Μετά την ευτυχία

Είναι Μάιος, βράδυ Παρασκευής. Ο καιρός είναι υπέροχος. Σε ένα διαμέρισμα της Λυών, όπου μένουν φοιτητές από διάφορες χώρες, γίνεται πάρτι. Είναι εκεί ο Πολ, που σπουδάζει στη Σχολή Καλών Τεχνών. Η Εμα, που έχει μια βασανισμένη οικογενειακή ιστορία. Ο{PB} Λούκα, που τον γοητεύουν τα μαθηματικά και η ποδηλασία. Η Ιλκα, που έφυγε από το Βερολίνο μόνο με μια κιθάρα. Στο διπλανό σπίτι μένει μια ήσυχη οικογένεια Μαροκινών, αρμονικά ενταγμένων στη γαλλική κοινωνία. Και ξαφνικά σημειώνεται μια ισχυρή βομβιστική έκρηξη.

Τι υπάρχει μετά την ευτυχία; Ο Τζεπ Γκαμπαρντέλα είχε δώσει τη δική του απάντηση στην υπέροχη, στη μοναδική «Τέλεια Ομορφιά» του Πάολο Σορεντίνο: «Η μεγαλύτερη ανακάλυψη που έχω κάνει μετά τη συμπλήρωση των 65 χρόνων μου είναι ότι δεν μπορώ να χάνω χρόνο κάνοντας πράγματα που δεν θέλω να κάνω». Αν δεν απατώμαι, το είπε ύστερα από μια αποτυχημένη σεξουαλική του συνεύρεση με μια γυναίκα που μιλούσε πολύ. Ζήτησε συγγνώμη για να πάει στην τουαλέτα και δεν γύρισε ποτέ.

Δεν είναι βέβαιο πως έχει δίκιο ο Γκαμπαρντέλα, γράφει στην El Pais ισπανός δημοσιογράφος και συγγραφέας Μανουέλ Χαβόις. Το προνόμιο στο οποίο αναφέρεται το έχουν μάλλον οι νέοι άνθρωποι. Εκείνοι έχουν την πολυτέλεια να μπορούν να κάνουν μόνο αυτό που θέλουν χωρίς να σκέφτονται τι θα υπάρξει μετά την ευτυχία. Η προχωρημένη ηλικία, πάλι, με τους συμβιβασμούς που τη συνοδεύουν, όχι μόνο σε υποχρεώνει να χάνεις χρόνο κάνοντας πράγματα που δεν θέλεις να κάνεις, αλλά σε κάνει να νομίζεις ότι δεν χάνεις καν αυτόν τον χρόνο.

Τι υπάρχει μετά την ευτυχία; Οι φοιτητές στο διαμέρισμα της Λυών, που πρωταγωνιστούν στο καινούργιο μυθιστόρημα του Χουάν Ταγιόν με τίτλο «Rewind», δεν θα το μάθουν ποτέ. Οταν ξεκινά το πάρτι, αυτά τα εικοσάχρονα παιδιά δεν σκέφτονται το αύριο γιατί δεν πιστεύουν ότι υπάρχει. Αυτή τη νύχτα, σε αυτή την ηλικία, αισθάνονται αθάνατοι. Και ξαφνικά, μια βόμβα τούς τινάζει στον αέρα, μαζί με τους αρμονικά ενταγμένους μαροκινούς γείτονές τους. Οι συγγενείς και οι φίλοι τους, εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, δεν μπορούν να πιστέψουν την είδηση. Τι ακολουθεί ένα τέτοιο γεγονός, όταν υπάρχει ακόμη ζωή αλλά δεν υπάρχει ευτυχία;

Η νοσταλγία είναι η μόνη δυνατή διέξοδος για όποιον δεν πιστεύει στο μέλλον, λέει ο Τόνι Σερβίλο στον ρόλο του Γκαμπαρντέλα. Τι ρόλο παίζει όμως η νοσταλγία για κάποιον που πιστεύει στο μέλλον, αλλά δεν το έχει; Η αδελφή του Λούκα, ενός από τα θύματα της Λυών, δίνει τη δική της απάντηση: «Από το 2008 είχα την αίσθηση ότι ζω την καλύτερη στιγμή της καριέρας μου. Ολες οι ημέρες ήταν η τέλεια ημέρα. Μου συνέβαιναν συνεχώς ωραία πράγματα, σε σημείο που μερικές φορές τρόμαζα. “Πότε ακριβώς η ζωή θα αντισταθμίσει αυτό το πλεόνασμα ευτυχίας;” αναρωτιόμουν».

