Οι στιγματισμένοι ενός ιού

Μπορεί πανδημία να μην έχουμε ξαναζήσει, όμως αυτό το ξέρουμε πολύ καλά: στην έξαρσή του, το AIDS δημιούργησε απόβλητους ανθρώπους. Ομοφυλόφιλοι και τοξικοεξαρτημένοι, οι ομάδες υψηλού κινδύνου δηλαδή, βρέθηκαν σε ακόμη μεγαλύτερο περιθώριο από αυτό που τους επιφύλασσε ήδη η παγκόσμια κοινότητα. Φορείς και ασθενείς, όταν επέλεγαν να κάνουν την αρρώστια τους γνωστή, έχαναν δουλειά και φίλους – ο (λανθασμένος) φόβος ήταν πως η νόσος μπορεί να μεταδοθεί με το άγγιμα, ακόμα και με τα σταγονίδια του αέρα, αν βρίσκεται κανείς σε κοντινή απόσταση. Σήμερα, η ίδια σκέψη δεν είναι απλά φόβος. Οσο οι επιστήμονες ρίχνονται στη μάχη του εμβολίου, μια άλλη συζήτηση ξεκινά ανάμεσα στους κοινωνιολόγους: ποια είναι τα όρια ανάμεσα στην προφύλαξη και στον στιγματισμό;

Στη Γουχάν, οι Αρχές έβγαζαν βίαια από τα σπίτια τους ανθρώπους που ενδεχομένως ήταν φορείς για να τους βάλουν σε καραντίνα στα νοσοκομεία, στον ίδιο χώρο με τα επιβεβαιωμένα κρούσματα – και στον αντίποδα, υπήρξαν εκείνοι που από τον φόβο τους για τους άλλους ασθενείς δεν πέρασαν ποτέ την πόρτα του νοσοκομείου και πέθαναν στο σπίτι τους. Σε άλλες χώρες, οι πολίτες πήραν την κατάσταση στα χέρια τους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο μια ομάδα πολιτών ξυλοκόπησε φοιτητή με καταγωγή από τη Σιγκαπούρη λέγοντάς του να φύγει γιατί «δεν θέλουν τον κορωνοϊό του στη χώρα τους», ενώ στην Κένυα, στην επαρχία Κουάλε, πολίτες επιτέθηκαν σε φερόμενο φορέα που είχε βγει εκτός του σπιτιού του, σκοτώνοντάς τον με λιθοβολισμό. Και βέβαια, η συζήτηση περί ορίων γίνεται και πιο κοντά μας: τις τελευταίες ημέρες στην Κύπρο συζητείται έντονα η πρόταση του υπουργείου Υγείας οι θετικοί στον ιό, που βρίσκονται σε καραντίνα, να φορέσουν βραχιολάκι αντίστοιχο με αυτό των κρατουμένων. Ετσι η επιτήρησή τους από το κράτος θα μπορεί να είναι ευκολότερη, καθώς θα μπορεί να γνωρίζει και ηλεκτρονικά πότε επιχειρούν να βγουν από το σπίτι τους.

Από τη μια, υπάρχουν οι οργανωμένες προσπάθειες των κρατών να προφυλάξουν τους πολίτες τους, εφαρμόζοντας τη συνταγματικά προβλεπόμενη περιστολή των ατομικών ελευθεριών όταν μια χώρα βρίσκεται σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Εκεί το ερώτημα είναι μόνο σχετικό με τη διάρκεια -στην Ελλάδα, τις εισηγήσεις για την καραντίνα κάνει ένας λοιμωξιολόγος και όχι ένας πολιτικός και μέχρι τώρα δείχνουν να φέρνουν καλά αποτελέσματα. Παγκοσμίως, όμως, φαίνεται πως το ζήτημα δεν σταματά εκεί: ακόμα κι όταν η πανδημία μπει σε ύφεση, τα δημοκρατικά κράτη θα πρέπει να αποφασίσουν τη διαδικασία με την οποία θα ελέγχονται αυτοί που αναρρώνουν, έτσι ώστε να μη δημιουργηθούν πολίτες δύο ταχυτήτων. Και παράλληλα να αντιμετωπίσουν την καχυποψία με την οποία μάθαμε να αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλο, που μπορεί να φτάσει σε περιπτώσεις αυτοδικίας, αλλά και σε αύξηση των ρατσιστικών επιθέσεων – μέχρι και πριν από μερικές εβδομάδες ο Covid-19 ήταν για τον Ντόναλντ Τραμπ «ο κινεζικός ιός».

Η νέα νόσος δεν είναι μόνο σωματική, αλλά και κοινωνική. Δρα στον αντίποδα της αλληλεγγύης – χωρίς πρόληψη και θεραπεία, δεν αποκλείεται να τη μολύνει.