Εντός – εκτός, επί τα αυτά

Ταξίδεψα μάλιστα.

Πήγα κι από δω, πήγα κι από κει…

Παντού έτοιμος να γεράσει ο κόσμος.

[…]

Οχι δεν είμαι λυπημένη.

Σε σωστή ώρα νυχτώνει.

(Κική Δημουλά)

Ηταν για εμένα μια μεγάλη έκπληξη το 31,5% του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εκλογές του Ιουλίου του 2019. Αναλογίστηκα τη θέση του Yuval Harari στο τελευταίο του βιβλίο «21 μαθήματα για τον 21ο αιώνα», ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1980 κατέρρευσε η κομμουνιστική αφήγηση και απέμεινε η φιλελεύθερη ως κυρίαρχος οδηγός για το ανθρώπινο παρελθόν και το μέλλον του κόσμου, όπως τουλάχιστον νόμιζε η παγκόσμια ελίτ. Βάλθηκα λοιπόν να προσδιορίσω τι ακριβώς συμβαίνει γύρω μου και στην κοινωνία την ελληνική και τη διεθνή. Εργαλεία η εμπειρία μιας ζωής από την Κατοχή που γεννήθηκα μέχρι σήμερα, οι μαρτυρίες των ανθρώπων που γνώρισα όλα αυτά τα χρόνια, η συναναστροφή μου με άτομα της διπλανής πόρτας, του ακαδημαϊκού χώρου και του καφενείου του Σαββατοκύριακου.

Φυσικά δεν παρέλειψα να ξεφυλλίσω ξανά τα πολλά βιβλία της βιβλιοθήκης μου και εκείνα που διάβασα δανειζόμενος. Το βασικό ζητούμενό μου ήταν να ξεδιαλύνω τι σημαίνει σήμερα Αριστερά, είτε ως αυτοπροσδιορισμός ή ετεροπροσδιορισμός είτε ως υποκρύπτουσα τις βασικές έννοιες της πολιτικής επιστήμης, κομμουνισμός, σοσιαλισμός, σοσιαλδημοκρατία. Μέσα στην προσπάθεια αυτή αγόρασα τα δύο πρόσφατα βιβλία του συναδέλφου Αριστείδη Μπαλτά – τον οποίο θεωρώ τον πλέον επαρκή θεωρητικό εκφραστή του ΣΥΡΙΖΑ σε ζητήματα ιδεολογίας. Τα βιβλία «Ονόματα του κομμουνισμού» (2018) και «Εντός παρενθέσεως» (2019). Είναι βιβλία πολυσέλιδα, δυσκολοδιάβαστα, αλλά ομολογουμένως με επιστημονική – αν και αναπόφευκτα υποκειμενική – τεκμηρίωση. Είναι φυσικά αυτονόητο ότι γι’ αυτού του είδους τα βιβλία είναι ματαιοπονία να ασκηθούν σοβαρή κριτική και σχολιασμός σε ένα άρθρο εφημερίδας με περιορισμένη έκταση.

Θα αναφερθώ μόνο επιγραμματικά στο δεύτερο που επικεντρώνεται στην κυβερνώσα ριζοσπαστική Αριστερά, αποφεύγοντας εντέχνως να ασχοληθεί σοβαρά με το πρόβλημα ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, μόνο αναφέροντάς το ως αδήριτη ανάγκη των περιστάσεων. Ετσι λίγο – πολύ (υπάρχουσες συνθήκες, ειδικές περιστάσεις κ.λπ.) περιγράφει και όλες τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η κυβερνώσα Αριστερά με τον προσδιορισμό «πρώτη φορά», με σιγουριά ότι θα υπάρξουν και αρκετές ακόμη στο μέλλον μετά την αποκτηθείσα εμπειρία του πειράματος. Αλλωστε και το εξώφυλλο του βιβλίου έχει τον υπότιτλο (Εντός παρενθέσεως), φράση που υποδηλώνει ειρωνικά τον χαρακτηρισμό που της αποδόθηκε από τους αντιπάλους της. Φυσικά εμφανώς το πρώτο σύμβολο της παρένθεσης είναι σχεδιασμένο ως ένα σφυροδρέπανο, ενώ το δεύτερο ως ένα αγγλοσαξονικό ερωτηματικό (?).

Να σημειώσω μόνο ενδεικτικά ότι σχεδόν πάντες οι μη ασπαζόμενοι τις απόψεις του συγγραφέα χαρακτηρίζονται άρδην ως νεοφιλελεύθεροι, ενώ για τους συντρόφους του δεν αναφέρεται πουθενά η έννοια κομμουνισμός ή, από όσο θυμάμαι, ούτε καν σοσιαλισμός… Ισως δεν θεωρείται ακόμη δόκιμος ο όρος «νεοκομμουνιστής» ή «νεοσοσιαλιστής». Ως θρίαμβοι της κυβέρνησης θεωρούνται η Συμφωνία των Πρεσπών και το πέρας των Μνημονίων. Δεν ξέρω πόσοι από τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ μπορούν να έχουν σοβαρά επιχειρήματα να αντικρούσουν το ότι ήταν μια υπαγορευμένη «κακή συμφωνία» (βλ. στάση του ΝΑΤΟ κ.λπ.) και ως προς τα Μνημόνια δυστυχώς βρισκόμαστε σε «μια διαρκή αυστηρή επιτήρηση»…

Τέλος, αν παρατηρήσει κάποιος τη σημερινή πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ ως αντιπολίτευσης, εύκολα μπορεί να διαπιστώσει ότι συνεχίζεται με διάφορους τρόπους η πολιτική της περιόδου 2010-14, η οποία θα μου επέτρεπε να συμπληρώσω ως ακαδημαϊκός συνάδελφος του κ. Μπαλτά το «εντός παρενθέσεως» με τον επίσης μαθηματικό όρο «εντός – εκτός, επί τα αυτά»!!!

O Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομ. καθηγητής Πολιτικών Μηχανικών ΑΠΘ