Νεοφιλελεύθερες αντιφάσεις

Η νεοφιλελεύθερη πολιτική παραδοξότητα του «σκοτώστε το κτήνος» (kill the beast), δηλαδή τις δημόσιες δομές, εμφανίζεται μπροστά μας σε κάθε μεγάλη οικονομική και πολιτική κρίση. Και αυτό διότι τις καλές ημέρες, οι απλοποιημένες νεοφιλελεύθερες ιδέες και οι θεωρητικοί τους πασχίζουν μέσα από περίτεχνα αλλά ως επί το πλείστον αστεία επιχειρήματα να μας αποδείξουν πόσο άχρηστο, ανώφελο και επιβαρυντικό είναι για την οικονομική μας πρόοδο να έχουμε δημόσια συστήματα υγείας και εκπαίδευσης, δημόσιες υποδομές και λειτουργούν κράτος, που βέβαια απαιτούν γενναίες φορολογικές επιβαρύνσεις. Ολες αυτές οι ιδέες υποχωρούν άμεσα μπροστά στην πρώτη μεγάλη κρίση και οι υποστηρικτές τους έρχονται να χειροκροτήσουν από τα υπουργικά τους γραφεία ή από τα μπαλκόνια τους τις δημόσιες δομές υγείας, εκπαίδευσης και ασφάλειας, ενώ θεωρούν αυτονόητο ότι το κράτος εισάγει και πληρώνει σε όποια τιμή έχει διαμορφωθεί τα πιο σύγχρονα φάρμακα που απαιτούνται για να θεραπευτούν όσοι νοσούν. Επιδιώκουν επίσης κρατικές ενισχύσεις για τις επιχειρήσεις τους, επιδοτήσεις για την εργασία τους και ευρύτερα ένα δίχτυ ασφάλειας γύρω από καθετί ορίζεται ως η αυτονόητη κανονικότητα στην καθημερινότητα της ζωής τους και της επιχείρησής τους. Κατόπιν, με το πέρας της κρίσης, όλες αυτές οι δομές που βοήθησαν να σταθεί η κοινωνία και η οικονομία στα πόδια της απαξιώνονται με μεγάλη ευκολία μέσα από νεοφιλελεύθερα λογύδρια και οι άνθρωποι των δημόσιων δομών γίνονται ξανά αχρείαστα βαρίδια που κρατούν, λόγω των φόρων που αναλώνουν, την οικονομία πίσω.

Στις τηλεπικοινωνίες για παράδειγμα, που έλαβαν πάλι μέσα στην κρίση ιδιαίτερη επικαιρότητα όσον αφορά τον κρίσιμο ρόλο και τη χρησιμότητά τους, τα προηγούμενα χρόνια δόθηκε μάχη χαρακωμάτων μεταξύ των παρόχων και της κυβέρνησης με απώτερο σκοπό, από τη μεριά της κυβέρνησης, να σχεδιαστούν δημόσιες παρεμβάσεις που θα αφυπνίσουν ιδιωτικές επενδύσεις. Σκοπός ήταν η χώρα μας να κάνει το αναγκαίο βήμα προς την πρόοδο, δηλαδή να περάσει από την εποχή του χαλκού στην εποχή της οπτικής ίνας, μάχη που η σημερινή κυβέρνηση έχει εγκαταλείψει τρώγοντας απλώς από τα «έτοιμα» της προηγούμενης, όσο αυτά υπάρχουν. Ωστόσο, στην παρούσα δύσκολη συγκυρία της απομόνωσης όπου οι περισσότερες εργασίες καλούνται να διεκπεραιωθούν μέσω των τηλεπικοινωνιακών δικτύων φαίνεται πόσο σημαντική ήταν για τη χώρα η μάχη που έδωσε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ για την ταχεία εξάπλωση των δικτύων νέας γενιάς όσον αφορά τα κινητά και τα σταθερά δίκτυα. Ακόμα, πόσο καίριες ήταν οι δημόσιες παρεμβάσεις και η κρατική και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που επιστρατεύτηκε ως εργαλείο ενίσχυσης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που είχε ανακοπεί, σε σχέση με τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, για πάνω από μία δεκαετία.

Βέβαια όλα τα παραπάνω δεν πρέπει να μας οδηγήσουν σε μια ιδέα κρατικισμού, αλλά στην αντιμετώπιση της οικονομικής προόδου ως ισορροπίας μεταξύ ιδιωτικής πρωτοβουλίας και δημόσιων δομών και στον διαχωρισμό μεταξύ ουσιώδους και μη ουσιώδους οικονομικής δραστηριότητας. Το κράτος οφείλει να διατηρεί ακμαίο το βασικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο θα αναπτυχθεί η επιχειρηματικότητα, και η επιχειρηματικότητα οφείλει να αναγνωρίσει ότι οι δημόσιες δομές συνιστούν το ουσιώδες στοιχείο της συνολικής προόδου και ευημερίας μιας χώρας, άρα και της δικής τους επιχείρησης.

* Ο Βασίλης Μαγκλάρας είναι οικονομολόγος, τ. γενικός γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων