Μεταναστευτική πολιτική

Η επιτυχής αντιμετώπιση της «υβριδικού χαρακτήρα» απειλής που δέχτηκε η Ελλάδα στις αρχές Μαρτίου στα χερσαία σύνορά της στον Εβρο από μετανάστες καθοδηγούμενους από το καθεστώς Ερντογάν δεν συνιστά παρά μια – προσωρινή μόνον – επιτυχία απέναντι σε ένα ακόμη σύμπτωμα του μεταναστευτικού προβλήματος και όχι στο ίδιο το πρόβλημα. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Ενωση συνολικότερα. Αν και υποστηρικτική τόσο σε διακηρυκτικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο των δύσκολων αποφάσεων που έλαβε η Ελλάδα για τη διαφύλαξη των ελληνικών – και ευρωπαϊκών – συνόρων, η στάση της ΕΕ επιβεβαιώνει και συνεχίζει τη συγκυριακή και αποσπασματική αντίδρασή της απέναντι στο μεταναστευτικό πρόβλημα και μάλιστα με τρόπο που εξακολουθεί να διατηρεί το βάρος της διαχείρισης στους ώμους ενός «κράτους πρώτης γραμμής».

Η πρόκληση του μεταναστευτικού προβλήματος είναι βέβαιο ότι θα επανέλθει – πιθανότατα δριμύτερη – μετά την κρίση του κορωνοϊού, το άνοιγμα των κλειστών συνόρων και την επιστροφή στην όποια «νέα κανονικότητα»  κυριαρχώντας και πάλι στην ατζέντα ασφάλειας τόσο της χώρας μας όσο και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στην τελευταία εξακολουθούν δυστυχώς να υφίστανται μεγάλα και σοβαρά προβλήματα. Τον υφιστάμενο διχασμό μεταξύ των «υπεύθυνων κρατών-μελών» και εκείνων που δεν επιθυμούν να αναλάβουν καμία ευθύνη συμπληρώνουν έτσι η αδυναμία της ΕΕ να εκπονήσει μια συνολική και συνεκτική στρατηγική, η άρνηση ή/και αδυναμία υλοποίησης των όποιων αποφάσεων λαμβάνονται έστω και αργά από την ΕΕ από συγκεκριμένα μέλη της (το «χάσμα υλοποίησης»), τα πενιχρά αποτελέσματα όσον αφορά στην υλοποίηση των μηχανισμών «μετεγκατάστασης» και «επανεγκατάστασης» και η συνεχής αναβολή αναθεώρησης του Κανονισμού του Δουβλίνου.

Μετά τη διαχείριση (του πρώτου κύματος;) της κρίσης του κορωνοϊού η ΕΕ καλείται να υπερβεί την ακολουθούμενη σταθερά από το 2015 και μέχρι και σήμερα αποσπασματική πολιτική διαχείρισης του μεταναστευτικού προβλήματος υιοθετώντας μια σειρά από πολιτικές που θα προσφέρουν σοβαρές και κυρίως πειστικές απαντήσεις στη συνεχιζόμενη άρνηση ανάληψης των βαρών από κάποια κράτη – μέλη της καθώς και στη δυνατότητα της Τουρκίας να λειτουργεί εκβιαστικά μέσω της εργαλειοποίησης των προσφύγων και των μεταναστών. Στη κατεύθυνση αυτή, τα στοιχήματα που πρέπει να κερδηθούν αφορούν στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (μέσω της εκπόνησης ενός αποτελεσματικού Συμφώνου για το Ασυλο και τη Μετανάστευση), στην κατάργηση/αναθεώρηση του Κανονισμού του Δουβλίνου και κυρίως σε μια νέα συμφωνία με μια όλο και περισσότερο αποσταθεροποιούμενη Τουρκία που παραμένει όμως χώρα-κλειδί στη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης.

Μετά την επιτυχή – όπως δείχνουν τα πράγματα – διαχείριση της πανδημίας και έχοντας πιστωθεί από πλευράς τόσο των ευρωπαϊκών θεσμών όσο και των ευρωπαίων εταίρων της την επιτυχή αντιμετώπιση της προσπάθειας δημιουργίας τετελεσμένων από την εκβιαστική πολιτική της Τουρκίας στα (ευρωπαϊκά) σύνορά της, η Ελλάδα έχει ενισχύσει σημαντικά τη διαπραγματευτική της θέση και έχει καταστεί κεντρικός παίκτης στη διαμόρφωση της μελλοντικής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Ιδιαίτερα σημαντικός αξιολογείται ο ρόλος της στην εκπόνηση της – αναγκαίας για όλους – νέας συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας, η οποία θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τόσο την ανθρωπιστική κρίση στα ελληνικά νησιά όσο και τις προκύπτουσες αρνητικές συνέπειες στη διεθνή εικόνα της χώρας, όπως η πλέον πρόσφατη σύσταση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προς τις ελληνικές αρχές για την αντιμετώπιση των διαβιούντων στους υπερκορεσμένους  καταυλισμούς σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας και Τουρκίας στο ΕΛΙΑΜΕΠ