Με τους ίδιους υγειονομικούς κανόνες

Ο κορωνοϊός βλάπτει την οικονομία. Βλάπτει όμως και τη δημοκρατία; Δεν είναι απαραίτητο να ζει κανείς σε συνθήκες Ορμπαν για να θέσει το ερώτημα. Δεν είναι ανάγκη να δει να καταργούνται το Κοινοβούλιο και το ανώτατο δικαστήριο της χώρας ή να αναβάλλονται επ’ αόριστον οι εκλογές, όπως συνέβη στην Ουγγαρία. Μπορεί να συμμεριστεί ως ευρωπαϊκό, και άρα ως οικείο, τον «βαθύ προβληματισμό» που εκφράζουν στην κοινή τους δήλωση δεκατρία κράτη – μέλη της ΕΕ «για τον κίνδυνο παραβίασης των αρχών του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων που απορρέουν από την έγκριση ορισμένων επειγόντων μέτρων».

Ανάμεσα στις δεκατρείς αυτές χώρες είναι και η Ελλάδα. Είναι όλη η «παλιά» Ευρώπη – από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία έως την Πορτογαλία και την Ισπανία. Απουσιάζει όμως η Ευρώπη της διεύρυνσης. Λείπουν όλες εκείνες οι χώρες όπου η δημοκρατία δεν μια παρά μια υπόθεση λίγων δεκαετιών. Η Εσθονία ή η Ρουμανία, για παράδειγμα, όπου συζητείται η λήψη μέτρων κατά παράβαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Είναι κάτι που προβλέπεται από την ίδια τη συνθήκη. Αλλά γιατί τόση πρεμούρα; Γιατί η μισή ενωμένη Ευρώπη ορμπανοποιείται αντί να αυτοπεριορίζεται παραμένοντας φιλελεύθερη;

Είναι ο κίνδυνος που επισημάνθηκε και από τον Ευάγγελο Βενιζέλο στη συζήτηση του Κύκλου Ιδεών με θέμα «Πανδημία, Θεμελιώδη Δικαιώματα και Δημοκρατία». Με τη δεύτερη γενιά μέτρων, όπως ειπώθηκε, μπορεί να ανακύψουν σοβαρά προβλήματα για μια σειρά από θεμελιώδη δικαιώματα – και το ηλεκτρονικό βραχιολάκι με το οποίο σκέπτεται να παρακολουθεί η Κύπρος εκείνους που έχουν προσβληθεί από κορωνοϊό είναι ένα λαμπρό παράδειγμα. Η τεχνολογία μπορεί να δίνει λύσεις αν λάβει υπόψη του κανείς την πατέντα ευρωπαίων ερευνητών που βρήκαν τον τρόπο να χρησιμοποιούνται δεδομένα στο κινητό για την παρακολούθηση της πανδημίας χωρίς να παραβιάζονται τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών. Αλλά είναι η ίδια η τεχνολογία που μπορεί να παγιδεύσει.

Μπορεί να αντιτάξει κανείς την προσωρινότητα των μέτρων. Τις έκτακτες συνθήκες. Ή ακόμη και τις συνθήκες πολέμου – πόλεμος δεν είναι αυτό που ζούμε; Το ερώτημα ωστόσο δεν χάνει την αξία του. Πόσα από αυτά τα μέτρα ήρθαν για να μείνουν; Πώς μπορεί να αποφευχθεί ο κίνδυνος να μονιμοποιηθεί η νομοθέτηση δια διαταγμάτων, κάτι που θα σήμαινε στην ουσία κατάλυση της δημοκρατίας, όπως επισημαίνει σε συνέντευξή του στην iefimerida ο Νίκος Αλιβιζάτος;

Το ερώτημα αφορά και αυτή τη χώρα – μια χώρα στην οποία ο Βενιζέλος αναγνωρίζει δημοκρατική ευαισθησία και χαρακτηρίζει ως την πιο φιλελεύθερη της Ευρώπης. Η υγειονομική κρίση είναι παγκόσμια αλλά τα πολιτικά συστήματα δεν υπακούουν στους κανόνες της παγκοσμιότητας. Το πολιτικό μωσαϊκό είναι ανομοιόμορφο. Το στοίχημα επομένως δεν είναι απλώς να επιστρέψει η Ευρώπη στις ράγες του πολιτικού φιλελευθερισμού. Είναι και να μην προσβληθούν οι χώρες με φιλελεύθερη παράδοση από τον ιό που προσβάλλει εκείνες με ολοκληρωτικό παρελθόν.

Με άλλα λόγια, η άμυνα υπακούει στους ίδιους υγειονομικούς κανόνες. Για να προστατευτεί κανείς δεν αρκεί να ανησυχεί για τους άλλους – όπως κάνουν οι «δεκατρείς» με την κοινή τους δήλωση. Θα πρέπει να ανησυχεί πρωτίστως και για τον εαυτό του. Είτε αφορά την προσωπική είτε την πολιτική υγεία, αυτός φαίνεται να είναι ο μοναδικός τρόπος για να παραμείνει κανείς απρόσβλητος.