Ας ξεχάσουμε {LF}αυτά που ξέρουμε

«Είναι το πιο περίεργο συναίσθημα του κόσμου. Περπατάς στον δρόμο, βλέπεις έναν φίλο σου κι όταν εκείνος έρχεται προς τη μεριά σου, εσύ κάνεις ένα βήμα στο πλάι για να διατηρήσεις ασφαλή απόσταση». Το περιγράφουν οι Ιταλοί εδώ και μέρες. Το ένα σύνθημα είναι «Mένουμε σπίτι» και το άλλο «Στον δρόμο τηρείτε ένα μέτρο απόσταση από τους άλλους».

Ας ξεχάσουμε αυτά που ξέρουμε. Η πανδημία του κορωνοϊού μεταμορφώνει σαρωτικά τη ζωή μας, αλλάζει μικρές συνήθειες αλλά και σημαντικές στιγμές της καθημερινότητας.

Αρχής γενομένης από τα σχολεία και τα ΑΕΙ που θα παραμείνουν κλειστά τουλάχιστον έως τις 24 Μαρτίου, ενώ ματαιώνονται όλες οι μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις έως τις 12 Απριλίου. Το κλείσιμο των σχολείων αφήνει χιλιάδες παιδιά, εφήβους και νέους με άπειρο χρόνο στη διάθεσή τους, όχι όμως και με άπειρο χώρο, μια και η απαγόρευση έχει στόχο να μη μετακινούνται και να παραμένουν μακριά από τις ευπαθείς ομάδες, δηλαδή τις μεγαλύτερες ηλικίες. «Το πιο δύσκολο πράγμα από αυτό που ζούμε», λέει η Μιλανέζα Πάολα Λοκάτι, «είναι το να κρατώ μέσα στο σπίτι την έφηβη κόρη μου. Μαλώνει συνέχεια μαζί μας, αλλά ξέρουμε ότι είναι για το καλό όλων να ακολουθήσουμε τις οδηγίες. Κάνει διαδικτυακά μαθήματα ή έτσι ελπίζουμε, μια και είναι συνέχεια κλεισμένη στο δωμάτιό της».

Πώς να της πούμε ότι τώρα με τον ωραίο καιρό οι καφετέριες εδώ είναι γεμάτες; «Κι εμείς έτσι ήμασταν στην αρχή της επιδημίας. Πηγαίναμε για καφέ, πηγαίναμε Σαββατοκύριακο για σκι, βγαίναμε. Τώρα τα σκέφτομαι αυτά και παγώνει το αίμα μου, όταν τα συνδυάζω με τα εκατοντάδες θύματα. Ημασταν μοιραία αφελείς. Σαν να βρισκόμασταν σε άρνηση και νομίζαμε ότι υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος. Μην κάνετε κι εσείς το ίδιο. Δεν μπορούμε να το σταματήσουμε. Αν καθυστερήσουμε όμως την εξάπλωση, θα μειωθεί η πίεση στα νοσοκομεία».

Ο,τι προγράμματα καθημερινότητας είχε φτιάξει μια οικογένεια αλλάζουν ριζικά. Προκειμένου να μείνουν σπίτι με τα παιδιά θεσπίστηκε η άδεια ειδικού σκοπού για εργαζόμενους γονείς, η δυνατότητα τηλεργασίας για όσους χρειάζεται για την προστασία των ευπαθών ομάδων, ενώ προβλέπεται ακόμα και η μείωση του ωραρίου εργασίας – αφορά τους δημοσίους υπαλλήλους και τους εργαζομένους στους φορείς της γενικής κυβέρνησης – μέχρι και 25% ημερησίως. Αν μπορούμε να το φανταστούμε, καλό θα είναι η πλατεία Συντάγματος να μοιάζει με την πλατεία μπροστά από το Ντουόμο, στο κέντρο του Μιλάνο: τα περιστέρια να είναι περισσότερα από τους ανθρώπους. Το αντισηπτικό να γίνει προέκταση του χεριού μας. Να μη δούμε κανένα στον δρόμο να ανταλλάσσει σταυρωτά φιλιά. Και όταν βλέπουμε ηλικιωμένους, καλό είναι να τους υπενθυμίζουμε ευγενικά (και πάντα σε απόσταση τουλάχιστον ενός μέτρου) ότι θα ήταν προτιμότερο να βρίσκονται στο σπίτι τους.

