Ο τελευταίος πειρασμός

Οχι πως ξέρει κανείς τι να πιστέψει. Δεν ξέρει εάν τα κρούσματα μειώνονται θεαματικά, όπως ανακοίνωσαν επίσημα οι Αρχές, ή εάν για ακόμη μία φορά η προπαγάνδα κρύβει την πραγματικότητα, όπως καταγγέλλουν κάποιες λίγες αλλά οπωσδήποτε θαρραλέες φωνές. Σε κάθε περίπτωση, όμως, το κινεζικό μοντέλο – αυτό που διαφημίζεται ως μοντέλο αποφασιστικότητας, πειθαρχίας και ταχύτητας, ενώ πιθανότατα είναι ένα μοντέλο συσκότισης και βραδύτητας -, είναι εδώ για να τραβήξει το βλέμμα της Δύσης τώρα που η Δύση βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν εφιάλτη.

Μόνο που αυτή τη φορά τα δυτικά βλέμματα δεν στρέφονται στο Πεκίνο για έναν θεωρητικό στοχασμό. Η Δύση δεν αναρωτιέται εάν ένα αυταρχικό καθεστώς μπορεί κι αυτό πια να κουμπώσει με την οικονομία της αγοράς, όπως συνέβαινε έως τώρα μόνο με τις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Το πρόβλημα αυτή τη φορά είναι πρακτικό και διατυπώνεται ως εξής: Μήπως το κινεζικό μοντέλο είναι το κατάλληλο για την αντιμετώπιση μιας πανδημίας; Μήπως η δημοκρατία παραείναι χαλαρή για να μπορέσει να αναχαιτίσει αυτό το φονικό όπλο;

Καθόλου τυχαία, ο προβληματισμός τέθηκε πρώτα στην Ιταλία. Ναι, το καθεστώς υποβάθμισε στην αρχή το πρόβλημα. Εκρυψε, λογόκρινε, απείλησε, τρομοκράτησε. Αλλά από τις 23 Ιανουαρίου εφάρμοσε ένα σχέδιο τεραστίων διαστάσεων. Αεροδρόμια, τρένα, εργοστάσια, γραφεία και σχολεία σταμάτησαν να λειτουργούν στην επαρχία Ουχάν. Οι εσωτερικές μετακινήσεις απαγορεύτηκαν. Κι όλα αυτά, παρατηρεί ο ιταλικός Τύπος, δεν έγιναν με εκκλήσεις στη λογική και την υπευθυνότητα. Η υποχρέωση παραμονής στο σπίτι ήταν διαταγή – διαταγή τόσο αδιαμφισβήτητη ώστε διακόπηκε το πρωτάθλημα ποδοσφαίρου χωρίς κανένας να τολμήσει να διαμαρτυρηθεί. «Δεν θα έπρεπε να κάνουμε κι εμείς το ίδιο με το Καμπιονάτο;» αναρωτιέται η Corriere della Sera.

Το κοντράστ είναι πολύ έντονο για να μην το δει κανείς. Στην Ιταλία όχι μόνο διέρρευσε το σχέδιο έκτακτης ανάγκης, αλλά επιπλέον έκανε πολλούς κατοίκους του Βορρά με καταγωγή από τον Νότο να πάρουν την αντίστροφη πορεία της εσωτερικής μετανάστευσης. Ο Μίμης ο Σιδεράς, ένα κινηματογραφικό πρόσωπο που τη δεκαετία του ’60 συμβόλισε όσο λίγα το ρεύμα από τον φτωχό Νότο στον πλούσιο Βορρά, έτρεξε τώρα πίσω στο χωριό του. Ας έριχνε όμως μια ματιά στην Κίνα και σε όλους εκείνους τους περιορισμούς που επέβαλε το καθεστώς. Ολα μοιάζουν να έγιναν με πειθαρχία, αλλά και με μια ταχύτητα που ακόμη και τώρα η Ευρώπη δείχνει να μην μπορεί να ακολουθήσει.

