Το «μαύρο πρόβατο» που έγινε κύκνος

Είχαμε συνηθίσει μια διαφορετική πραγματικότητα. Κάθε φορά που κάποιος έλληνας αξιωματούχος εμφανιζόταν σε διεθνή μέσα, ο δημοσιογράφος υιοθετούσε ύφος δασκάλου που μαλώνει, έστω καλοπροαίρετα, ένα έξυπνο παιδί που αρνείται πεισματικά να διαβάσει τα μαθήματά του. Ο Ελληνας συνήθως θα προσπαθούσε να δικαιολογηθεί, ρίχνοντας – δίκαια ή άδικα, λίγη σημασία είχε – το βάρος της ευθύνης αλλού. Η Ευρώπη, το ΔΝΤ, η παγκόσμια κρίση: συνήθως κάποιος άλλος έφταιγε για την κατάσταση που βρέθηκε η χώρα, για τα μέτρα που δεν λήφθηκαν στην ώρα τους, για το κακό το ριζικό και το κακό μας το κεφάλι. Στελέχη τριών κομμάτων, αυτών που διαχειρίστηκαν την κρίση τα τελευταία δέκα χρόνια, σε κάθε τους δημόσια εμφάνιση προετοιμάζονταν να παίξουν άμυνα. Ηταν αυτοί που έπρεπε να απολογηθούν.

Ο ΦΤΩΧΟΣ ΣΥΓΓΕΝΗΣ. Η αντιμετώπισή τους, ακόμα και εκείνων που κατάφεραν να κερδίσουν τον σεβασμό της ευρωπαϊκής κοινότητας, ήταν αντίστοιχη της εικόνας της χώρας στο εξωτερικό. Η Ελλάδα ήταν το αποπαίδι της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το απολωλός πρόβατο, ο φτωχός συγγενής. Οι κάτοικοί της ήταν οι κατεξοχήν τεμπέληδες του ευρωπαϊκού Νότου, εκείνοι που περίμεναν να ζήσουν από την αλληλεγγύη των πιο πλούσιων Ευρωπαίων. Κατά το 2015, η συζήτηση είχε ξεφύγει ακόμα κι από αυτό το μοντέλο – τότε, την περίοδο που ο Γιάνης Βαρουφάκης περιέφερε το τζάκετ του ανά την Ευρώπη, η δημοσιογραφική επιθετικότητα, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, είχε αυξηθεί ακόμα περισσότερο. Υπήρξαν στιγμές που ήμασταν σε έναν επικοινωνιακό δρόμο χωρίς γυρισμό, ένα τσακ πριν θεωρηθούμε ανίατη περίπτωση. «Αυτό το κάνουν ακόμα και στην Ελλάδα» έλεγαν όταν ήθελαν να ασκήσουν κριτική στις δικές τους κυβερνήσεις.

Oι ελληνικές συμβουλές. Η συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο CNN και την Κριστιάν Αμανπούρ δεν είναι είδηση επειδή συνέβη ή γιατί τα αγγλικά (και τα live αντανακλαστικά) του Πρωθυπουργού ήταν καλύτερα από αυτά του προκατόχου του. Το αλλαγμένο κλίμα για τη χώρα φάνηκε στο ύφος της δημοσιογράφου. Οι ερωτήσεις για τον κορωνοϊό και τη στρατηγική της Ελλάδας δεν ήταν αυτές που απευθύνονται σε κάποιον που πρέπει να επιχειρηματολογήσει για τα λάθη του. Ηταν περισσότερο ενημερωτικές, για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αντιμετωπίζει την πανδημία, με πολύ λιγότερα ανθρώπινα θύματα σε σχέση με άλλες, περισσότερο προηγμένες, χώρες του κόσμου. «Τι θα συμβουλεύατε τον Μπολσονάρο αν τον συναντούσατε σε μια συνεδρίαση των G20;», ρωτάει η Αμανπούρ. Δύο μικρά θαύματα μέσα σε μια φράση: ένας Ελληνας δεν δέχεται πια συμβουλές, αλλά δίνει. Και η χώρα, που τόσο υπέφερε την τελευταία δεκαετία από τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης και τους λάθος χειρισμούς, θεωρείται λανθασμένα μέλος των G20. Πριν από μερικά χρόνια, κάτι τέτοιο δεν θα ήταν απλά αδύνατο, θα ήταν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Αυτό, υπό μια έννοια, είναι success story: το μαύρο πρόβατο έγινε κύκνος.

Το κλισέ θέλει τις κρίσεις να μετατρέπονται σε ευκαιρίες. Ακόμα δεν είμαστε σίγουροι πως η Ελλάδα θα έχει θετικό απολογισμό στο τέλος της πανδημίας. Ομως κάθε μέρα που περνάει χωρίς ραγδαία αύξηση των κρουσμάτων, λένε οι λοιμωξιολόγοι, μας φέρνει πιο κοντά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Και αυτό γίνεται φανερό τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων. Πέρασε καιρός, όμως όλα δείχνουν πως δεν είμαστε πια αυτό που ήμασταν κάποτε – δεν είναι μόνο το κράτος που επιβάλλει προληπτικά μέτρα, αλλά και οι πολίτες που, έστω και με καθυστέρηση, άρχισαν να τα τηρούν. Τουλάχιστον μέχρι η υγειονομική κρίση να τελειώσει και η οικονομία μπει και πάλι στο προσκήνιο, κάτι γίνεται σωστά. Τουλάχιστον μέχρι το Πάσχα, που θα δοκιμαστεί η αντοχή της κοινωνίας, η συμμόρφωση σώζει ζωές. Και φαίνεται.