Η πανδημία «σκοτώνει» τα υψηλά πλεονάσματα

Για δες καιρό που διάλεξε η ευρωζώνη να αλλάξει κουλτούρα αντιμετώπισης κρίσεων. Με βίαιο τρόπο το αργοκίνητο καράβι των «γραφειοκρατών» αφήνει πίσω τις λογικές των πλεονασμάτων και στρέφεται σε πολιτικές τόνωσης της εσωτερικής ζήτησης, σε στήριξη της ρευστότητας και της ανάπτυξης.

Το μοντέλο «μαζέματος» που εφάρμοσε πριν από δέκα χρόνια είχε ως αποτέλεσμα πολλές χώρες, όπως και η Ελλάδα, να μπουν σε λιτότητα διαρκείας. Αλλά γυρίζει πάντα ο τροχός. Η εξάπλωση του ιού αναγκάζει την Ευρώπη να γράψει νέα συνταγή και η παρούσα κρίση αλλάζει το «μυαλό» των ηγετών, που στρέφονται σε στρατηγική επεκτατικής πολιτικής, με ταυτόχρονη νομισματική παρέμβαση και δημοσιονομική ευελιξία. Τα πακέτα τόνωσης τρισεκατομμυρίων ανά τον κόσμο θυμίζουν εποχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η καταιγίδα που πλήττει ανθρώπινες ζωές, και κατ’ επέκταση οικονομίες, έφερε τα πάνω κάτω στον τρόπο που η Ευρώπη βλέπει τα πράγματα.

Αφήνοντας πίσω τις εμμονές, η Ευρώπη σκέφτεται πρόταση για «ομόλογο κορωνοϊού» δηλαδή μπαίνει σοβαρά στο τραπέζι η έκδοση ευρωομολόγου, που αποτελούσε σκέψη ταμπού στην κρίση του 2008, ειδικά από τη Γερμανία. Σήμερα, η καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ δεν αποκλείει την έκδοσή του, αν και ο ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε είναι πιο επιφυλακτικός όσον αφορά το κοινό χρέος.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα. Η Ελλάδα και η ευρωζώνη, λοιπόν, θα αφήσουν τους αυτόματους σταθεροποιητές να λειτουργήσουν. Αλλά ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας. Αν δεν είχε υποστεί η ανθρωπότητα αυτό το πολυεπίπεδο σοκ, ποιες οι πιθανότητες το στενό μυαλό των θεσμών να είχε εγκρίνει, εντός του 2020, την πρόταση της Ελλάδας; Να μειώσει δηλαδή τον στόχο για τα πρωτογενή πλεονάσματα από το 3,5% στο 2%-2,5%, μια κληρονομιά της «καθαρής» εξόδου από τα μνημόνια. Η Αθήνα ζητούσε το αυτονόητο: Να απαλλαγεί επιτέλους από τη λαιμητόμο των δημοσιονομικών στόχων και να της δοθεί ο απαραίτητος χώρος να τονώσει την ανάπτυξη. Μετά το «χαστούκι», η Ελλάδα θα μπορέσει να κάνει πλήρη χρήση της ευελιξίας που θα έχουν και τα άλλα κράτη-μέλη. «Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης δεν θα σταθεί εμπόδιο στις προσπάθειές μας να πολεμήσουμε τον κορωνοϊό» διαμήνυσαν οι Βρυξέλλες.

Η απόφαση είναι πολύ σημαντική. Για παράδειγμα, κάθε μισή μονάδα μείωσης του στόχου του πρωτογενούς πλεονάσματος αντιστοιχούσε σε 1 δισ. ευρώ με βάση τα δεδομένα και τις προβλέψεις για την ανάπτυξη πριν από την πανδημία. Βεβαίως όλα αυτά ανατρέπονται με βάση την προβλεπόμενη καθίζηση του στόχου για ανάπτυξη, αλλά σε κάθε περίπτωση η εγκατάλειψη του στόχου του 3,5% και ο ορισμός ενός νέου όταν θα καταλαγιάσει η κρίση θα έχει επιτρέψει στην Ελλάδα την αύξηση των δαπανών της για την αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων της πανδημίας, αλλά και για την κάλυψη του κόστους του Προσφυγικού. Η Αθήνα, λοιπόν, πέραν των μέτρων που έχουν ήδη δρομολογηθεί, ύψους 3,8 δισ. ευρώ, θα διαθέσει ακόμη περίπου 3 δισ. ευρώ για τη στήριξη της οικονομίας από τον κρατικό προϋπολογισμό. Και τουλάχιστον άλλα τόσα από τον ανασχεδιασμό του ΕΣΠΑ.

Είναι ένα συνολικό «μπαζούκας»10 δισ. ευρώ, χωρίς τις προβλέψεις για την παροχή πρόσθετης ρευστότητας στις επιχειρήσεις από τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Μετά το Πάσχα η αποτίμηση. Οι πραγματικές επιπτώσεις, τα στοιχεία των εσόδων – εξόδων και η απόδοση των μέτρων θα φανούν μετά το Πάσχα, ίσως και από τον Μάιο, αναλόγως της διάρκειας της πανδημίας. Αυτό σημαίνει πως το οικονομικό επιτελείο θα ξαναγράψει τον προϋπολογισμό, αφού δεν υφίσταται ο στόχος 3,5%, ούτε «πιάνουμε» το εκτιμώμενο ΑΕΠ, άρα ούτε και τα προβλεπόμενα έσοδα. Η νέα πραγματικότητα θα αποτυπωθεί στο Μεσοπρόθεσμο Σχέδιο που, καλώς εχόντων των πραγμάτων, θα κατατεθεί από Ιούνιο. Οι συνέπειες θα φανούν κατά το β’ τρίμηνο, καθώς θα είναι μειωμένα τα έσοδα από τον ΦΠΑ, από φόρους κατανάλωσης, από φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων κ.λπ.

Η πληγή σε κάθε περίπτωση είναι μεγάλη, αφού με βάση τα στοιχεία του 2019 την περίοδο Μάρτιο – Ιούνιο στην Ελλάδα «παράγεται» ΑΕΠ 60 δισ. ευρώ. Η τρύπα προέρχεται από την ιδιωτική κατανάλωση που αποτελεί το 70% της οικονομίας, αλλά και από τον τουρισμό. Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, για κάθε 1 δισ. ευρώ απώλειας διεθνών ταξιδιωτικών εισπράξεων προκαλείται μια συνολική (άμεση και έμμεση) μείωση του ΑΕΠ της χώρας κατά περίπου 0,57%, μείωση της απασχόλησης κατά περίπου 0,61%, αύξηση του ελλείμματος του Ισοζυγίου Αγαθών και Υπηρεσιών κατά περίπου 38,9%. Επίσης, τα περσινά στοιχεία δείχνουν πως για κάθε 1 δισ. ευρώ που χάνεται από το ΑΕΠ συνεπάγεται περίπου 400 εκατ. ευρώ αφαίρεση από τα δημόσια έσοδα.