεται με μια πρώτη έκθεση που αναδεικνύει τα προβλήματα, ακολουθεί μια υποβάθμιση των οίκων αξιολόγησης και στη συνέχεια ό,τι έχεις χτίσει με κόπο και πολλές περικοπές και φόρους σε μια στιγμή γίνεται καπνός. Μένεις εκτός χρηματοδότησης και αυτόματα αναζητείς δανεικά, τα οποία στη σύγχρονη εκδοχή συνοδεύονται και από επαχθείς όρους. Και αν το 2010 οι ευθύνες βάραιναν και τις πλάτες της Ελλάδας και της πολιτικοοικονομικής της ελίτ, το 2020, ύστερα από 8 χρόνια μνημονίων, αυτό δεν ισχύει. Δεν μπορεί χωρίς δική της ευθύνη μια χώρα που κατάφερε να δανείζεται με όρους Γερμανίας να βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με μια παρόμοια κατάσταση.

Ο γερμανός οικονομολόγος Κλάους Ζίμερμαν διατύπωσε το 2007 την άποψη ότι σε περιόδους κρίσεων δεν θα έπρεπε να δημοσιεύονται προβλέψεις, καθώς επηρεάζουν αρνητικά την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Θα έλεγα κάτι πιο σκληρό, ότι όταν δημοσιεύονται ελαφρά τη καρδία τέτοιου είδους προβλέψεις, δημιουργείται η ισχυρή υποψία ότι ενισχύουν την αστάθεια και υποδαυλίζουν εσκεμμένα τα ζωώδη ένστικτα της οικονομίας.

Η υποψία γίνεται μεγαλύτερη όταν παρατηρείς χώρες που βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα, με την οικονομία τους κλειστή για ένα δίμηνο και την κοινωνία τους καταρρακωμένη από τις ανθρώπινες απώλειες, να προβλέπεται ότι θα έχουν μικρότερες απώλειες από την επιβιώσασα Ελλάδα, όσο και αν η βασική της πηγή εσόδων, ο τουρισμός, θα χτυπηθεί ανεπανόρθωτα.

Το βάρος πλέον να διαψεύσουμε για μια ακόμα φορά τις «Κασσάνδρες της Ουάσιγκτον» πέφτει ακόμα μεγαλύτερο στις πλάτες της παραγωγικής Ελλάδας. Αυτή η Ελλάδα, της εργασίας, των επενδύσεων, του πλούτου, πρέπει να αντιδράσει. Οφείλουμε να αξιοποιήσουμε κάθε διαθέσιμο πόρο, ειδικά σε τομείς με πολλαπλασιαστική αξία, και κυρίως να διατηρήσουμε ως κόρην οφθαλμού το μεγάλο μας πλεονέκτημα στην κρίση, το «μαξιλάρι» ρευστότητας, προκειμένου να το χρησιμοποιούμε ως εγγύηση για τη διατήρηση της πρόσβασής μας στις αγορές.