Ο τρίτος συμβαλλόμενος: {LF}μήνυμα μέσα από τη ΜΕΘ

Η εντατική θεραπεία υπήρξε το παράπλευρο όφελος μεγάλων καταστροφών. Γεννήθηκε και γιγαντώθηκε μέσα από πολέμους και επιδημίες. Ξεκινώντας από τον πόλεμο της Κριμαίας και τη Florence Nightingale ως τον αντίστοιχο του Βιετνάμ με την περιγραφή του συνδρόμου της οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας των ενηλίκων (Acute Respiratory Distress Syndrome – ARDS) που έγινε τόσο επίκαιρο στις μέρες μας. Αλλά και στην Ελλάδα, η επιδημία της πολιομυελίτιδας τη δεκαετία του 1950 διαμόρφωσε το έδαφος για τη γέννηση της ελληνικής εντατικής θεραπείας, πρωτοστατούσης της αείμνηστης Σαπφούς Μαγκριώτη.

Είναι η σειρά της δικής μας γενιάς των εντατικολόγων να ζήσει μια τέτοια εξέλιξη. Είναι σίγουρο ότι η τρέχουσα επιδημία θα αφήσει το στίγμα της στην εντατική θεραπεία παγκοσμίως, αλλά ελπίζουμε και στην Ελλάδα. Οσο ευνοϊκές, ωστόσο, αναμένεται να είναι οι συνέπειες για την παγκόσμια εντατική φροντίδα (και ελπίζουμε την ελληνική) τόσο δύσκολη είναι η τωρινή συγκυρία για τους επαγγελματίες Υγείας των ΜΕΘ, καθώς αντιμετωπίζουν σήμερα αυτό για το οποίο θα είμαστε έτοιμοι αύριο.

Είναι δύσκολο να εξηγήσει κανείς στο ευρύ κοινό το τι είναι η εντατική θεραπεία. Το προφανές ήταν πάντοτε η τεχνολογία και τα μηχανήματα. Ωστόσο, δεν βρίσκεται εκεί η ειδοποιός διαφορά της εντατικής θεραπείας από τις υπόλοιπες βαθμίδες της φροντίδας. Η ιδιαιτερότητά της έγκειται στην, σχεδόν άνευ όρων, πλήρη και διαρκή ανάληψη της ευθύνης της ύπαρξης ενός ανθρώπου από μία ομάδα λειτουργών της Υγείας. Οπως είναι εύκολα αντιληπτό, το μέγεθος του έργου είναι τεράστιο και απαιτεί αδιάλειπτη νοητική, συναισθηματική αλλά και φυσική επαφή του ασθενούς με τον επαγγελματία της Υγείας. Ενα τέτοιο, «σιωπηλό» συμβόλαιο υπογράφαμε, υπογράφουμε και θα συνεχίσουμε να υπογράφουμε καθημερινά, ακόμη και όταν η τρέχουσα επιδημία λήξει.

Στις παράξενες ημέρες που ζούμε, οι ασθενείς εισάγονται στις ΜΕΘ «υπογράφοντας» το συμβόλαιο με τον τρόπο που πάντοτε έκαναν. Η διαφοροποίηση ωστόσο που η συγκυρία επιβάλλει αφορά το δικό μας κομμάτι. Ξαφνικά, η φυσική μας επαφή με τον ασθενή έγινε τοξική, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι σε παλαιότερες επιδημίες στις οποίες επίσης είχαμε εκτεθεί, όπως εκείνη της γρίπης της περιόδου 2009-2010. Η υποχρέωσή μας πλέον είναι διττή: «Κάνε ό,τι μπορείς για να γίνει ο άρρωστος καλά, αλλά και μείνε ασφαλής». Το νέο αίτημα προς εμάς επιβάλλεται από τους εαυτούς μας τους ίδιους, από τις οικογένειές μας, αλλά και από το ευάλωτο σύστημα υγείας, που χρόνια δεν φροντίσαμε όσο έπρεπε, που δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει ούτε έναν στρατιώτη.

Στο πλαίσιο αυτό, όλα πλέον είναι πολλές φορές πιο δύσκολα. Η απλούστερη κλινική πράξη απαιτεί δυσανάλογη συγκέντρωση, σωματική προσπάθεια και αντοχή. Οφείλεις να μείνεις πέντε, έξι ή και περισσότερες ώρες μέσα σε έναν χώρο με διαρκή κλινική δράση. Πρέπει να είσαι διαρκώς έτοιμος για όλα αυτά που μπορεί να πάνε αντίθετα στον σχεδιασμό. Πρέπει να παίρνεις διαρκώς σωστές ή, αν μη τι άλλο, μη βλαπτικές αποφάσεις. Ολα αυτά πρέπει να γίνονται ενώ δυσκολεύεσαι να αναπνεύσεις μέσα από τη μάσκα υψηλής προστασίας και είσαι ντυμένος με αλλεπάλληλα στρώματα προστατευτικού εξοπλισμού, που φέρνουν το σώμα σου στα όριά του. Και στο τέλος πρέπει με ιερή προσήλωση να αφαιρέσεις την προστατευτική σου ενδυμασία, προσέχοντας μη μολυνθείς, και τότε βλέπεις τα σημάδια της μάσκας στο πρόσωπό σου. Οταν πια βγεις από τον χώρο, ελπίζοντας ασφαλής, πρέπει να διαχειριστείς τα αισθήματά σου αλλά ταυτόχρονα να προσπαθήσεις να επουλώσεις τις πληγές των οικείων των ασθενών, οι οποίοι δεν μπορούν να τους επισκεφθούν. Η απάνθρωπη αυτή απώλεια της επαφής της οικογένειας με τους ασθενείς, αλλά και με την ομάδα των θεραπόντων αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό πλήγμα που ο SARS-CoV-2 έχει προκαλέσει.

Δεν έχουμε καμία αμφιβολία ότι η ελληνική εντατική θεραπεία θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι της για να τιμήσει το «σιωπηλό» συμβόλαιο. Είναι όμως επίσης σαφές ότι η επάρκειά της είναι πεπερασμένη και πιθανότατα υποδεέστερη άλλων συστημάτων υγείας που λυγίζουν υπό το βάρος της πανδημίας, το ένα μετά το άλλο. Για τον λόγο αυτόν, το σιωπηλό συμβόλαιο θα πρέπει να επικαιροποιηθεί και να περιλάβει ένα τρίτο συμβαλλόμενο μέρος, τον υγιή πληθυσμό. Πιθανότητα ο τρίτος αυτός παίκτης είναι και ο σημαντικότερος. Αν αυτός παραμείνει υγιής, σπάζοντας την αλυσίδα της μετάδοσης, τότε θα δοθεί σε όλους μας η δυνατότητα να αντεπεξέλθουμε. Μείνετε σπίτι, μείνετε υγιείς.

Η Αντωνία Κουτσούκου είναι καθηγήτρια Εντατικής Θεραπείας, ΜΕΘ Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής, στο νοσοκομείο «Σωτηρία». Ο Κωνσταντίνος Ποντίκης είναι επιμελητής Α΄, ΜΕΘ Α΄ Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής, στο νοσοκομείο «Σωτηρία».