«Rewind» σημαίνει ξανατυλίγω για να γυρίσω στην αρχή. Και το βιβλίο του Ταγιόν εξερευνά το κατά πόσον είναι δυνατό κάτι τέτοιο, τα προσωπικά μας φαντάσματα, τα χτυπήματα της τύχης, το τι τελικά δεν είμαστε, τα μυστικά που πρέπει ή δεν πρέπει να αποκαλύπτουμε και τις δυνατότητες των ανθρώπων να ξαναστέκονται στα πόδια τους ύστερα από τη συντριβή τους. Μοιάζει έτσι λίγο με την ισπανογαλλική ταινία του Ροδρίγκο Σορογκογιέν «Madre» (στα ελληνικά «Εξαφανισμένος») που προβάλλεται αυτόν τον καιρό στους κινηματογράφους: δέκα χρόνια μετά την εξαφάνιση του εξάχρονου γιου της, η Ελένα (που την υποδύεται η εξαιρετική Μάρτα Νιέτο) κυκλοφορεί σαν ζόμπι σε μια παραλιακή πόλη της Γαλλίας ώσπου συναντά ένα παιδί που μοιάζει με τον γιο της και της αλλάζει τη ζωή.

Αυτή είναι η δική της απάντηση στο ερώτημα του σημερινού σημειώματος. Θα αποδειχθεί, μοιραία, πρόσκαιρη. Και τότε η Ελένα θα στραφεί, απροσδόκητα, για βοήθεια, ή για παρηγοριά, στην πηγή του αρχικού τραύματος. Τι κυνικό εύρημα του σκηνοθέτη! Αλλά και τι ύμνος στην ανθρώπινη αδυναμία και ευαλωτότητα!

Τι μένει; Τα πρόσωπα που πρωταγωνιστούν τις τελευταίες ημέρες στις τηλεοπτικές μας οθόνες. Ξέρετε, οι «εισβολείς», οι «εγκάθετοι». Αν τους ρωτήσουμε τι υπάρχει μετά την ευτυχία, το πιθανότερο είναι ότι θα καγχάσουν. Οχι γιατί δεν έχουν γνωρίσει καν την ευτυχία, μπορεί τα παλιά τα χρόνια, τα χρόνια της αθωότητας, να την είχαν συναντήσει. Πάντως τώρα άφησαν τα σπίτια τους αποζητώντας την στην Ευρώπη.

Δεν θα τα καταφέρουν. Μετά τη βαρβαρότητα, θα τους απορρίψει και ο πολιτισμός. Οι περισσότεροι θα αναγκαστούν έτσι να γυρίσουν πίσω, στην πηγή του τραύματος κι αυτοί. Για την Ελένα ήταν ο επιπόλαιος σύζυγος, γι’ αυτούς είναι ο αποτρόπαιος δικτάτορας. Ευάλωτη, πράγματι, η ανθρώπινη ύπαρξη.

Ρίχαρντ Βάγκνερ (1813-1883)

Μετάξια και βελούδα

Τι υπάρχει μετά την ευτυχία; «Εδώ και αρκετό καιρό, με έχει καταλάβει πάλι η μανία της πολυτέλειας», έγραψε μια μέρα ο Ρίχαρντ Βάγκνερ σε έναν φίλο του. «Το πρωί, τυλιγμένος με μετάξια και βελούδα, ρίχνομαι στη δουλειά. Ενα πρωί χωρίς δουλειά είναι μια μέρα στην κόλαση». Να μια αντι-γκαμπαρντελιανή πολυτέλεια, μια βαθιά αστική ευτυχία! Στην επιστολή αυτή του γερμανού ρομαντικού συνθέτη, τον οποίο θαύμαζε, αναφέρεται ο Τόμας Μαν στο βιβλίο του «Πάθος και μεγαλείο του Ρίχαρντ Βάγκνερ» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αιγόκερως). «Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις ώρες της βαθιάς, μοναχικής ευτυχίας, που πέρασα χαμένος ανάμεσα στο πλήθος των άλλων θεατών», γράφει για το μαγικό έργο του Βάγκνερ. Και αναρωτιέται: «Τι είναι άραγε πιο αστικό, η αγάπη για την πολυτέλεια ή το να είναι τόσο αφόρητο ένα πρωί χωρίς δουλειά;».