Το τέλος του μήνα μπορεί να βρει τους πιο ατίθασους στη φυλακή, καθώς προβλέπονται αυστηρές ποινές για όσους παραβιάζουν τα μέτρα για την αποτροπή εξάπλωσης του κορωνοϊού, όπως τόνισε ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Βασίλης Πλιώτας.

Ας συμμορφωθούμε λοιπόν, βρίσκοντας καταφύγιο στην τέχνη. Τα βιβλία είναι μια σπουδαία λύση για όλους εμάς τους ελεύθερους πολιορκημένους. Κάποια θέατρα όπως το Εθνικό ή το Τέχνης προσφέρουν ήδη διαδικτυακά, δωρεάν ή με συμβολικό τίμημα, παλαιότερες ή και τωρινές παραστάσεις τους. Ευκαιρία να κάνουμε βουτιά στο διεθνές δραματολόγιο. Αλλά και στις ταινίες που θα θέλαμε να δούμε και δεν προλάβαμε. Η κυβερνητική απόφαση προβλέπει το κλείσιμο για τις επόμενες τουλάχιστον 15 ημέρες θεάτρων, κινηματογράφων και χώρων πολιτιστικών εκδηλώσεων καθώς και κέντρων διασκέδασης. Πάλι καλά, γιατί κάποιοι Μιλανέζοι υιοθέτησαν στις αρχές της κρίσης το hashtag #Milanononsiferma (Το Μιλάνο δεν θα σταματήσει) κάνοντας απόπειρες να βρίσκονται σε κάποια μπαρ τα βράδια. Σταμάτησαν γρήγορα όταν είδαν την αύξηση των θυμάτων. Μια πόλη κλείνει όταν χάνονται εκατοντάδες κάτοικοί της και όχι όταν στερούμαστε για λίγο τα κοκτέιλ του αγαπημένου μας μπάρμαν.

Οι μεταφορές μας περιορίζονται στο ελάχιστο και για απολύτως απαραίτητους λόγους. Απολυμάνσεις γίνονται ήδη σε όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς και παρέχονται αντισηπτικά στους εργαζομένους, όμως η καλύτερη αντιμετώπιση είναι η προσοχή. Στα μέσα μαζικής μεταφοράς, λόγω στενότητας χώρου, οι κίνδυνοι ελλοχεύουν. «Οταν ένας άνδρας έβηξε μέσα στο τραμ», περιγράφει ένας κάτοικος της Ρώμης, «αρχίσαμε να τρέχουμε όλοι προς την άλλη άκρη του βαγονιού».

Στο πλαίσιο των νομοθετικών ρυθμίσεων παρατείνεται για έναν μήνα η ισχύς των επιδομάτων (Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και το Επίδομα Στέγασης) στις περιπτώσεις που απαιτείται η υποβολή νέας αίτησης, ενώ αναστέλλεται η λειτουργία των δικαστηρίων και των εισαγγελιών της χώρας. Αναστολή υπάρχει και στη λειτουργία των παραγωγικών σχολών στις Ενοπλες Δυνάμεις έως τις 10 Απριλίου. Οσο για την Εκκλησία, αναστέλλεται η λειτουργία των κατηχητικών σχολείων καθώς και των σχολών αγιογραφίας. Για τη θεία λειτουργία το συζητήσαμε ήδη εκτενώς, δημόσια και ιδιωτικά. Μεγάλα παιδιά είμαστε, ας πάρουμε την ευθύνη τη δική μας και εκείνων που χρειάζονται προστασία. Δόξα τω Θεώ, η τεχνολογία μάς δίνει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε λειτουργίες εκ του μακρόθεν για την προστασία της δημόσιας υγείας.

