Το ιστορικό γεγονός και τα πολλά του πρόσωπα

Γιατί ένα ιστορικό γεγονός ερμηνεύεται διαφορετικά από διάφορους λαούς; Τι σημαίνει αυτή η διαφοροποίηση; Το 1994 κυκλοφόρησε ένας τόμος στη Γερμανία και στη Γαλλία που περιέχει 44 άρθρα όπου περιγράφονται πώς ερμηνεύεται η Γαλλική Επανάσταση στα σχολικά βιβλία 35 χωρών στις πέντε ηπείρους (Images d’une Révolution). Ενα σχεδόν χθεσινό γεγονός, που συνέβη στο κέντρο του Παρισιού, μπρος τα μάτια χιλιάδων παρατηρητών πέρασε στην ιστορία με διαμετρικά διαφορετικούς τρόπους! Και όλα αυτά τα βιβλία είναι γραμμένα από «επιστήμονες».

Σήμερα η ίδια πράξη κρίνεται θετική, αρνητική, δίκαιη ή μη, ωφέλιμη ή μη, προοδευτική ή καταστροφική, αναγκαία ή τυχαία, έργο των πολλών ή μιας κλίκας, τραγική ή κωμικοτραγική, ηρωική ή άσκοπη, ρομαντική ή ρεαλιστική, ωραία με γνώμονα τις θυσίες των αγωνιζομένων ή αποκρουστική λόγω των αποκεφαλισμών.

Ετσι και το ’21 θα πρέπει να έχει διάφορες «αναγνώσεις». Στην τουρκική ιστοριογραφία έχει άλλη θέση και άλλη στην αγγλική. Αλλά και μέσα σε κάθε εθνική ενότητα υπάρχουν διαφοροποιήσεις, όπως υπάρχει και κάποια σύγκλιση στις γενικές γραμμές. Και τίθεται το ερώτημα: Ποια ερμηνεία είναι η σωστή ή έστω η ακριβέστερη; Με ποια κριτήρια θα κρίνουμε; Οποιαδήποτε όμως και αν είναι η επιλογή δεν θα ικανοποιήσει τους πάντες.

Η ερώτηση μπορεί να απαντηθεί αποστασιοποιούμενοι από το ιστορικό θέμα, βλέποντας τον τρόπο σκέψης μας και αναγνωρίζοντας τους περιορισμούς που επιβάλλει η ταυτότητα του καθενός. Η άποψη ότι υπάρχει μια μόνο σωστή ερμηνεία απλώς είναι λάθος. Δεν ισχύει στην πράξη. Η «μοναδική σωστή ερμηνεία της ιστορίας» μπορεί να υπάρξει ως μια ευχή, ως μια προσωπική επιθυμία. Αλλά μόνο τόσο.

Το χειρότερο είναι ότι συχνά έγιναν απόπειρες να επιβληθεί μια μοναδική σωστή ερμηνεία, αλλά αυτό έγινε στα αυταρχικά και ολοκληρωτικά καθεστώτα. Και στον Μεσαίωνα μέσω της Εκκλησίας. Στα δημοκρατικά καθεστώτα οι γνώμες διαφέρουν. Και αυτό δεν ενοχλεί. Ή μάλλον ενοχλεί στο προσωπικό επίπεδο, αλλά η κοινωνία αναγνωρίζει το δικαίωμα στη διαφορετική ερμηνεία. Οι νόμοι και το σύνταγμα υποστηρίζουν το δικαίωμα διαφωνίας στους πολίτες της χώρας.

Βέβαια υπάρχουν οι δυνάμεις που ακολουθούν τον παλιό τρόπο σκέψης. Αυτοί που θέλουν να υπάρξει μια μοναδική αλήθεια. (Η δική τους!). Προσπαθώ να μη χαρακτηρίσω αυτούς που υποστηρίζουν αυτήν την άποψη. Πάντως σύγχρονοι πολίτες δεν είναι.

200 χρόνια μετά από μια επανάσταση που είχε σε κάποιο βαθμό επηρεαστεί από τα ιδεώδη του Διαφωτισμού (οι απόψεις ποικίλλουν!) και που εναντιώθηκε στην επιβολή της «αυθεντίας» (αν και πιστεύω ότι επέβαλε μια νέα), θα πρέπει να προσεγγίσουμε το θέμα της ιστορίας και της ερμηνείας της με ένα πνεύμα σύγχρονο.

Εννοώ να ενημερωθούμε για τις διάφορες ερμηνείες και αναγνώσεις που υπάρχουν στην εποχή μας και τελικά να αποφασίσουμε, ως άτομα, τι μας ικανοποιεί. Βέβαια ο καθείς θα επιλέξει ανάλογα με την παιδεία του, την ιδεολογία του, το πιστεύω του και τις γενικές του γνώσεις. Ενας καλός τρόπος για να αισθανόμαστε πιο σίγουροι για τις επιλογές μας θα ήταν να αφουγκραστούμε και τι λένε οι άλλοι για μας.

Αν μετά από 200 χρόνια θέλουμε να μάθουμε σε ποιο βαθμό επιτεύχθηκαν τα παλιά οράματα της ελευθερίας, θα πρέπει να παρακολουθήσουμε σε ποιο κλίμα ανεκτικότητας διεξάγονται οι συζητήσεις σχετικά με τις ερμηνείες του ’21.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης