Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη

Αν κι έχω γεννηθεί στο Ρέθυμνο της Κρήτης (όπου κι έζησα μονάχα ελάχιστες εβδομάδες), όπως κι έχω διαμείνει επί μακρά χρονικά διαστήματα σε διάφορες περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά – στη Φρεαττύδα, στα Εξάρχεια, στο Χαλάνδρι -, δεν θα δίσταζα ούτε στιγμή να αυτοπροσδιοριστώ ως Κυψελιώτης. Στην Ανω Κυψέλη και στην Πλατεία Κυψέλης έζησα συγκριτικά τα περισσότερα χρόνια, γύρω στα είκοσι πέντε – και μάλιστα εκείνα τα χρόνια που θεωρούνται ως τα πλέον καθοριστικά: από την ύστερη παιδική μου ηλικία έως τα τριάντα και κάτι. Κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η Κυψέλη ήταν αρκετά διαφορετική από τη σημερινή, σαφώς λιγότερο υποβαθμισμένη οικονομικά ή, αν προτιμάτε, πιο κοινωνικά αναβαθμισμένη. Δεν είναι τυχαίο ότι η κεντρική οδική της αρτηρία εθεωρείτο ως η «Βία Βένετο» της κοσμικής Αθήνας, ούτε ότι ο ίδιος δρόμος ήταν ταυτισμένος με τη διαβόητη «έκλυση των ηθών». Αξέχαστο ντοκουμέντο εκείνης της εποχής είναι το «Ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη» (1965) με τον Αλκη Γιαννακά, που εγώ τότε – ούτε έξι χρονών – δεν μπορούσα φυσικά να το δω ως «αυστηρώς ακατάλληλον».

Παρότι δεν είχαμε πρόσβαση στα «ακατάλληλα» (εκτός και αν, με κίνδυνο της σωματικής μας ακεραιότητας, σκαρφαλώναμε σε καμιά οικοδομή και παίρναμε μάτι από κανένα θερινό σινεμά), για εμάς τα παιδιά η Κυψέλη ήταν ο επίγειος παράδεισος. Πρώτα απ’ όλα, είχε αμέτρητους κινηματογράφους, που βάσκανος μοίρα προόριζε τις επόμενες δεκαετίες να μετατραπούν σε μπιλιαρδάδικα, πάρκινγκ, σουπερμάρκετ και πολυκατοικίες: «Κολοσσαίον», «Ρόξυ», «Αττικόν», «Αμπασαντόρ», «Κυψέλη», «Κυψελάκι», «Ριάλτο», «Λουζιτάνια» κ.ο.κ. Κατά δεύτερο λόγο, ήταν η χρυσή εποχή της ελληνικής κωμωδίας – και σχεδόν όλες οι κωμωδίες ήταν εξ ορισμού «κατάλληλες» (οι… σεξοκωμωδίες, ως είδος, άνθησαν λίγο αργότερα). Μια από τις πιο εμβληματικές ήταν η «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη» (1968) του Ντίνου Δημόπουλου, παραγωγή της Φίνος Φιλμ, βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό έργο των Νίκου Τσιφόρου – Πολύβιου Βασιλειάδη, με τη Μάρω Κοντού και τον Αλέκο Αλεξανδράκη ως πρωταγωνιστικό δίδυμο, αλλά και την Κατερίνα Γιουλάκη και τον Γιάννη Βογιατζή σε ρόλους – κλειδιά. Την περίοδο 1968-1969 – μας πληροφορεί ο Στάθης Βαλούκος στη «Φιλμογραφία Ελληνικού Κινηματογράφου 1914-1984» (έκδοση της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών, 1984) – είχε κόψει 396.882 εισιτήρια και είχε τερματίσει στην 11η θέση μεταξύ 108 ελληνικών ταινιών. Ασφαλώς τα επόμενα χρόνια, με τις αλλεπάλληλες τηλεοπτικές επαναλήψεις, την είδαν περίπου οι… πάντες.

Από μιαν άλλη πηγή, τον «Ελληνικό Κινηματογράφο» (Ελληνικά Γράμματα, 2005) των Αγγελου Ρούβα – Χρήστου Σταθακόπουλου, μαθαίνουμε ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο ρόδινα και ανέμελα, όσο ήθελε να τα δείχνει η ίδια η ταινία. Η μεγάλη σκιά της δικτατορίας είχε σκεπάσει την Ελλάδα από το 1967 και μία από τις μικρότερες παράπλευρες συνέπειες ήταν και η απαγόρευση της εξόδου από τη χώρα του Αλέκου Αλεξανδράκη, ηθοποιού και σκηνοθέτη γνωστών αριστερών φρονημάτων (το κοντινό τότε 1961 είχε υπογράψει τη σπαραχτική «Συνοικία το Ονειρο», που την είχε… κατασπαράξει η λογοκρισία), ώστε να λάβει μέρος στα γυρίσματα που επέβαλλε το σενάριο στην Ιταλία. Ετσι, όμορφα κι απλά, τα γυρίσματα της Ιταλίας μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα και καμία ανεπιθύμητη πολιτική «επιπλοκή» δεν εμπόδισε το μήνυμα που ήθελε να μεταδώσει η ταινία στο κοινό της. Ποιο ήταν αυτό το μήνυμα; Δεν ήταν διαφορετικό από το μήνυμα που εξέπεμπε η Κυψέλη – εάν όχι ολόκληρη η Ελλάδα – εκείνων των ημερών: η ζωή είναι σύντομη, ευχάριστη, ολίγον σαχλή, αλλά δεν πειράζει· τίποτε δεν χρειάζεται να παίρνεις πολύ στα σοβαρά· ιδίως εμείς οι Ελληνες δεν έχουμε κανένα λόγο να πάσχουμε από ξενομανία – όπως η Γιουλάκη στην ταινία – διότι είμαστε τάλε κουάλε με τους Ευρωπαίους, μη σας πω και καλύτεροι. Αρα; Πάρε παπούτσι από τον τόπο σου, κ.λπ., κ.λπ.

