Κορωνοϊός και ταυτόχρονες αποτυχίες

Η εμφάνιση του κορωνοϊού μπορεί να είναι αποτέλεσμα των περιβαλλοντολογικών συνθηκών, όπως έχουν διαμορφωθεί παγκοσμίως τις τελευταίες δεκαετίες, ή μπορεί να είναι απλώς μια ατυχία. Ανεξαρτήτως των αιτίων της εμφάνισής του, ο κορωνοϊός και η εν εξελίξει πανδημία που προκάλεσε αναμένεται να φέρουν συγκλονιστικές και ταυτόχρονα καταστροφικές αλλαγές, παγκοσμίως. Και τούτο διότι θα προκαλέσουν (ήδη προκαλούν) μεγάλες κρίσεις και αλλαγές προς το χειρότερο σε όλους τους επιμέρους τομείς του κοινωνικοοικονομικού συστήματος σε πολλές χώρες.

Τρεις συνέπειες της επέλασης του κορωνοϊού είναι ήδη φανερές: (α) η κρίση του υγειονομικού συστήματος, (β) η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης σε πολλούς σημαντικούς κλάδους της οικονομίας και (γ) η διακοπή της παραγωγικής διαδικασίας και συνεπώς η μείωση της προσφοράς αγαθών. Επονται άλλες, όπως οι ενδοκρατικές και διακρατικές συγκρούσεις (βλέπε διαφωνίες για το ευρωομόλογο), μείωση του διεθνούς εμπορίου διότι πολλές χώρες μπορεί να περιορίσουν τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων προκειμένου να εξασφαλίσουν επάρκεια για την εσωτερική αγορά, ψυχολογικά προβλήματα και πτώση του ηθικού σημαντικού μέρους του πληθυσμού κ.λπ.

Επίσης, αναμένεται μεγάλη πτώση της παγκόσμιας παραγωγής, δηλαδή των ΑΕΠ όλων των χωρών, σημαντική άνοδος της ανεργίας και του αριθμού των ανθρώπων που θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα αξιοπρεπούς επιβίωσης. Συνέπεια αυτών μπορεί να είναι κοινωνικές συγκρούσεις, διαμαρτυρίες, αναταραχές και εξεγέρσεις σε τοπικό, εθνικό ή παγκόσμιο επίπεδο.

Ο κορωνοϊός μπορεί να είναι ένας εξωτερικός παράγων, αλλά έχει προκαλέσει αυτό που οι οικολόγοι ονομάζουν ταυτόχρονες αποτυχίες. Οι αποτυχίες στους διάφορους τομείς αλληλοενισχύονται και το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό. Είναι η πρώτη φορά που σε καιρό ειρήνης η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει ταυτόχρονες αποτυχίες τέτοιας έντασης και έκτασης. Αυτός είναι ο λόγος που πολλοί σοβαροί άνθρωποι αναλογίζονται τις συνέπειες, χωρίς να μπορούν να προσδιορίσουν αν το τέλος αυτής της κατάστασης θα οδηγήσει την ανθρωπότητα σε αναθεώρηση αξιών και πρακτικών ή αν θα φέρει μια περίοδο βαρβαρισμού. Ουσιαστικά κρίνεται η αντοχή της παγκόσμιας κοινωνικοοικονομικής τάξης.

Ολα (ή πολλά) θα κριθούν από την εξέλιξη της πανδημίας και από την ποιότητα των πολιτικών δυνάμεων που θα αναδειχθούν και θα κυριαρχήσουν στις μεγάλες αλλά και στις μικρές χώρες. Τώρα είναι η ώρα για να σκεφτούμε και να αποφασίσουμε για το μέλλον της ανθρωπότητας, δηλαδή για το μέλλον των επόμενων γενεών, και να δράσουμε ανάλογα. Ο γράφων εύχεται και ελπίζει, παρότι δεν διεκδικεί πλέον μέρος του μέλλοντος, ότι οι πολιτικές ηγεσίες και η διανόηση, αλλά και όλοι οι νοήμονες άνθρωποι, θα θέσουν ξανά το παλιό, αλλά πάντοτε κρίσιμο, σωκρατικό ερώτημα: «πώς πρέπει να ζούμε;» και, κατ’ επέκταση, «πώς πρέπει να οργανώσουμε την κοινωνία μας;» και ότι οι απαντήσεις θα είναι οι σωστές. Αν τα ερωτήματα αυτά δεν τεθούν και η ζωή, μετά τη σημερινή κρίση, συνεχίσει να κυλάει όπως μέχρι τώρα, δηλαδή με υπερπληθυσμό δισεκατομμυρίων ανθρώπων να επιδιώκουν έναν σπάταλο τρόπο ζωής, όπως αυτός που προβάλλεται από τα διάφορα Μέσα, καταστρέφοντας τον πλανήτη, τότε είναι βέβαιο ότι σε σύγκριση με την επόμενη μεγάλη κρίση η παρούσα, παρότι μεγάλη, θα είναι απλώς ένα ατυχές συμβάν.

Ο Θεόδωρος Π. Λιανός είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών