Πρώτη φορά

Είχαμε λοιπόν τις βεβαιότητές μας. Τα «ράφια» της λογικής μας. Πάνω τα ποτήρια, κάτω τα πιάτα. Και μετά ήρθε η πραγματικότητα – απρόβλεπτη, απρόσκλητη, ασύμμετρη – κι έφερε τα πάνω κάτω και άλλαξε τις θέσεις. Αυτό ακριβώς ζούμε. Την απόλυτη ανατροπή των δεδομένων. Και δεν εννοώ μόνο τις συνθήκες της προσωπικής μας καθημερινότητας. Αναφέρομαι, κυρίως, στο γενικό τοπίο. Αυτό που έχει μπει στο μάτι ακόμη και όσων προσποιούνται ότι δεν το βλέπουν.

Για πρώτη φορά σε αυτή τη χώρα το κράτος έτρεξε να προλάβει αυτό που – το πιθανότερο είναι ότι – αργότερα δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει. Εδειξε, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, να είναι μπροστά από τους πολίτες σε συνείδηση, σύνεση, ετοιμότητα, επίγνωση κινδύνου, μέριμνα. Διότι το να σου τύχει μια στραβή στη βάρδια βεβαίως και είναι θέμα τύχης. Το να μπορέσεις όμως να την αντιμετωπίσεις χωρίς να εξοκείλει το πλοίο είναι, σαφώς, θέμα κυβερνησιμότητας. Για πρώτη φορ, ένας φιλελεύθερος Πρωθυπουργός υπερέβη με δική του απόφαση την αμφισημία και την «αρτηριοσκλήρωση» της Ιεράς Συνόδου. Για πρώτη φορά φαίνεται να έσπασε κάτι σαν ξόρκι που κρατούσε δεμένη τη χώρα από τη Μεταπολίτευση και μετά – μπορεί και παλαιότερα. Μια σιωπηρή συμφωνία μεταξύ πολιτικών και πολιτών. Σαν να είχαν πει οι μεν στους δε: «Εσείς θα καμώνεστε τάχα ότι ελέγχετε τι κάνουμε εμείς κι εμείς θα καμωνόμαστε ότι δήθεν ελέγχουμε τι κάνετε εσείς. Στην πραγματικότητα όμως κανείς δεν θα ενοχλεί κανέναν».

Διότι δεν συνεμορφώθην|
Εχουμε κι άλλες πρώτες φορές όμως. Πολύ σημαντικές, θεωρώ, ως προς το context του συλλογικού μας ασυνειδήτου. Για πρώτη φορά το να παραβείς έναν περιοριστικό νόμο δεν κρίθηκε  – για να θυμηθώ ένα παλαιότερο μιμίδιο – ως μαγκιά αλλά ως αυτοταπείνωση. Το «διότι δεν συνεμορφώθην προς τας υποδείξεις» που είχε ξεφύγει από τις συνθήκες του τραγουδιού του Μίκη Θεοδωράκη και είχε εκτραπεί σε τρόπο ζωής (από το να παραβιάσεις το κόκκινο μέχρι να κτίσεις αυθαίρετο) προκαλεί πλέον την κοινωνική κατακραυγή. Τι έγινε; Αλλάξαμε μέσα σε λίγες μέρες; Οχι βέβαια. Δεν γίνονται αυτά. Απλώς προσαρμοστήκαμε. Και μάλιστα σχετικά γρήγορα. Εδώ που τα λέμε, δεν είναι κι εύκολο να απαρνηθεί ο Ελληνας το καφενείο. Οχι ως τόπο. Ως ιδέα. Ως παράδοση του «συναθροίζεσθαι» από την Αγορά της Αθήνας των κλασικών χρόνων.

Μεσόγειο τη λεν
Και κοίτα να δεις τώρα που εμείς οι ρέμπελοι και οι ατάσθαλοι της Μεσογείου, τα παλιόπαιδα τα ατίθασα της Ευρώπης, αποδειχτήκαμε πιο πειθαρχημένοι, προσαρμοστήκαμε στα νέα δεδομένα πιο γρήγορα (έστω και ένα βήμα) από τα ρετιρέ του ευρωπαϊκού χάρτη. Σαν να ανασύραμε από τις αλλεπάλληλες στρώσεις της ορθόδοξης παράδοσης την προτεσταντική έννοια της προσωπικής ευθύνης.

Οχι, δεν γίνονται θαύματα. Απλά η μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς λέει ότι οι φτωχοί άνθρωποι, όπως και οι φτωχοί λαοί (κι εμείς φτωχύναμε πολύ την τελευταία δεκαετία συγκριτικά, έστω, με μια επίπλαστη ευμάρεια) ανησυχούν πολύ για την υγεία τους. Διότι ξέρουν ότι είναι η πιο σταθερή «περιουσία» που έχουν.