Η αλήθεια είναι πως όλη αυτή η περιπέτεια που ζούμε προσφέρει ευκαιρίες για στοχασμό. Ιδιαίτερα εάν νοσήσουμε, μια κατάσταση που, όπως ξέρουμε, βοηθά στην ενδοσκόπηση. Ο ποιητής Τζον Ντον είχε πυρετό όταν έγραψε την περίφημη ωδή του στη συνεργασία ξεκινώντας με το «Κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί, εντελώς μόνο του». Κάτι που είναι καλό να θυμόμαστε διαρκώς αυτές τις ημέρες.

Και μετά υπάρχουν οι δομικές αλλαγές. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος επιτάχυνε την ένταξη των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, γιατί έπρεπε να αντικαταστήσουν τους άνδρες. Η ισπανική γρίπη του 1918 με τα εκατομμύρια νεκρούς επιτάχυνε τη δημιουργία του δημόσιου συστήματος υγείας. Ο κορωνοϊός δοκιμάζει τώρα τα όρια του συστήματος αυτού. Ηδη για να αντιμετωπιστεί ο όγκος των πολιτών που προσέρχονται στα νοσοκομεία πάγωσαν τα προγραμματισμένα χειρουργεία καθώς και τα απογευματινά ιατρεία. Καλό θα είναι να μην επιβαρύνουμε την κατάσταση την οποία δίνουν μάχη να αντιμετωπίσουν γιατροί και νοσηλευτές. «Αν δεν πάτε για δουλειά, μη θεωρήσετε ότι είναι αργία και μην πάτε για καφέ» τονίζει ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου Αθανάσιος Εξαδάκτυλος. «Ο αυτοπεριορισμός όλων μας τις επόμενες ημέρες είναι πολύ σημαντικός».

Ολα αυτά ίσως μας οδηγήσουν σε μια νέα αποδοχή του απρόβλεπτου. Μέχρι τώρα ανησυχούσαμε για τις αντιστάσεις στην αντιβίωση, για τη σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας και την καταστροφή οικοσυστημάτων, απειλές που αυτή τη στιγμή μοιάζουν μακρινές. Ακόμα και οι χειρότερες πανδημίες του περασμένου αιώνα, πάντως, δεν οδήγησαν στον αφανισμό του ανθρώπινου είδους. Ας γίνουν λοιπόν κομμάτι της επιμόρφωσής μας. Εάν μπορούμε τώρα να στηριχθούμε στη διεθνή συνεργασία, ίσως μπορέσουμε να την επικαλεστούμε και αργότερα.

H συνεργασία των πολιτών με τις αποφάσεις των Αρχών αφορά ακόμα και πολύ προσφιλείς τους εκδηλώσεις. Η αναστολή της λειτουργίας των πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου και μπάσκετ προκάλεσε μεγάλη θλίψη εκατομμυρίων φιλάθλων. Οπως πολύ σωστά είπε όμως ο Γιάννης Αντετοκούνμπο, «το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ γίνονται δευτερεύον ζήτημα. Να προσέχετε εσάς και την οικογένειά σας».

Είναι ιστορική ειρωνεία το γεγονός ότι σε μια εποχή που συζητάμε για το εάν με την πρόοδο της τεχνολογίας ο άνθρωπος μπορεί να γίνει αθάνατος, εμφανίζεται μια τόσο μεγάλη απειλή. Μια νέα αίσθηση ευαλωτότητας και διάλυσης της ψευδαίσθησης ελέγχου αναδύεται. Εάν μάθουμε κάτι από αυτή την εμπειρία, ίσως είναι πως οι πιο απλές απολαύσεις στη ζωή – ο καθαρός αέρας, η αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους, ακόμα και το να πάμε στη δουλειά μας – αποτελούν δώρα που αξίζει να εκτιμούμε.

Ας ξεχάσουμε λοιπόν αυτά που ξέρουμε. Κι ας αφήσουμε να τα επανεκτιμήσουμε αργότερα. Οπως έγραψε μια μιλανέζα φίλη, «όταν τελειώσει αυτός ο εφιάλτης, θα κάνω κάθε μέρα τραπέζι για συγγενείς και φίλους στο σπίτι».