Το τσουνάμι μόνο με τσουνάμι περνάει

Τα χειρότερα βρίσκονται μπροστά μας. Οι οικονομολόγοι ξεσκονίζουν τα πτυχία τους και τα πανεπιστημιακά συγγράμματα αναζητώντας προηγούμενο σε όσα ζούμε. Οι επιχειρήσεις αναζητούν σωσίβιο. Οι επιχειρηματίες ξεφυσούν καταστρώνοντας εναλλακτικά σχέδια, τα οποία την επόμενη μέρα αυτοαναιρούνται. Και οι εργαζόμενοι ανησυχούν.

Σε αυτή τη φάση της οικονομίας, όλοι επικαλούνται ότι προέχει η υγεία του ανθρώπου, αλλά μην πλανάσθε, την επόμενη μέρα αρχίζουν τα προβλήματα. Ακόμα και να υποθέσουμε ότι το εργατικό κόστος το αναλαμβάνει το κράτος, και πάλι ο κίνδυνος παραμένει. Οι προμηθευτές, που θα βλέπουν το κύμα να γίνεται τσουνάμι, θα σπεύσουν κάποια στιγμή να εισπράξουν. Φοβούμενοι τα χειρότερα θα εκδίδουν δικαστικές εντολές και αυτές θα δημιουργούν χρεοκοπίες.

Οι τράπεζες τώρα θα κάνουν υπομονή. Το φθινόπωρο η κατάσταση θα είναι διαφορετική, ειδικά εάν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια προστίθενται στο υφιστάμενο τραπεζικό τσουνάμι.

Βλέπετε, το δύσκολο με την οικονομία είναι η αλληλοσύνδεση των καταστάσεων και η υποχρεωτική αλυσίδα των αντιδράσεων. Αν ξεκινήσει το ξήλωμα, είναι πολύ δύσκολο να το σταματήσεις.

Παρήγορο είναι ότι εν πρώτοις φαίνεται ότι η κρίση δεν έχει σχέση με θεμελιώδη προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και εφόσον (σε αντίθεση με το 2008) κινηθούμε παράλληλα με το πρόβλημα και στη συνέχεια με την ανάκαμψη των υπόλοιπων δυτικών οικονομιών, ενδεχομένως η ζημιά να είναι μικρή. Αυτό εάν δεν βάλουμε τα γνωστά αυτογκόλ, διατηρώντας το εσωτερικό μέτωπο (πολιτικό, κοινωνικό) ενωμένο την επόμενη ημέρα της περιπέτειας.

Αυτό το καλό σενάριο δεν πρέπει όμως να καθυστερήσει και η επαναφορά της οικονομίας θα πρέπει να έχει παρόμοια δυναμική με αυτή της πτώσης. Στο σενάριο αυτό απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η παγκόσμια ύφεση του φαινομένου (αντίστοιχη της Κίνας) σε συνδυασμό με τη δημιουργία εμβολίου, ενδεχομένως και θεραπευτικής αγωγής.

Χρονικά η έναρξή του τοποθετείται στις αρχές Ιουλίου και συμπίπτει με την περίοδο αιχμής του ελληνικού τουρισμού. Θα πει κάποιος, και εύστοχα, έπειτα από όσα πέρασαν οι πολίτες – πελάτες του ελληνικού τουρισμού θα έχουν όρεξη για διακοπές; Η απάντηση είναι «ναι». Η επιστήμη της ψυχολογίας βοηθά εδώ και οδηγεί τους ανθρώπους στο να διαγράφουν το τραύμα αλλά ταυτόχρονα να έχουν ανάγκη, πριν επιστρέψουν στη δουλειά τους, από ανάσες ξεκούρασης και διακοπών. Απλά δεν θα αφορά όλους. Για παράδειγμα, οι ανησυχίες των μεγαλύτερων ηλικιών θα αποτρέψουν για φέτος τα ταξίδια τους. Οι millennials, αντίθετα, αναμένεται να ταξιδέψουν μαζικά. Τα εταιρικά ομαδικά ταξίδια στελεχών θα επιχειρήσουν να επανασυνδέσουν τις σχέσεις που θα έχουν διαρραγεί κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Στο επενδυτικό κομμάτι, η εκκίνηση έργων σαν το Ελληνικό (η γραφειοκρατία του οποίου είναι ευκαιρία να λυθεί τώρα εν μέσω κρίσης) μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις επανενεργοποίησης «παγωμένων» επενδυτικών σχεδίων προς το τέλος του έτους.

Στόχος, το δεύτερο εξάμηνο να μαζέψει τις απώλειες του υφεσιακού πρώτου εξαμήνου. Το αποτέλεσμα του εγχειρήματος θα κριθεί από την ένταση τόσο της κρίσης όσο κυρίως της αντίδρασης.

Με λίγα λόγια, ένα τσουνάμι εξουδετερώνεται συνήθως με ένα αντίστοιχης δυναμικής τσουνάμι…