Δεν γνωρίζω εάν η κυρία Θεώνη Χρονοπούλου έχει κάποια σχέση με την Κυψέλη, την πραγματική Κυψέλη – διότι με το παγκόσμιο «μοντέλο Κυψέλη», τον ύμνο στην ανέμελη ζωή, έχει σίγουρα, όπως έχουμε και οι περισσότεροι. Η αλήθεια είναι πως δεν γνωρίζω τίποτε για αυτήν, εκτός από τα ψιχία στοιχείων που δίνει η ίδια σε μια «ανοιχτή επιστολή» της, ανεβασμένη στα social media, σταλμένη από την «πρώτη γραμμή του μετώπου». Μεταφέρω χαρακτηριστικά αποσπάσματα: «Αγαπητοί συμπατριώτες […] Ζω στο Οντέρτζο. Μια πανέμορφη πόλη στην επαρχία του Τρεβίζο […] Θέλω να μοιραστώ μαζί σας αυτή την τόσο άσχημη “εμπειρία” που ζούμε εδώ στην Ιταλία τον τελευταίο μήνα. Στην αρχή ήταν όπως στην Ελλάδα. Λίγα κρούσματα από δω κι από κει […] Τρομάξαμε αλλά δεν δώσαμε τη σημασία που έπρεπε […] Οταν σαν πρώτο μέτρο έκλεισαν τα σχολεία, οι γονείς διαμαρτύρονταν για το πού θα αφήνουν τα παιδιά τους για να πάνε στη δουλειά· που είναι απόλυτα φυσιολογικό. Οταν έκλεισαν τα αεροδρόμια, διαμαρτύρονταν γιατί τους χαλούσαν τη διασκέδαση ή τις δουλειές. Κι αυτό φυσιολογικό· το θεωρούσαμε υπερβολή. Και κανένας δεν έμενε σπίτι του. Δεν άφηναν τον καφέ ή το βραδινό ποτό με τους φίλους. Δεν καταλάβαμε πως δεν είναι διακοπές. Κι άρχισαν οι θάνατοι. Τα παιδιά δύσκολα αρρωσταίνουν, αλλά αρρωσταίνουν ή γίνονται φορείς και πάνε στους παππούδες […] Γιατί οι παππούδες δεν άφηναν το καφενείο για κάτι τόσο ασήμαντο. Κι άλλοι θάνατοι. Γιατί κανείς δεν μπορεί να πει στους έφηβους τι να κάνουν. Αυτοί είναι μάγκες, ξέρουν καλύτερα. Κι άλλοι θάνατοι […] Οι νεκροί έχουν φτάσει τους 827, μέχρι τις 18:00 σήμερα, 11/3/2020. Δεν είναι για να σας φοβίσω. Είναι μόνο για προειδοποίηση. Σας παρακαλώ. Μείνετε σπίτια σας…».

Η κυρία Χρονοπούλου δεν ξέρει πού θα σταματήσει το κοντέρ με τους νεκρούς στην Ιταλία. Εμείς, πάλι, καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, μετράμε ήδη τον πρώτο μας νεκρό από τον κορωνοϊό και δεν ξέρουμε πότε θα σταματήσουμε να μετράμε. Οι πιο απαισιόδοξοι λένε πως βρισκόμαστε δύο με τρεις εβδομάδες πίσω από την Ιταλία, ενώ οι πιο αισιόδοξοι ευελπιστούν ότι δύο με τρεις εβδομάδες αρκούν για να έχουμε διαφορετική εξέλιξη, αρκεί να μην επαναλάβουμε τα λάθη της Ιταλίας και, κυρίως, την εθελοτυφλία και τον ζαμανφουτισμό που η κυρία Χρονοπούλου τόσο αδρά περιγράφει. Στην πραγματικότητα κανένας μας – ούτε οι ειδήμονες – δεν ξέρει πώς θα εξελιχθεί η πανδημία, επειδή δεν μπορεί καν να εικάσει πώς θα μεταλλαχθεί ο κορωνοϊός. Αυτό που ξέρουμε όλοι είναι πως πρέπει (προσωρινά;) να πάρουμε διαζύγιο από την κανονικότητα. Να αποχαιρετήσουμε την «Κυψέλη» των παιδικών μας χρόνων. Ούτε και τότε ήταν τόσο… κανονική, εδώ που τα λέμε.