Ποια είναι η καλύτερη επιλογή; Θα το μάθουμε σύντομα

Η λεπτή ροή ξεκινάει. Ισπανία, Αυστρία, Ιταλία, Κίνα, πιθανώς Γερμανία και ΗΠΑ, ξεκινούν αυτή την εβδομάδα, όσο και διστακτικά, τη μεγάλη επιστροφή στην εργασία. Την ώρα που άλλοι διστάζουν και κάποιοι ενδεχομένως ακόμα και να αυστηροποιήσουν τα lockdown, το αποτέλεσμα θα είναι το πιο ασυνήθιστο μαζικό πείραμα στην ιστορία.

Η έκβασή του αναμένεται να βοηθήσει στη διευθέτηση της κεντρικής διαφωνίας όσον αφορά στην πολιτική έναντι του κορωνοϊού: lockdown και καταστολή εναντίον μετριασμού και ανοσίας της αγέλης. Θα επηρεάσει επίσης ένα μετέπειτα παιχνίδι απόδοσης πολιτικών ευθυνών, για το ποιος είχε δίκιο και ποιος άδικο.

Σε αυτό το πείραμα, μόνο ένα πράγμα θα έπρεπε να έχει σημασία: τα αποδεικτικά στοιχεία. Η έλλειψή τους είναι που καθόρισε το ευρύ φάσμα πολιτικών αντιδράσεων σε διαφορετικές χώρες. Βλέπουμε μία εν δυνάμει φονική ασθένεια, τον Covid-19, με ασυνήθιστη μολυσματικότητα. Δεν έχουμε όμως ιδέα για το πόσο μολυσματική είναι, διότι η απουσία ελέγχων σημαίνει ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν την έχουν σε κάποιο βαθμό τεράστιοι αριθμοί ανθρώπων, ή μόνο λίγοι. Η επιστήμη ερίζει. Δεν έχουμε ιδέα αν ο θάνατος είναι η κατάληξη για το 5% των ασθενών, ή το 1%, ή το 0,3% – και κατά συνέπεια πόσο δραστική θα έπρεπε να είναι η απάντηση.

Η στατιστική έχει περιέλθει σε ένα χάος. Τα «ποσοστά» θνησιμότητας υπολείπονται των θανάτων. Οι θάνατοι συγχέονται με τους «θανάτους στα νοσοκομεία». Οι τίτλοι επισημαίνουν «τα περισσότερα κρούσματα ανά έθνος» ή «τους περισσότερους θανάτους ανά έθνος», όχι τους θανάτους ανά εκατομμύριο. Βρισκόμαστε εντούτοις στο έλεος αυτών των στατιστικών. Είναι η πρώτη ύλη των επιδημιολογικών μοντέλων και αυτά τα μοντέλα είναι τα ιερά εντόσθια που περιεργάζονται κάθε μέρα οι σχεδιαστές της πολιτικής, για να δουν τι επίπεδο lockdown πρέπει να επιβάλουν στους λαούς τους.

Οπως ήταν αναμενόμενο, η επιστήμη παραχωρεί τη θέση της σε αξιολογικές κρίσεις. Τα απολυταρχικά καθεστώτα αποκλίνουν από τα φιλελεύθερα. Χώρες σε απόλυτο lockdown (Ισπανία και Γαλλία) συγκρίνονται με χώρες που εφαρμόζουν την κοινωνική απομάκρυνση (Σουηδία και Κορέα) και χώρες όπως η Τουρκία και η Βραζιλία που δεν κάνουν τίποτα από αυτά. Οπως έλεγε ο Ντέιβιντ Μακόι στην Guardian την περασμένη εβδομάδα, απλώς δεν έχουμε μοντέλα που να αντισταθμίζουν «τις άμεσες, ορατές και δραματικές βλάβες λόγω του Covid-19 με τις περισσότερο έμμεσες, χρόνιες και κρυμμένες κοινωνικές και οικονομικές βλάβες λόγω του lockdown».

Υποθέτω ότι τώρα θα αρχίσουν να εμφανίζονται τεκμηριωμένα στοιχεία. Θα υπάρξει ένα ευρύ συγκριτικό φάσμα, έκτοπες τιμές και έλεγχοι. Θα μάθουμε λογικά σε τι βαθμό ήταν αποτελεσματικές οι μάσκες και η απόσταση των δύο μέτρων, σε αντιδιαστολή με τη μαζική απομόνωση και την οικονομική κατάρρευση. Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία αυτά βρίσκονται σε απελπιστική έλλειψη. Σύντομα θα βρεθούν επιτόπου, στα εργοστάσια του κόσμου και τα πεζοδρόμιά του.

H οικονομική επιστήμη δέχθηκε ένα φριχτό σφυροκόπημα τον περασμένο μήνα, διότι θεωρείται ότι βάζει «το χρήμα πάνω από τις ζωές». Ολες όμως οι εναλλακτικές επιλογές κοστίζουν ζωές, για αυτό έχει μετακινηθεί στο προσκήνιο η πολιτική κρίση. Επιχειρήσεις καταστρέφονται, όνειρα διαλύονται, άνθρωποι πεθαίνουν. Οπως στο Δίλημμα του Τρόλεϊ, μήπως αποφεύγεις έναν θάνατο τώρα, με κόστος πέντε θανάτους πιο κάτω;

Το κλισέ ισχύει. Μόνο ο χρόνος θα δείξει, αλλά αυτός ο χρόνος ξεκινάει τώρα. Καθήκον μας είναι να εξετάζουμε εξονυχιστικά τα στοιχεία και να τα αφήσουμε να πουν την αλήθεια, όχι απλώς την αλήθεια που θέλουμε εμείς να πουν.