Επερχόμενη παγκόσμια ύφεση;

Την περασμένη Τρίτη, το επόμενο πρωινό των ανακοινώσεων της ιταλικής κυβέρνησης με τις οποίες ολόκληρη η χώρα τέθηκε σε καραντίνα, έπαιρνα την πρωινή πτήση από Ρώμη για Αθήνα. Αφηνα πίσω μου μία χώρα σε παράλυση, σε ένα πρωτοφανές για ευρωπαϊκή χώρα lock-down, με ένα σύστημα υγείας να μην μπορεί πλέον να ανταπεξέλθει, και με μία οικονομία να οδεύει ταχύτατα προς την ύφεση. Σκηνές από το κοντινό μας μέλλον;

Η συζήτηση για τις παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις του κορωνοϊού προχωρά παράλληλα με τις ανησυχίες για το εύρος της απώλειας ανθρώπινων ζωών, καθώς από την εξάπλωση του ιού φαίνονται όλο και πιο καθαρά τα χαρακτηριστικά πανδημίας. Στη συζήτηση αυτή κυριαρχούν οι συγκρίσεις με τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009 που ξεκίνησε στις ΗΠΑ και στα καθ’ ημάς μετατράπηκε στην κρίση της ευρωζώνης και στη δική μας ιδιαίτερη και πολύχρονη πολυ-κρίση.

Η χρηματοπιστωτική κρίση μετατράπηκε από κρίση εμπιστοσύνης εξαιτίας των ενυπόθηκων δανείων υψηλού ρίσκου σε οικονομική κρίση όταν η έλλειψη ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα οδήγησε σε γενικότερη κατάρρευση της ζήτησης. Παρά την παρέμβαση των κυβερνήσεων, οι επιπτώσεις ήταν παγκόσμιες. Συγκριτικά, η σημερινή κρίση είναι πιο περίπλοκη: αποτελεί συνδυασμό ενός σοκ από την πλευρά της προσφοράς, καθώς καταρρέει η παραγωγή και «σπάνε» οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, αλλά και της ζήτησης, καθώς η δραστική μείωση κατανάλωσης επηρεάζει σειρά τομέων, με πιο σημαντικές τις μεταφορές.

Η βύθιση των χρηματοπιστωτικών αγορών, η άνοδος των spreads στα επιτόκια δανεισμού, και η ήδη ορατή επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας αποτελούν ενδείξεις ότι βραχυπρόθεσμα το παγκόσμιο οικονομικό σοκ θα είναι σημαντικό. Το βάθος και η διάρκεια όμως της κρίσης θα εξαρτηθούν από δύο παράγοντες: τις ατομικές συμπεριφορές και τις κυβερνητικές πολιτικές. Οσο πιο γρήγορα αλλάξουν οι συμπεριφορές τόσο ταχύτερα θα σταματήσει ή θα επιβραδυνθεί η εξάπλωση του ιού. Οι επιλογές «αυτοπεριορισμού» και οι δρακόντειες κυβερνητικές αποφάσεις περιορισμού της δραστηριότητας είναι συνεπώς απολύτως αναγκαίες και επείγουσες, παρά το προφανές βραχυπρόθεσμο κόστος.

Τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις από πλευράς δημοσιονομικών εργαλείων; Πολλά, κυρίως από την πλευρά των δαπανών (οι μειώσεις φόρων δεν βοηθούν τόσο άμεσα). Από στήριξη των επιχειρήσεων που πλήττονται στις μεταφορές και στον τουρισμό, μέχρι των νοικοκυριών που θα χάσουν μέρες από τη δουλειά τους. Μαζί και κεντρικές τράπεζες όπως η ΕΚΤ που μπορούν να προσφέρουν απαραίτητη ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα ώστε να μην ασφυκτιούν επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Η ΕΕ κινείται ήδη σε αυτήν την κατεύθυνση, βάζοντας στην ουσία στην άκρη τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας. Θα χρειαστεί σίγουρα να κάνει πολλά παραπάνω.

Ολα αυτά αφορούν φυσικά και τη χώρα μας. Καλύτερα δραστικά μέτρα περιορισμού της εξάπλωσης τώρα, παρά αργότερα. Πλήρης χρήση όλων των διαθέσιμων δημοσιονομικών εργαλείων και ευελιξία από το τραπεζικό σύστημα, με τη στήριξη της ΕΚΤ. Το σοκ σε τομείς όπως οι μεταφορές και ο τουρισμός θα είναι μεγάλο, η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί σημαντικά, το κόστος δανεισμού θα αυξηθεί, οι επενδύσεις θα καθυστερήσουν. Η ελπίδα είναι να μην μπούμε σε νέο φαύλο κύκλο, και σε μεγάλο βαθμό αυτό θα εξαρτηθεί από την ταχύτατα συντονισμένης ανταπόκρισης της κρίσης σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι οικονομολόγος, πρώην υπουργός