Πόλη παλίμψηστη και πολυώνυμη

Στο βιβλίο που τιτλοφορείται «Ηράκλειο: Μια πόλη στη λογοτεχνία» (εισαγωγή, επιλογή κειμένων: Χριστόφορος Λιοντάκης) και είχε κυκλοφορήσει από τον εκδοτικό οίκο Μεταίχμιο το 2002, στο πλαίσιο της λογοτεχνικής σειράς «Μια πόλη στη λογοτεχνία», αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής:

Μια πόλη παλίμψηστη, όπου εποχές και πολιτισμοί διαλέγονται με μια κρυφή αρμονία, χυμοί αιώνων κυκλοφορούν υπόγεια, όπου παρελθόν και παρόν συμβιώνουν παρουσιάζοντας απεριόριστες χρονικές αποχρώσεις σε όσους θελήσουν να τις ανακαλύψουν.

Μια πόλη πολυώνυμη: Hράκλεια, Xαντάκ, Xάνδαξ, Kάντικα, Kαντίντα, Kάντια, Kάστρο, Hράκλειο.

Μια πόλη όπου ο μύθος γίνεται πραγματικότητα, κάτω από τα ερείπια των κραταιών κτισμάτων: τα τείχη και η τάφρος, που τίποτα πια δεν προστατεύουν, οι ναοί που υπηρέτησαν διαδοχικά πολλές και διαφορετικές θρησκείες και δόγματα. Μια πόλη που τρέφει τον μύθο και τρέφεται από αυτόν.

Από τον προμαχώνα του Mαρτινέγκο, κοιτάζοντας τα γύρω βουνά, διακρίνεις τις πτυχώσεις από τους μανδύες των πινάκων του Θεοτοκόπουλου, και στο ηλιοβασίλεμα τους τεφρούς τόνους των χρωμάτων του. Και καθώς πέφτει το φως, μια ηδυπάθεια υψώνεται από τα στενά σοκάκια με τις κρήνες, τα καφασωτά και τα ανασηκωμένα κουρτινάκια. Αρώματα, μελωδίες και λέξεις τονίζουν τη μυστηριώδη έλξη της Αφρικής, της Ασίας μα και της Δύσης. Απομεινάρια από φανατισμούς, καταστροφές, σφαγές: όλα συμφιλιωμένα στον παρόντα χρόνο. Και ο Mινώταυρος ολοένα ανάμεσά μας, απροσδόκητος, και στο φως και στο σκότος, ακόμα και στα όνειρα.

Και ξυπνάς στο γαλάζιο των κρίνων, που λες και μεταφέρθηκε από τις τοιχογραφίες στις περίκλειστες αυλές και στους υπαίθριους κήπους. Και ο θόρυβος του αεροπλάνου που σε ξύπνησε υπενθυμίζει πως εδώ, λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, επινοήθηκε η πρώτη ιπτάμενη μηχανή. Μια πόλη δίπλα στην Κνωσό.

Μια πόλη που από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας είναι στενά δεμένη με την ποίηση.

Μια πόλη στον λαβύρινθο του χρόνου, απ’ όπου μόνο με παλίντροπες κινήσεις ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη μπορείς να βγεις· μέσα από την απουσία και τις καταστροφές της να ανασυνθέσεις την εικόνα της, όπου οι μακρινές φωνές θα είναι οικείες, ορίζοντας έτσι και το δικό σου παρόν.

Μόνο έτσι η πόλη θα σου αποκαλύψει τα μυστικά της.

Μια πόλη που αντιστέκεται στους βιαστικούς.

Μια πόλη που οι κάτοικοί της θα πρέπει να ανακαλύψουν ξανά, απαλλαγμένοι από τις εικόνες που έχουν συσσωρεύσει μέσα τους η συνήθεια και η καθημερινότητα.

ΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΤΟΥ ΛΙΟΝΤΑΚΗ. Αυτός είναι ο τρόπος – συναρπαστικός και ασφαλώς μοναδικός – με τον οποίον είχε περιγράψει τη γενέτειρά του ο Χριστόφορος Λιοντάκης, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το περασμένο καλοκαίρι.Στις προσεκτικά διαλεγμένες λέξεις και φράσεις του βραβευμένου ποιητή αποτυπώνεται η ιδιαίτερη φυσιογνωμία της πόλης του Ηρακλείου, η μακρά πορεία της Κρήτης μέσα στον χρόνο.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Την πολυκύμαντη διαδρομή της μεγαλονήσου ανά τους αιώνες αφηγείται με έξοχο τρόπο και το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (ΙΜΚ), σημείο αναφοράς και πόλος έλξεως στην πόλη του Ηρακλείου.

Το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, δημιούργημα της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών, έχει ως αποστολή την καταγραφή, συντήρηση, τεκμηρίωση και προβολή των πάσης φύσεως τεκμηρίων της κρητικής ιστορίας (αντικείμενα, αρχειακό υλικό κ.ά.).

ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ. Η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών (ΕΚΙΜ) ιδρύθηκε την 7η Οκτωβρίου 1951, με σκοπό την «υποστήριξη και προαγωγή των κρητολογικών, αρχαιολογικών, ιστορικών, εθνογραφικών, φιλολογικών σπουδών από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους και εντεύθεν».

Στο πλαίσιο της πολυσχιδούς δράσης της, η ΕΚΙΜ προέβη στην ίδρυση (το 1953) και τη λειτουργία του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης στην πόλη του Ηρακλείου (οδός Σοφοκλή Βενιζέλου 27 & Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7), καθώς και παραρτήματος αυτού στο Πισκοπιανό Χερσονήσου (Αγροτικό Μουσείο Μενελάου Παρλαμά και Συλλογή Υφαντών Θεανώς Μεταξά-Κανακάκη).

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Τα εκθέματα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης συνιστούν έναν θησαυρό δεκαεπτά εκατονταετιών, καθώς μαρτυρούν τη συνέχεια του κρητικού πολιτισμού από τους Πρώιμους Βυζαντινούς Xρόνους έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Οι συλλογές είναι ταξινομημένες χρονολογικά και θεματολογικά στους εκθεσιακούς χώρους του Μουσείου, που συνίσταται από τον Οίκο Ανδρέου και Μαρίας Καλοκαιρινού, διατηρητέο νεοκλασικό του 1903, και νέα πτέρυγα.

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΕΙΤΕ. Την εντυπωσιακή μακέτα (περίπου 15 τ.μ.) της βενετσιάνικης Κάντιας στα μέσα του 17ου αιώνα, τα γλυπτά που χρονολογούνται από τους Παλαιοχριστιανικούς Χρόνους (4ος-5ος αιώνας) έως τα τέλη της Ενετοκρατίας (μέσα 17ου αιώνα), τα μεγάλης αξίας νομισματικά σύνολα, τα δείγματα ζωγραφικής της περίφημης Κρητικής Σχολής, τα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο) «Η Άποψη του Όρους και της Μονής Σινά» (1570) και «Η Βάπτιση του Χριστού» (1569), τις φορητές εικόνες της συλλογής Ζαχαρία Πορταλάκη, το εκθεσιακό υλικό που αφορά την εμπλοκή της Κρήτης και εν γένει της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα έπιπλα γραφείου, τα προσωπικά αντικείμενα και τα χειρόγραφα του Νίκου Καζαντζάκη.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΙΜΚ. Στις δραστηριότητες του ΙΜΚ περιλαμβάνονται ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μόνιμων και περιοδικών εκθέσεων, καθώς και διαρκώς εμπλουτιζόμενων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, η διοργάνωση εκδηλώσεων επιστημονικού – πολιτιστικού χαρακτήρα (διαλέξεις, επιστημονικά συμπόσια, κινηματογραφικές προβολές, παρουσιάσεις βιβλίων), η περισυλλογή, καταγραφή και ψηφιοποίηση αρχειακού υλικού.