Είναι ένας προβληματισμός που έθεσε και ο ελβετικός Τύπος. Τι έκαναν σωστά οι γείτονες της Κίνας που δεν κάναμε εμείς στην Ευρώπη; Η Ταϊβάν, γράφει η ΝΖΖ, έχει περίπου την ίδια έκταση με την Ελβετία, αλλά τριπλάσιο πληθυσμό. Την περασμένη Τρίτη η Ελβετία ανακοίνωσε σχεδόν 500 επιβεβαιωμένα κρούσματα, την ώρα που η Ταϊβάν είχε μόλις 45. Η Γερμανία μετρούσε 1.200 κρούσματα, αλλά το Βιετνάμ των επιπλέον δέκα εκατομμυρίων κατοίκων σε σχέση με τη Γερμανία μόλις τριάντα και κάτι. Λιγότερα κρούσματα συγκριτικά έχουν τόσο το Χονγκ Κονγκ όσο και η Σιγκαπούρη.

Η εξήγηση, σύμφωνα με την ελβετική εφημερίδα, δεν βρίσκεται στον καθεστωτικό αυταρχισμό αλλά στη γεωγραφική εγγύτητα και την πικρή εμπειρία από τον Sars το 2003, τον H1N1 το 2009 και το 2010, τον Mers το 2015. Το κλειδί σε όλες τις περιπτώσεις ήταν η αστραπιαία αντίδραση. Και το μυστικό, η καχυποψία απέναντι στο ίδιο το κινεζικό καθεστώς. Οι Αρχές της Ταϊβάν δεν περίμεναν την επιβεβαίωση της είδησης πως το καθεστώς επιχειρούσε να αποκρύψει την εκδήλωση των πρώτων κρουσμάτων. Αρχισαν να θερμομετρούν αμέσως όσους έμπαιναν στη χώρα για να απαγορεύσουν εντελώς στη συνέχεια την είσοδο σε εκείνους που προέρχονταν από την  Κίνα. Στο Βιετνάμ η καραντίνα επιβλήθηκε μαζί με την εκδήλωση των πρώτων κρουσμάτων, ενώ η χώρα έκλεισε τα σύνορά της με την Κίνα παρά το γεγονός πως είναι ο πιο σημαντικός οικονομικός της εταίρος. Και στο Χονγκ Κονγκ γιατροί και νοσηλευτές κατέβηκαν σε απεργία για να κάνουν οι Αρχές ό,τι το Βιετνάμ και η Ταϊβάν.

Απέναντι στην Κίνα, οι γείτονές της δεν ξέρουν μόνο τι πρέπει να κάνουν αλλά και με ποιον έχουν να κάνουν. Ξέρουν πως η αλήθεια μπερδεύεται τις περισσότερες φορές με την προπαγάνδα. Και ξέρουν πως το καθεστώς θα επιχειρήσει να μετατρέψει αυτήν την κρίση δημόσιας υγείας με το τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος σε μια ευκαιρία ενίσχυσης της εικόνας του. Αν υπήρχε έστω και μια πιθανότητα να εξαπλωθεί ο ιός της δυσαρέσκειας, αυτή θα έπρεπε να εκμηδενιστεί από την αρχή. Κάπως έτσι εμφανίστηκε στο επίσημο πρακτορείο ειδήσεων ένα άρθρο που υμνολογούσε τον κινέζο πρόεδρο επειδή «έχει αγνή καρδιά και θέτει σε απόλυτη προτεραιότητα τον λαό του». Ο Σι παρουσιάζεται ως ένας ηγέτης που όχι μόνο έσωσε τη χώρα του από την υγειονομική καταστροφή αλλά κέρδισε και χρόνο για τον υπόλοιπο κόσμο.

Τι μένει λοιπόν για την Κίνα να κάνει ο υπόλοιπος κόσμος; Να μιμηθεί το μοντέλο της. Για να βάλει φρένο στην πανδημία, το Πεκίνο έβαλε φρένο σε μια ολόκληρη χώρα. Αλλά συγχρόνως, το κόμμα – κράτος δεσμεύθηκε πως δεν θα αφήσει την οικονομία να πεθάνει από το ιό. Το κρατικό χέρι βοήθειας είναι εδώ.

Αν ξενίζει ο αυταρχισμός και ακόμη περισσότερο η προπαγάνδα, αυτός ο τελευταίος, ο οικονομικός, είναι για την Ευρώπη ο πιο συμβατός πειρασμός του κινέζικου μοντέλου. Ενός μοντέλου που, κρίνοντας από την ευρωπαϊκή δυσπραγία στην κρίση του 2008, δίνει τώρα πια στις φιλελεύθερες δημοκρατίες ακόμη και μαθήματα οικονομίας της αγοράς.