Δίαυλοι επικοινωνίας ή ασκήσεις ψυχραιμίας;

Πώς αποκωδικοποιούνται οι επαναλαμβανόμενες επιθετικές κινήσεις Ερντογάν των τελευταίων ημερών; Πρώτο είναι το χθεσινό επεισόδιο εμβολισμού, με πρόθεση, ελληνικού περιπολικού σκάφους από τουρκική ακταιωρό εντός αιγιαλίτιδας ζώνης της Ελλάδας, στη μεθόριο. Δεύτερο είναι οι χαμηλές υπερπτήσεις δύο τουρκικών F-16 επάνω από τον βόρειο Εβρο. Ασυνήθιστο να πετούν τουρκικά πολεμικά επάνω από ελληνικό έδαφος που δεν αμφισβητείται από την Τουρκία. Και τρίτο είναι τα πυρά εναντίον του τζιπ της ελληνικής περιπόλου στον Εβρο. Πρόκειται για μεμονωμένα γεγονότα ή αποτελούν κρίκους αλυσίδας τέτοιων συμβάντων; Είναι κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει;

Η μεγάλη εικόνα είναι μια υποβόσκουσα κρίση. Το αποτυχημένο εγχείρημα του Ερντογάν στον Εβρο να αιφνιδιάσει την Ελλάδα με κατακλυσμό χιλιάδων προσφύγων/μεταναστών, παραβιάζοντας το προφυλαγμένο σύνορο της ελληνοτουρκικής μεθορίου ήταν το σημαίνον και το σημαινόμενο. Αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί και τη συμπεριφορά των ένστολων της Τουρκίας με τη ρίψη καπνογόνων στο ελληνικό έδαφος – εχθρική πράξη χωρίς ίχνος δικαιολόγησης -, δημιουργώντας το αναγκαίο πέπλο για να καλυφθεί η βίαιη προσπάθεια καταστροφής του συνοριακού πλέγματος και να εισβάλουν οι πρόσφυγες/μετανάστες οπωσδήποτε στην ελληνική επικράτεια. Αποφεύχθηκε και απέτυχε ο αρχικός στόχος δημιουργίας ενός μη διαχειρίσιμου χάους στην Ελλάδα.

Ηταν ένα επεισόδιο εβδομαδιαίας διάρκειας που δεν θα είχε τερματιστεί αν ο Ερντογάν δεν αντιλαμβανόταν τη ματαιοπονία της προσπάθειας. Παρότι θα αναγκαζόταν σε αλλαγή στάσης ενόψει συναντήσεών του με την ευρωπαϊκή ηγεσία. Ο ίδιος ώθησε τους πρόσφυγες/μετανάστες να καταυλιστούν στα σύνορα με στόχο να περάσουν στην Ελλάδα. Ο ίδιος έδωσε το σήμα της αναστροφής. Επεδίωκε εις μάτην να φανεί αξιόπιστος στο επιχείρημά του ότι η Ελλάδα τούς εμποδίζει να ζητήσουν άσυλο. Διαστρέβλωσε, όμως, την πραγματικότητα της καταχρηστικής δράσης του να εκβιάσει με το άσυλο. Παρέβλεψε ότι οι ίδιοι αυτοί πρόσφυγες, όσοι τουλάχιστον δικαιούνται άσυλο, έχουν βρει ασφαλή διαμονή στην Τουρκία, υπό τη νομιμοποιητικό σκέπη της ΕΕ που χρηματοδότησε αυτήν την προσωρινή τακτοποίηση.

Το επεισόδιο με το περιπολικό σκάφος είναι μια επανάληψη παλαιότερου με το «Γαύδος». Ακόμη και ως φάρσα αν επαναλαμβάνεται, δεν παύει να καταλογίζεται στην Τουρκία ότι έχει παραβιάσει τις υποχρεώσεις ασφαλούς ναυσιπλοΐας που απορρέουν από κανόνες εθιμικού δικαίου (άρθρα 94 & 21) της Σύμβασης Δικαίου της Θάλασσας του 1982, καθώς και της Σύμβασης, που δεσμεύει και την Τουρκία, περί Διεθνών Κανονισμών Αποφυγής Συγκρούσεων στη Θάλασσα (COLREGS) του 1972. Επειδή δε διαπράχθηκε εντός της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης, ο εμβολισμός συνιστά και παραβίαση των κανονισμών περί ασφάλειας της ναυσιπλοΐας που η Ελλάδα έχει υιοθετήσει σύμφωνα με τη Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας. Σαφώς εγείρεται διεθνής ευθύνη της Τουρκίας. Αλλά είναι αρκετό να διακοπούν οι ενέργειες αυτές; Και πως;

Είναι προφανές ότι ο Ερντογάν παραλόγως θέλει να προκαλέσει επεισόδια, άλλοτε ως υβριδικό πόλεμο άλλοτε πιο απροκάλυπτα. Σαφώς δεν πρέπει να υποτιμώνται οι κινήσεις αυτές ούτε η κλιμάκωσή τους. Είναι επικίνδυνο αν αποκτήσουν ιδιώματα επιδημίας. Ούτε ωφελεί να απαντώνται οι αντιπαραθέσεις με αντιπαραθέσεις, διότι καλλιεργείται επιδείνωση της επισφάλειας που επιχειρεί να εμπεδώσει ο Ερντογάν. Ακόμη και σε αυτήν την κατάσταση η αποκλιμάκωση είναι στόχος, διασφαλίζοντας την ακεραιότητα. Οι δίαυλοι επικοινωνίας πρέπει να είναι ενεργοί εν προκειμένω, με τακτικό προσανατολισμό την ειρηνική επίλυση. Πρέπει να χρησιμοποιηθεί ορθά το όπλο του διαλόγου.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, Πανεπιστήμιο Πειραιώς